Giá matcha nhảy vọt 180%, ngành đồ uống tìm kiếm nhân tố kế nhiệm
Không còn dừng lại ở mức độ là một món uống "ngách" dành cho những người sành trà, matcha đã vươn mình trở thành một thực thể chiếm lĩnh menu của mọi cửa hàng, từ những quán cà phê nhỏ ẩn mình trong hẻm đến các chuỗi thương hiệu khổng lồ như Starbucks.
Sự lên ngôi của bột trà xanh không chỉ là một hiện tượng nhất thời mà nó phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy tiêu dùng: nơi mà yếu tố sức khỏe, giá trị văn hóa và tính thẩm mỹ trên mạng xã hội cùng gặp nhau ở một điểm. Tuy nhiên, chính thành công rực rỡ này đang đẩy matcha vào một cuộc khủng hoảng nguồn cung nghiêm trọng, khiến giá cả leo thang chóng mặt và buộc các nhà kinh doanh phải ráo riết đi tìm một biểu tượng mới để thay thế.
Những con số biết nói đằng sau cơn sốt tỷ đô
Thị trường matcha hiện nay không chỉ nóng trên bề mặt các nền tảng mạng xã hội mà còn được minh chứng bằng những số liệu kinh tế khổng lồ. Theo các báo cáo phân tích, quy mô thị trường matcha toàn cầu đã cán mốc 3,67 tỷ USD vào năm 2025 và được dự báo sẽ chạm ngưỡng 5,35 tỷ USD vào năm 2031, duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định 6,5% mỗi năm. Một số chuyên gia kinh tế thậm chí còn đưa ra những kỳ vọng táo bạo hơn khi cho rằng thị trường này có thể đạt tới 7 tỷ USD trước khi năm 2030 kết thúc.
Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi một sự thay đổi mạnh mẽ trong hành vi của người dùng, khi dữ liệu từ các báo cáo xu hướng ẩm thực cho thấy lượng tìm kiếm liên quan đến trà xanh đã tăng 210%, đặc biệt các biến thể sáng tạo như "matchatini" ghi nhận mức tăng đột biến lên tới 1.000% chỉ trong một thời gian ngắn. Tại nhiều doanh nghiệp cung ứng, doanh số các sản phẩm liên quan đến matcha đã tăng vọt 900% trong vòng 4 năm, một tốc độ tăng trưởng kinh ngạc đối với một ngành hàng vốn đã bão hòa và cạnh tranh gay gắt như F&B.
Lý do matcha tạo ra sức hút lớn như vậy nằm ở khả năng lấp đầy khoảng trống mà các loại đồ uống truyền thống để lại. Khi cà phê đã trở nên quá quen thuộc và trà sữa dần bị gắn mác là loại đồ uống chứa quá nhiều đường và calo, matcha xuất hiện như một giải pháp thay thế hoàn hảo: vừa lành mạnh, vừa đủ khác biệt để tạo cảm giác mới mẻ cho người thưởng thức. Bên cạnh đó, màu xanh đặc trưng của matcha đóng vai trò là một "ngôi sao thị giác" trên các nền tảng như Instagram hay TikTok, giúp sản phẩm này không chỉ là một món đồ uống mà còn là một biểu tượng thời thượng của lối sống tinh tế và chăm sóc bản thân. Khả năng tùy biến linh hoạt của matcha cũng là một điểm cộng lớn, khi nó có thể kết hợp với sữa hạt, trái cây hoặc biến tấu thành các loại kem béo hay foam lạnh, giúp các chuỗi đồ uống liên tục làm mới thực đơn mà không cần phải thay đổi toàn bộ cấu trúc vận hành.
Áp lực từ chuỗi cung ứng và cái giá của sự nổi tiếng
Sự bùng nổ về nhu cầu đã nhanh chóng dẫn tới những hệ quả tất yếu về mặt cung ứng. Matcha chất lượng cao không phải là sản phẩm có thể sản xuất đại trà bằng máy móc công nghiệp đơn thuần, mà đòi hỏi một quy trình canh tác cực kỳ khắt khe từ việc che bóng cho lá trà để tăng hàm lượng diệp lục đến việc nghiền thủ công bằng cối đá. Quy trình tốn nhiều công sức này khiến việc mở rộng quy mô sản xuất trở nên cực kỳ khó khăn và tốn thời gian. Khi nhu cầu từ khắp thế giới đổ dồn về Nhật Bản – nơi cung cấp phần lớn sản lượng matcha cao cấp – chuỗi cung ứng tại đây đã bắt đầu xuất hiện những vết rạn nứt. Kết quả là giá nguyên liệu đã bị đẩy lên cao kỷ lục, với mức tăng từ 170% đến 180% chỉ trong vòng 1 năm qua.
Khó khăn chồng chất khi sản lượng trà tại Nhật Bản đang có xu hướng sụt giảm nghiêm trọng do các yếu tố khách quan. Biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan như sương giá đã khiến sản lượng thu hoạch tại nhiều vùng trà trọng điểm giảm từ 10% đến 20%. Song song với đó, cuộc khủng hoảng nhân lực tại Nhật Bản cũng đang gián tiếp bóp nghẹt ngành trà khi hàng trăm nghìn lao động nông nghiệp đã rời bỏ ruộng đồng trong những năm gần đây. Khi lực lượng sản xuất thu hẹp trong khi nhu cầu tiêu dùng vẫn không ngừng tăng cao, thị trường matcha bắt đầu rơi vào tình trạng phân hóa chất lượng mạnh mẽ. Để duy trì biên lợi nhuận trước áp lực giá cả, nhiều thương hiệu bắt đầu chuyển sang sử dụng các loại matcha pha trộn hoặc matcha cấp độ thấp, làm loãng đi giá trị nguyên bản của sản phẩm và khiến trải nghiệm của người tiêu dùng không còn được đồng nhất như trước. Đây là giai đoạn bão hòa và đại trà hóa mà hầu hết các xu hướng F&B đều phải trải qua sau thời kỳ tăng trưởng nóng.
Nhận thấy matcha đang dần bước vào giai đoạn bão hòa về mặt xu hướng và đối mặt với rủi ro chi phí, giới kinh doanh đồ uống toàn cầu đã bắt đầu ráo riết tìm kiếm những "ứng cử viên" tiềm năng để tạo ra cơn sốt tiếp theo. Tại thị trường châu Âu và Anh, ube – loại khoai lang tím có nguồn gốc từ Philippines đang nổi lên. Với màu tím rực rỡ bắt mắt, hương vị béo bùi nhẹ nhàng và một câu chuyện văn hóa độc đáo, ube hội tụ đầy đủ các yếu tố để trở thành "ngôi sao" tiếp theo trên các nền tảng mạng xã hội, tương tự như cách matcha đã từng làm được. Sự trỗi dậy của ube cho thấy thị trường vẫn luôn khao khát những màu sắc mới lạ và những hương vị có khả năng tạo ra sự kích thích về mặt thị giác.
Bên cạnh đó, pandan (lá dứa) từ Đông Nam Á hay các loại nguyên liệu chức năng như nấm và thảo mộc cũng đang được đưa vào thử nghiệm trên diện rộng. Điểm chung của những cái tên này là chúng đều gắn liền với xu hướng sống lành mạnh, có màu sắc tự nhiên đặc trưng và dễ dàng kể lại dưới dạng các câu chuyện truyền cảm hứng cho người tiêu dùng.
Thực tế cho thấy, ngành đồ uống không vận hành dựa trên sự trung thành tuyệt đối với một sản phẩm, mà dựa trên chu kỳ luân phiên của các trào lưu. Matcha có thể sẽ không mất đi hoàn toàn trên thực đơn, nhưng sẽ dần lùi về phía sau để trở thành một lựa chọn quen thuộc, nhường chỗ cho những nhân tố mới dẫn dắt dòng tiền và sự chú ý của dư luận. Cuộc đua trong ngành F&B bây giờ không còn là câu hỏi matcha sẽ còn hot trong bao lâu, mà là ai sẽ là người đầu tiên tìm ra và làm chủ được màu sắc tiếp theo sẽ thống trị ví tiền của khách hàng toàn cầu.
Bảo Anh
