Ngành đồ uống toàn cầu chuyển mình trước làn sóng giảm đường

Theo dõi KT&TD trên

Một thông tin đang thu hút sự chú ý của cộng đồng sức khỏe toàn cầu: theo nghiên cứu tổng hợp được đăng trên tạp chí Journal of Human Nutrition and Dietetics đầu năm 2026, uống nhiều nước ngọt có liên quan đến việc tăng 34% nguy cơ rối loạn lo âu ở thanh thiếu niên. Con số này đang được chia sẻ rộng rãi và góp phần thúc đẩy một xu hướng tiêu dùng mới: người dùng ngày càng quay lưng với đồ uống có đường, buộc cả ngành công nghiệp đồ uống lẫn các chính phủ phải hành động.

Doanh nghiệp đồ uống tái cấu trúc để tồn tại

Bất chấp áp lực từ xu hướng tiêu dùng lành mạnh, một số doanh nghiệp lớn vẫn ghi nhận kết quả kinh doanh khả quan nhờ chiến lược thích nghi nhanh. Keurig Dr Pepper, một trong những tập đoàn đồ uống hàng đầu tại Mỹ, vừa công bố kết quả kinh doanh quý 4/2025 vượt dự báo, với doanh thu mảng đồ uống giải khát nội địa tăng hơn 11% so với cùng kỳ. Lợi nhuận điều chỉnh cũng vượt ước tính của giới phân tích, phản ánh khả năng kiểm soát chi phí hiệu quả và sức mua vẫn được duy trì tốt trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt.

Điểm cốt lõi tạo nên kết quả này nằm ở chiến lược đổi mới sản phẩm liên tục. Tập đoàn tập trung phát triển các hương vị mới, phiên bản giới hạn và dòng sản phẩm lấy cảm hứng từ xu hướng mạng xã hội để tiếp cận nhóm khách hàng trẻ tuổi. Quan trọng hơn, các dòng sản phẩm "không đường", "ít calo" hoặc bổ sung thành phần chức năng đang được đẩy mạnh như một hướng đi chiến lược dài hạn. Ông Peter Mangan, Giám đốc điều hành tại Portage Point Partners, nhận xét rằng toàn bộ ngành hiện đang phân bổ ngân sách nghiên cứu và phát triển mạnh mẽ cho các xu hướng tiêu dùng mới, bởi người dùng ngày càng đặt sức khỏe lên hàng đầu khi lựa chọn đồ uống.

Theo đánh giá của các tổ chức nghiên cứu thị trường, tăng trưởng ngành nước giải khát toàn cầu giai đoạn 2025 - 2026 có thể duy trì ở mức trung bình 4 - 6%/năm. Tuy nhiên, áp lực từ xu hướng hạn chế đường, thuế nước ngọt tại nhiều quốc gia và cạnh tranh từ trà đóng chai, nước trái cây tự nhiên đang buộc các doanh nghiệp liên tục tái cơ cấu danh mục sản phẩm.

Thái Lan và bài học từ chính sách giảm đường thực tiễn

Tại châu Á, Thái Lan đang nổi lên như một hình mẫu chính sách đáng chú ý. 9 chuỗi cà phê lớn tại nước này vừa cam kết giảm một nửa lượng đường trong đồ uống như một phần của chiến dịch cải thiện sức khỏe cộng đồng được Chính phủ phát động. Theo đó, nhiều cửa hàng đã đặt biển hiệu cho phép khách hàng tự chọn mức độ ngọt từ 0%, 25%, 50%, 75% đến 100%, nhưng quan trọng là mức 100% giờ đây chỉ tương đương một nửa lượng đường so với trước đây.

Thái Lan thực ra đã có bước đi trước từ năm 2017 khi áp dụng thuế đường đối với đồ uống đóng gói sẵn, với giai đoạn cuối cùng được triển khai vào năm ngoái. Phó giáo sư Pojjana Hunchangsith tại Đại học Mahidol đánh giá chính sách này đang phát huy hiệu quả khi nhiều nhà sản xuất chủ động thay đổi công thức. Dù vậy, bà cũng thẳng thắn chỉ ra điểm yếu cốt lõi: các quán vỉa hè với những ly trà sữa, ca cao đá hay hồng trà sữa vẫn là nguồn cung cấp đường khổng lồ nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan chức năng. Phó giáo sư Phumsith Mahasuweerachai, Đại học Khon Kaen, bổ sung rằng việc cung cấp lựa chọn về mức ngọt là bước đi đúng đắn về mặt tâm lý hành vi, bởi nếu không có gợi ý, phần lớn khách hàng sẽ gọi đồ uống nhiều đường theo thói quen vô thức.

Trung Quốc và làn sóng thuế đồ uống có đường lan rộng

Trong khi đó, Trung Quốc đang cân nhắc áp thuế đồ uống có đường như một giải pháp kép: vừa giải quyết bài toán ngân sách thâm hụt, vừa đối phó với các thách thức sức khỏe cộng đồng ngày càng nghiêm trọng. Theo báo Financial Times, nếu được phê duyệt, thuế này nhiều khả năng sẽ được tích hợp vào hệ thống thuế tiêu thụ hiện hành, dù thời điểm cụ thể chưa được công bố. Ông Yang Zhiyong, Chủ tịch Học viện Khoa học tài chính Trung Quốc, khẳng định đề xuất này hoàn toàn phù hợp với xu hướng quốc tế và được thúc đẩy bởi những thách thức sức khỏe đang ngày càng cấp bách.

Một nghiên cứu của Đại học Bắc Kinh công bố trên tạp chí The Lancet Public Health dự báo nếu áp thuế 20% đối với đồ uống có đường trong giai đoạn 2026 - 2050, Trung Quốc có thể ngăn ngừa 130.000 ca tử vong sớm. Về mặt tài chính, chính sách này dự kiến thu về 295,5 tỷ Nhân dân tệ, tương đương khoảng 43 tỷ USD trong 24 năm. Đây không còn là câu chuyện của riêng Trung Quốc: tính đến nay, 6 quốc gia Đông Nam Á gồm Thái Lan, Philippines, Malaysia, Campuchia, Lào và Brunei đã chính thức áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng sử dụng nhiều đường.

Bằng chứng hiệu quả và kỳ vọng từ Việt Nam

Dữ liệu thực tế từ nhiều quốc gia cho thấy thuế đồ uống có đường hoạt động hiệu quả rõ rệt. Tại Mexico, quốc gia có mức tiêu thụ nước ngọt bình quân lên tới 166 lít/người/năm, việc áp thuế đã giúp giảm 9,7% lượng tiêu thụ chỉ sau một năm. Nghiên cứu từ Đại học UC Berkeley cũng chỉ ra rằng tại các thành phố lớn của Mỹ như Boulder, Oakland hay San Francisco, khi thuế khiến giá đồ uống tăng 33%, lượng tiêu thụ giảm đi tương ứng 33%. Báo cáo phân tích 35 ước tính toàn cầu từ Viện Kinh tế y tế Leonard Davis - Đại học Pennsylvania cho hay các quốc gia áp thuế ghi nhận doanh số đồ uống có đường giảm trung bình 15%, riêng tại Mỹ con số này lên tới 27%. WHO cũng đã khuyến nghị các quốc gia áp mức thuế ít nhất 20% giá bán lẻ đồ uống có đường, hướng tới mục tiêu đưa giá các mặt hàng này tăng thêm 50% vào năm 2035.

Tại Việt Nam, bức tranh thị trường đang mang nhiều màu sắc tích cực. Tầng lớp trung lưu tăng nhanh, kênh bán lẻ hiện đại mở rộng và thương mại điện tử phát triển mạnh đang tạo thêm dư địa cho ngành đồ uống. Giới chuyên gia nhận định nếu kinh tế vĩ mô ổn định và doanh nghiệp kịp thời đổi mới danh mục sản phẩm theo hướng lành mạnh và tiện lợi, thị trường nước ngọt Việt Nam năm 2026 hoàn toàn có thể đạt mức tăng trưởng tương đương hoặc cao hơn mức trung bình toàn cầu 4 - 6%. Tuy nhiên, động lực tăng trưởng đó nhiều khả năng đến từ phân khúc sản phẩm cải tiến, thay vì dòng nước ngọt truyền thống vốn đang dần mất vị thế trước làn sóng tiêu dùng lành mạnh đang lan rộng toàn cầu.

Bảo An