Vì sao ngành đồ uống vẫn hút người khởi nghiệp?

Theo dõi KT&TD trên

Từ mô hình trà trái cây thuần thực vật, quán cà phê tích hợp không gian “check-in” đến các thương hiệu nước uống chức năng phát triển mạnh trên TikTok, ngành F&B đang cho thấy sức hút đặc biệt với giới khởi nghiệp. Không chỉ là cuộc đua về hương vị, thị trường giờ đây còn cạnh tranh bằng trải nghiệm, cá tính thương hiệu và khả năng bắt nhịp xu hướng tiêu dùng số của giới trẻ.

Nền tảng căn bản nhất và cũng bền vững nhất của ngành đồ uống chính là quy mô thị trường. Mỗi năm, ngành đồ uống đóng góp hơn 60.000 tỷ đồng cho ngân sách quốc gia và tạo ra hàng triệu việc làm trong toàn chuỗi giá trị, từ nông nghiệp, sản xuất đến logistics, phân phối và bán lẻ. Đây không phải con số của một ngành công nghiệp ngách mà là cột trụ thực sự của nền kinh tế tiêu dùng Việt Nam.

Việt Nam hiện xếp thứ 8 trong top 10 thị trường đồ uống lớn nhất châu Á, và tổng sản lượng tiêu thụ nước giải khát năm 2024 đạt gần 6 tỷ lít, với dự báo tăng thêm 28% vào năm 2028. Quan trọng hơn, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn: người Việt hiện tiêu thụ trung bình chỉ 23 lít nước giải khát mỗi năm, thấp hơn mức bình quân toàn cầu 40 lít. Ngành nước giải khát Việt Nam dự kiến đạt 7,453 tỷ lít vào năm 2033, trong đó nước đóng chai là phân khúc tăng trưởng nhanh nhất với CAGR 9,9%. Những con số này không chỉ hấp dẫn với các tập đoàn đa quốc gia mà còn là lời mời gọi có sức nặng với bất kỳ người khởi nghiệp nào đang cân nhắc gia nhập thị trường.

Nếu trước đây ngành đồ uống bị chi phối bởi những tên tuổi lớn với hệ thống phân phối rộng khắp, thì năm 2026 đang chứng kiến một sự đảo chiều đáng chú ý. Thế hệ người tiêu dùng mới đặc biệt là Gen Z và tầng lớp trung lưu đô thị không còn trung thành với thương hiệu cũ chỉ vì sự quen thuộc. Năm 2026, người tiêu dùng không còn mua thực phẩm đồ uống chỉ dựa trên giá và thương hiệu. Các tiêu chí như ít đường, ít chất bảo quản, nguồn gốc rõ ràng trở thành những yếu tố quyết định hành vi mua sắm, mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp phát triển dòng đồ uống chức năng, thực phẩm hữu cơ và thuần chay.

Đây chính là lỗ hổng mà người khởi nghiệp có thể len lỏi vào. Trong khi các tập đoàn lớn cần nhiều năm để tái cơ cấu dây chuyền sản xuất nhằm đáp ứng xu hướng mới, một startup có thể ra mắt dòng trà thảo mộc ít đường hay nước ép cold-pressed nguyên chất chỉ trong vài tháng. Xu hướng "Sống xanh – Uống sạch" lên ngôi, nhóm đồ uống này mang lại biên lợi nhuận cao nhất vì chi phí nguyên liệu thấp nhưng giá bán lại cao. Đây là phương trình kinh doanh lý tưởng cho người mới bắt đầu với nguồn vốn hạn chế.

Một trong những thay đổi rõ nét nhất trong ngành đồ uống đầu năm 2026 là sự dịch chuyển trong cách người tiêu dùng định nghĩa giá trị. Một ly cà phê hay trà sữa giờ đây không đơn thuần là thức uống mà là một trải nghiệm. Quán cà phê không còn cạnh tranh bằng diện tích hay số lượng món, mà bằng concept rõ ràng và trải nghiệm khác biệt. Khách hàng tìm đến quán để làm việc, gặp gỡ, chụp ảnh hoặc tận hưởng một không gian mang cá tính riêng, thay vì chỉ uống cà phê.

Điều này có nghĩa là người khởi nghiệp không cần phải có tiềm lực tài chính khổng lồ để cạnh tranh với các chuỗi lớn. Những quán cà phê tích hợp khu vực chụp ảnh, boardgame hoặc không gian karaoke mini đang trở thành xu hướng nổi bật, đáp ứng nhu cầu thư giãn và kết nối của Gen Z và Millennials. Một ý tưởng đủ sắc nét, một câu chuyện thương hiệu đủ thuyết phục và một không gian đủ "có hồn" hoàn toàn có thể tạo ra làn sóng khách hàng trung thành mà ngay cả chuỗi lớn cũng khó lòng sao chép.

Năm 2026 được dự đoán là năm bản lề của ngành đồ uống Việt Nam, với sự thay đổi mạnh mẽ về hành vi tiêu dùng và tốc độ phát triển của công nghệ khiến thị trường F&B đứng trước cơ hội tăng trưởng chưa từng có. Công nghệ, thay vì chỉ là đặc quyền của doanh nghiệp lớn, đang trở thành đòn bẩy bình đẳng hóa cho tất cả các tay chơi trong ngành.

Trong ngành thực phẩm đồ uống năm 2026, công nghệ không còn là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành lợi thế cạnh tranh trực tiếp, bao gồm từ tự động hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc bằng QR code đến ứng dụng AI trong dự báo nhu cầu và quản lý kho. Với chi phí ngày càng giảm, ngay cả một quán trà sữa nhỏ cũng có thể triển khai hệ thống quản lý đơn hàng tích hợp, phân tích hành vi khách hàng và tự động hóa các khâu vận hành — điều từng chỉ dành cho những chuỗi cửa hàng lớn.

Mô hình take away và giao hàng tận nơi tăng trưởng 30% mỗi năm, đặc biệt ở khu vực thành thị. Các nền tảng giao đồ uống, livestream bán hàng và thương mại điện tử đã mở ra kênh phân phối hoàn toàn mới, giúp người khởi nghiệp tiếp cận hàng nghìn khách hàng mà không cần mặt bằng đắt tiền ở vị trí đắc địa.

Một tín hiệu đáng chú ý trong những tháng đầu năm 2026 là sự xuất hiện của các thương hiệu đồ uống Việt Nam trên đấu trường quốc tế. Tại Hội chợ thực phẩm đồ uống quốc tế IFE 2026 diễn ra tại London từ ngày 30/3 đến 1/4, sự hiện diện của gian hàng Việt Nam đã thể hiện những nỗ lực của hàng Việt trong hành trình vươn xa về địa lý, về chất lượng và bản sắc. Đây không phải là câu chuyện xuất khẩu thông thường, mà là tín hiệu cho thấy đồ uống Việt Nam đang dần được nhìn nhận như một sản phẩm có giá trị thương hiệu riêng, không chỉ cạnh tranh bằng giá.

Cơ hội nằm ở việc tái định vị sản phẩm Việt Nam theo hướng giá trị bền vững và chất lượng cao, tận dụng các xu hướng như sản phẩm hữu cơ, sản phẩm có chứng nhận bền vững hay sản phẩm có nguồn gốc thực vật từ nguyên liệu bản địa. Với nguồn nguyên liệu phong phú từ cà phê, trà, các loại thảo mộc nhiệt đới đến trái cây đặc sản, người khởi nghiệp Việt đang nắm trong tay lợi thế tự nhiên mà nhiều quốc gia khác phải nhập khẩu.

Sức hút của ngành đồ uống không đồng nghĩa với con đường bằng phẳng. Cạnh tranh đang leo thang đến mức chưa từng thấy. Ngành đồ uống Việt Nam trong năm 2025 chứng kiến sự xuất hiện ngày càng dày đặc của các thương hiệu lớn, khiến thị trường không còn là sân chơi riêng của một vài ông lớn mà trở thành cuộc đua về sản phẩm, trải nghiệm và tốc độ mở rộng. Làn sóng thương hiệu quốc tế đổ vào Việt Nam — từ các chuỗi trà sữa Đài Loan, Trung Quốc đến các thương hiệu cà phê phương Tây — đang nén không gian của các tay chơi nội địa.

Áp lực chi phí cũng trở nên rõ rệt hơn trong năm 2026, khi biến đổi khí hậu, xung đột thương mại, chi phí logistics và năng lượng đều tác động trực tiếp đến giá thành sản xuất, đòi hỏi doanh nghiệp phải quản trị rủi ro chuỗi cung ứng và lập kế hoạch tài chính dài hạn như một yếu tố sống còn. Những người khởi nghiệp chỉ dựa vào cảm hứng và công thức pha chế "học mót" từ mạng xã hội sẽ khó trụ vững khi thị trường đòi hỏi sự chuyên nghiệp ở mọi khâu.

Tuy vậy, chính những thách thức này lại đang sàng lọc thị trường theo hướng có lợi cho người chuẩn bị kỹ lưỡng. Những thương hiệu hiểu sâu khách hàng mục tiêu, xây dựng được bản sắc riêng không thể sao chép và biết ứng dụng công nghệ vào vận hành sẽ không chỉ tồn tại mà còn tìm thấy chỗ đứng bền vững trong một thị trường đang thay đổi nhanh chóng. Ngành đồ uống hút người khởi nghiệp không phải vì nó dễ, mà vì nó luôn còn chỗ cho người biết làm khác đi — và điều đó, dường như, chưa bao giờ thay đổi.

Hoàng Nguyễn