Từ ly đồ uống đến hệ sinh thái kinh doanh: Chiến lược vươn ra toàn cầu của các chuỗi Trung Quốc

Đòn bẩy từ nhà máy sản xuất tập trung và mạng lưới nhượng quyền

Tính đến cuối tháng 9/2026, Luckin Coffee đã cán mốc 38.909 cửa hàng trên toàn cầu, trong khi Mixue ghi nhận mạng lưới lên tới 63.987 điểm bán vào cuối tháng 6/2026. Một tân binh ra đời vào tháng 10/2022 như Cotti Coffee cũng chỉ mất hơn 3 năm để vượt ngưỡng 14.300 chi nhánh.

Tại chính thị trường nội địa Trung Quốc, thống kê từ World Coffee Portal cho thấy các chuỗi cà phê có thương hiệu đã chạm ngưỡng 87.500 điểm bán vào đầu năm 2026, tăng 31,5% chỉ sau 1 năm. Bề ngoài, đây dường như là làn sóng xuất khẩu ồ ạt các món kem tươi ốc quế, trà sữa trân châu hay latte nước cốt dừa.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào ly nước hay biển hiệu mặt tiền, người ta sẽ dễ dàng bỏ qua bản chất thực sự của mô hình kinh doanh này: các tập đoàn F&B Trung Quốc thực chất đang vận hành như những nhà máy sản xuất và phân phối nguyên liệu bán buôn đội lốt thương hiệu bán lẻ.

Trường hợp của Mixue là minh chứng rõ nét nhất cho cấu trúc này. Báo cáo bán niên 2026 của tập đoàn chỉ ra rằng nguồn thu từ phí nhượng quyền và các dịch vụ thương hiệu chỉ đóng góp vỏn vẹn 2,7% tổng doanh thu.

Phần lớn dòng tiền khổng lồ hàng chục nghìn tỷ đồng chảy về tài khoản công ty đến từ việc bán búp trà khô, bột sữa, siro trái cây, cốc nhựa và máy móc pha chế cho chính các đối tác nhượng quyền. Bằng cách tự làm chủ các nhà máy gia công quy mô lớn và đàm phán vùng nguyên liệu với khối lượng áp đảo, Mixue triệt tiêu chi phí trung gian để tạo ra mức giá bán lẻ mà đối thủ không thể chạm tới.

Tương tự, tại mảng cửa hàng đối tác của Luckin Coffee trong quý 3/2026, hơn 2,81 tỷ nhân dân tệ trong tổng số 4,24 tỷ nhân dân tệ doanh thu, tương đương gần 2/3 dòng tiền, đến từ việc cung ứng nguyên vật liệu. Một chuỗi đồ uống vì vậy không chỉ kiếm tiền khi người tiêu dùng mua cà phê, mà họ thu lợi nhuận ngay từ thời điểm nguyên liệu được xuất khỏi kho tổng để chuyển đến các chi nhánh.

Mô hình cửa hàng tinh gọn và chiến lược thích ứng với từng quốc gia

Bên cạnh sức mạnh cung ứng hậu cần, khả năng nhân bản thần tốc của các chuỗi đồ uống Trung Quốc dựa rất lớn vào việc tái cấu trúc không gian kinh doanh thông qua công nghệ. Luckin Coffee đã đảo lộn định kiến về một quán cà phê truyền thống khi dành tới 99,1% mạng lưới cho mô hình cửa hàng đón khách mua mang đi có diện tích tối giản chỉ từ 20 đến 60 m².

Không cần mặt bằng rộng lớn, không tốn chi phí bàn ghế đắt tiền và không bố trí nhân viên đứng quầy nhận gọi món, mọi thao tác từ chọn đồ, thanh toán đến tích điểm đều bắt buộc thực hiện qua ứng dụng di động. Thuật toán tự động ghi nhận dữ liệu tiêu dùng theo thời gian thực để tối ưu thời gian pha chế chỉ còn vài chục giây cho mỗi đơn hàng, đồng thời dự báo chính xác lượng tiêu thụ để luân chuyển nguyên liệu tươi sống mà không lo tồn kho ứ đọng.

Tuy nhiên, cuộc viễn chinh ra thị trường quốc tế không chỉ có một kịch bản bán rẻ dựa trên các điểm bán siêu nhỏ. Các chuỗi đồ uống Trung Quốc đang thể hiện sự phân hóa chiến lược rất rõ rệt tùy theo phân khúc khách hàng và văn hóa bản địa.

Nếu Cotti Coffee thử nghiệm nhiều cấu trúc cấp phép linh hoạt để thọc sâu vào thị trường Mỹ, thì HEYTEA lại chọn định vị cao cấp bằng việc mở các không gian trải nghiệm rộng lớn. Cửa hàng flagship 2 tầng rộng 218 m² được khai trương vào ngày 30/10/2026 tại khu phố người Hoa ở London là một ví dụ, nơi thương hiệu nghiên cứu thói quen uống trà ăn kèm bánh quy của người Anh để ra mắt 12 dòng sản phẩm mới.

Tương tự, tại thị trường Đông Nam Á, Luckin Coffee khi phát triển chuỗi 100 cửa hàng tại Singapore đã phải cải biến hơn 130 công thức đồ uống gắn với hương vị lá nếp hay đường nâu bản địa, đồng thời điều chỉnh hàm lượng đường để tuân thủ quy chuẩn xếp hạng dinh dưỡng nghiêm ngặt của đảo quốc này.

Áp lực sinh lời thực tế khi cỗ máy nội địa bước ra thị trường quốc tế

Dù sở hữu cỗ máy vận hành tinh gọn, việc mở rộng ra nước ngoài đang đẩy các ông lớn Trung Quốc vào một nghịch lý thương mại: hệ thống càng được chuẩn hóa cao ở thị trường mẹ thì càng gặp nhiều ma sát khi bước sang các vùng địa lý mới.

Lợi thế chi phí rẻ ở thị trường nội địa lập tức bị thách thức khi doanh nghiệp phải đối mặt với cước vận tải biển, thuế nhập khẩu nguyên liệu, tỷ giá hối đoái và rào cản kiểm dịch an toàn thực phẩm. Thêm vào đó, việc mở các cửa hàng diện tích nhỏ chỉ phục vụ khách mang đi rất khó tạo ra lòng trung thành tại những quốc gia xem việc ngồi cà phê là nhu cầu giao tiếp xã hội và trải nghiệm không gian.

Cái bẫy tăng trưởng quy mô nóng cũng đã bắt đầu phát tác trên báo cáo tài chính của các tập đoàn. Dữ liệu nửa đầu năm 2026 của Mixue cho thấy dù tổng doanh thu tăng 2,3% lên 15,22 tỷ nhân dân tệ, lợi nhuận ròng của tập đoàn lại giảm tới 14,7%.

Đáng chú ý, số lượng cửa hàng quốc tế của hãng này đã sụt giảm từ 4.733 điểm xuống còn 4.378 điểm sau khi thương hiệu buộc phải cắt tỉa bớt những cửa hàng hoạt động kém hiệu quả tại Việt Nam và Indonesia để bảo vệ biên lợi nhuận.

Ngay cả Luckin Coffee trong quý 3/2026, dù tổng doanh thu toàn hệ thống tăng 17% lên 17,9 tỷ nhân dân tệ nhờ bổ sung điểm bán mới, doanh thu tại các cửa hàng tự vận hành cũ vẫn ghi nhận mức sụt giảm 11,1% so với cùng kỳ. Những con số này gióng lên hồi chuông cảnh báo rằng việc mở rộng mạng lưới cơ học không đồng nghĩa với khả năng sinh lời bền vững nếu sức mua của khách hàng bản địa suy giảm khi các chương trình trợ giá kết thúc.

Nâng chuẩn vận hành: Thử thách sống còn cho các chuỗi F&B nội địa

Sự thâm nhập mạnh mẽ của các chuỗi đồ uống ngoại đang đặt thị trường F&B Việt Nam vào một guồng quay cạnh tranh hoàn toàn mới. Báo cáo nghiên cứu chuỗi trà và cà phê năm 2026 của Momentum Works chỉ ra rằng quy mô thị trường chuỗi cà phê Việt Nam đạt khoảng 725 triệu USD và phân khúc chuỗi trà đạt 617 triệu USD trong năm 2025, đưa tổng dung lượng toàn ngành vượt mốc 1,3 tỷ USD, đứng thứ 3 tại khu vực Đông Nam Á sau Indonesia và Thái Lan.

Đối đầu với làn sóng từ phương Bắc, các thương hiệu nội địa có vị thế như Highlands Coffee, Phúc Long, Katinat hay ToCoToCo vẫn sở hữu lợi thế lớn về mạng lưới mặt bằng đắc địa, khẩu vị đậm đà và sự gắn kết văn hóa sâu sắc với người tiêu dùng trong nước.

Bài học đắt giá nhất mà các doanh nghiệp Việt Nam cần nhìn nhận từ các chuỗi Trung Quốc không phải là việc lao vào cuộc chiến giảm giá, mà là kỷ luật trong việc xây dựng chuỗi cung ứng tập trung và quản trị bằng dữ liệu.

Một món đồ uống ngon hiện nay chỉ mất từ 1 đến 2 tuần để đối thủ sao chép công thức, nhưng một hệ thống cung ứng khép kín từ nông trường tới quầy bar thì phải mất nhiều năm mới có thể thiết lập.

Để nhượng quyền và nhân rộng mạng lưới một cách lành mạnh, các doanh nghiệp trong nước buộc phải chuyển đổi từ tư duy mở quán kinh doanh đơn lẻ sang tư duy vận hành hệ thống: chuẩn hóa chất lượng nguyên liệu, kiểm soát chi phí từng giây pha chế và xây dựng năng lực hậu cần vững chắc.

Sau cùng, một ly nước hấp dẫn chỉ có thể đưa khách hàng bước qua cánh cửa một lần, nhưng chính cỗ máy vận hành thầm lặng phía sau mới là yếu tố quyết định thương hiệu có thể sống sót và sinh lời qua năm tháng hay không.

Bảo An