Xuất khẩu rau quả: Từ cuộc đua sản lượng đến bài toán giá trị
Năm 2024 đánh dấu bước nhảy vọt của ngành rau quả Việt Nam khi xuất khẩu đạt 7,12 tỷ USD, mở ra kỳ vọng về mục tiêu 10 tỷ USD vào năm 2027.
Tuy nhiên, bối cảnh thương mại toàn cầu đang đặt ra không ít thách thức khi các thị trường nhập khẩu siết chặt tiêu chuẩn, đòi hỏi sự thay đổi từ mô hình sản xuất đến chiến lược phát triển thương hiệu.
Chế biến sâu – Hướng đi tất yếu để nâng giá trị
Hai tháng đầu năm 2025, xuất khẩu rau quả Việt Nam đạt 724 triệu USD, giảm 11% so với cùng kỳ năm trước. Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, các chuyên gia nhận định rằng đẩy mạnh chế biến sâu là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị nông sản, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.
Theo Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình, việc các nước siết chặt hàng rào kỹ thuật là xu hướng chung toàn cầu. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động thích ứng, đầu tư công nghệ chế biến và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng để duy trì năng lực cạnh tranh.
Hiện nay, nhu cầu đối với các sản phẩm chế biến như nước ép, trái cây sấy, puree hay đông lạnh đang gia tăng mạnh mẽ. Đặc biệt, các thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ và Nhật Bản đòi hỏi sản phẩm không chỉ chất lượng cao mà còn tiện lợi và có thời gian bảo quản dài. Để đáp ứng xu hướng này, ngành rau quả Việt Nam cần cải tiến công nghệ, đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm sau chế biến.
Trường hợp của sầu riêng là một minh chứng rõ nét. Việt Nam đã có lợi thế khi xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, nhưng sản phẩm đông lạnh từ Thái Lan vẫn chiếm ưu thế trên nhiều thị trường nhờ thương hiệu mạnh, mẫu mã bắt mắt và chất lượng ổn định. Điều này cho thấy, không chỉ chất lượng nguyên liệu mà cả quy trình chế biến, đóng gói và tiếp thị cũng đóng vai trò quan trọng trong nâng cao giá trị sản phẩm.
Xây dựng thương hiệu – Từ sản phẩm đến vị thế trên thị trường quốc tế
Ngoài đầu tư vào chế biến sâu, các chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng thương hiệu. Hiện nay, nhiều sản phẩm rau quả Việt Nam vẫn xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu, không có nhãn hiệu riêng, dẫn đến giá trị thấp và phụ thuộc vào nhà nhập khẩu.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhận định, một sản phẩm có thương hiệu mạnh sẽ giúp nâng cao giá trị và mở rộng thị trường xuất khẩu bền vững. Để thực hiện điều này, doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư vào bao bì, nhãn mác chuyên nghiệp, đồng thời tận dụng thương mại điện tử và truyền thông quốc tế để nâng cao độ nhận diện sản phẩm. Khi thương hiệu rau quả Việt Nam được khẳng định trên thị trường quốc tế, giá trị xuất khẩu sẽ gia tăng đáng kể.
Các quốc gia như Thái Lan hay Philippines đã xây dựng được thương hiệu mạnh cho nông sản. Thái Lan có Monthong cho sầu riêng, Philippines có Del Monte cho chuối, giúp sản phẩm của họ được nhận diện rộng rãi và có giá trị cao hơn. Việt Nam cũng cần có chiến lược tương tự để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Xu hướng siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu tại Trung Quốc cho thấy ngành rau quả Việt Nam cần chủ động mở rộng thị trường, tránh phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Theo ThS Phùng Thị Vân Kiều - Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đang mở ra cơ hội lớn khi thuế nhập khẩu nhiều mặt hàng rau quả vào EU giảm về 0%.
Để tận dụng lợi thế này, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh vào công nghệ bảo quản sau thu hoạch, nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường châu Âu. Việc tham gia hội chợ thương mại quốc tế, hợp tác với các chuỗi siêu thị lớn tại Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng là chiến lược cần thiết để đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.
Ngoài ra, việc đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử và chuỗi bán lẻ quốc tế cũng là một hướng đi tiềm năng. Nếu rau quả Việt Nam xuất hiện trên Amazon, Alibaba hay các hệ thống siêu thị lớn với hình ảnh chuyên nghiệp và đáng tin cậy, giá trị xuất khẩu sẽ không còn bị giới hạn bởi giá bán nguyên liệu thô.
Mục tiêu xuất khẩu rau quả đạt 10 tỷ USD vào năm 2027 không chỉ là câu chuyện về sản lượng mà còn là sự chuyển mình về giá trị. Khi sản phẩm có thương hiệu, được chế biến sâu, đạt tiêu chuẩn quốc tế, giá trị xuất khẩu sẽ được nâng cao đáng kể. Ngành rau quả Việt Nam đang có nhiều cơ hội để bứt phá. Bằng cách đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong sản xuất, chế biến, bảo quản và xây dựng thương hiệu bài bản, nông sản Việt Nam sẽ không chỉ dừng lại ở xuất khẩu nguyên liệu thô mà có thể khẳng định vị thế cao hơn trên thị trường quốc tế.
Mai Hương
