OCOP: Đòn bẩy chiến lược cho kinh tế nông thôn 2026–2030

Theo dõi KT&TD trên

Không chỉ kết nối sản xuất với du lịch và chuyển đổi số, OCOP còn mở rộng không gian phát triển cho đặc sản vùng miền, đưa sản phẩm Việt vươn xa trên thị trường, đồng thời bồi đắp sinh kế bền vững và bản sắc kinh tế cho từng cộng đồng địa phương.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, kinh tế nông thôn Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ: từ sản xuất nhỏ lẻ sang kinh tế chuỗi giá trị; từ khai thác tài nguyên thô sang gia tăng hàm lượng tri thức, công nghệ và thương hiệu. Trong tiến trình đó, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) không chỉ là một phong trào phát triển sản phẩm địa phương, mà đã và đang trở thành hạt nhân thúc đẩy tái cấu trúc kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập sâu rộng.

Từ ý tưởng cộng đồng đến động lực quốc gia

Ra đời trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, OCOP nhanh chóng chứng minh tính đúng đắn của mô hình phát triển dựa trên lợi thế bản địa. Mỗi sản phẩm được công nhận không đơn thuần là một mặt hàng đạt chuẩn 3–5 sao, mà là kết tinh của tri thức truyền thống, sáng tạo cộng đồng và chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn thị trường.

Tính đến cuối năm 2025, cả nước có gần 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, vượt xa mục tiêu đặt ra tại Quyết định 919/QĐ-TTg. Con số này không chỉ phản ánh sự lan tỏa rộng khắp của chương trình mà còn cho thấy sức sống nội tại của kinh tế địa phương khi được “đánh thức” đúng cách.

Đáng chú ý, trong hơn 9.300 chủ thể OCOP, có khoảng 40% là phụ nữ và gần 20% là người dân tộc thiểu số. Điều đó khẳng định tính bao trùm, trao quyền và bình đẳng của chương trình – một yếu tố cốt lõi của phát triển bền vững.

Tái cấu trúc sản xuất theo chuỗi giá trị

Một trong những đóng góp lớn nhất của OCOP là thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất từ nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi. Khi tham gia OCOP, các hộ sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ buộc phải chuẩn hóa quy trình, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, truy xuất nguồn gốc và cải tiến bao bì, thương hiệu. Chính quá trình “chuẩn hóa” này đã nâng tầm sản phẩm nông thôn từ thị trường địa phương lên thị trường quốc gia và quốc tế.

Nhiều sản phẩm tiêu biểu như Gạo ST25, cà phê rang xay, tinh dầu quế, hạt điều, mật ong rừng hay chè thảo mộc đã vươn ra hơn 60 quốc gia. Thành công đó không chỉ đến từ chất lượng sản phẩm mà còn từ câu chuyện thương hiệu gắn với vùng đất, văn hóa và con người.

Theo thống kê, 60,7% chủ thể OCOP có doanh thu tăng bình quân 17,6% mỗi năm; 42,3% mở rộng quy mô lao động. Đây là minh chứng rõ nét cho hiệu quả kinh tế của chương trình, đồng thời tạo thêm việc làm tại chỗ, hạn chế làn sóng di cư lao động khỏi nông thôn.

Kết nối OCOP với du lịch và kinh tế đa giá trị

Song hành cùng OCOP, du lịch nông thôn đang trở thành trụ cột mới của kinh tế địa phương. Hơn 600 mô hình du lịch nông thôn đang hoạt động, tăng 1,6 lần so với năm 2021. Sự kết hợp giữa sản phẩm OCOP, làng nghề truyền thống và du lịch trải nghiệm đã tạo ra mô hình kinh tế đa giá trị, nơi một sản phẩm không chỉ được bán, mà còn được kể câu chuyện, được trải nghiệm và được ghi nhớ.

Thực tế tại Thái Nguyên cho thấy, khi chè được chứng nhận OCOP và gắn với du lịch sinh thái, giá trị sản phẩm tăng gấp nhiều lần, hình thành thương hiệu chủ lực quốc gia. Hay tại Tứ Kỳ, làng thêu truyền thống sau khi kết hợp du lịch trải nghiệm đã nâng giá bán sản phẩm lên 2–3 lần, đồng thời thu hút đông đảo du khách.

Doanh thu từ du lịch gắn với OCOP và làng nghề hiện đạt trên 25.000 tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 15% tổng giá trị sản xuất khu vực nông thôn. Những con số này cho thấy OCOP không chỉ tạo giá trị trực tiếp từ sản phẩm mà còn lan tỏa sang các ngành dịch vụ, thương mại và logistics.

Chuyển đổi số – “đòn bẩy” cho giai đoạn mới

Giai đoạn 2026–2030 đánh dấu bước chuyển chiến lược: từ OCOP “theo sản phẩm” sang OCOP “theo vùng và chuỗi giá trị”. Điều này đòi hỏi một hệ sinh thái hỗ trợ mạnh mẽ hơn về công nghệ, dữ liệu và kết nối thị trường.

Hiện đã có hơn 4.000 sản phẩm OCOP được gắn mã QR và gần 3.000 sản phẩm phân phối trên các sàn thương mại điện tử như Postmart, Voso, Shopee và Lazada. Đây là bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số, giúp sản phẩm nông thôn tiếp cận người tiêu dùng toàn quốc và quốc tế một cách minh bạch, nhanh chóng.

Trong thời gian tới, việc xây dựng cơ sở dữ liệu số quốc gia về OCOP và du lịch nông thôn sẽ là nền tảng để quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu. Công nghệ không chỉ giúp tăng hiệu quả quản lý mà còn nâng cao niềm tin của thị trường – yếu tố sống còn trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Tích hợp chương trình – gia tăng hiệu quả đầu tư

Từ ngày 1/1/2026, ba chương trình lớn gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi được tích hợp thành một chương trình thống nhất. Sự hợp nhất này sẽ giảm chồng chéo, tối ưu nguồn lực và thúc đẩy liên kết vùng.

OCOP, với vai trò là cấu phần trọng tâm, sẽ hưởng lợi từ cơ chế phối hợp đồng bộ hơn về đất đai, tín dụng, khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Khi chính sách được thiết kế theo hướng tích hợp, hiệu quả đầu tư sẽ được nâng cao, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và hợp tác xã phát triển dài hạn.

Mục tiêu đến năm 2030, cả nước sẽ có khoảng 20.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 150 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao quốc gia. Đây không chỉ là mục tiêu về số lượng, mà còn là cam kết nâng tầm chất lượng, thương hiệu và giá trị gia tăng.

OCOP – Biểu tượng của khát vọng đổi mới nông thôn

Nhìn tổng thể, OCOP không chỉ là chương trình phát triển kinh tế đơn thuần. Đó là biểu hiện sinh động của khát vọng làm giàu chính đáng ngay trên quê hương mình; là quá trình chuyển đổi tư duy từ “sản xuất những gì mình có” sang “sản xuất những gì thị trường cần”; là sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại.

Khi một sản phẩm được công nhận OCOP, người nông dân không chỉ có thêm thu nhập mà còn có thêm niềm tự hào. Khi một làng nghề gắn với du lịch, cộng đồng không chỉ bán sản phẩm mà còn lan tỏa văn hóa. Và khi một vùng nguyên liệu được hình thành bền vững, kinh tế nông thôn không còn phụ thuộc vào mùa vụ ngắn hạn.

Giai đoạn 2026–2030 sẽ là thời kỳ bản lề để OCOP khẳng định vai trò hạt nhân trong tái cấu trúc kinh tế nông thôn. Nếu được triển khai đồng bộ về chính sách, công nghệ và liên kết thị trường, OCOP sẽ không chỉ góp phần nâng cao thu nhập, mà còn kiến tạo diện mạo mới cho nông thôn Việt Nam hiện đại, sáng tạo, bền vững và giàu bản sắc.

Trong hành trình đó, mỗi sản phẩm OCOP không chỉ là một hàng hóa, mà là một câu chuyện phát triển; mỗi địa phương không chỉ là một vùng sản xuất, mà là một trung tâm sáng tạo; và kinh tế nông thôn Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, tự tin hội nhập với thế giới.