Nông sản Việt trên bản đồ xuất khẩu: Vượt rào cản, nâng tầm thương hiệu

Theo dõi KT&TD trên

Sự thành công này không đến một cách dễ dàng. Đằng sau những con số ấn tượng là câu chuyện về hành trình vượt qua rào cản, đổi mới tư duy sản xuất và kinh doanh của nông dân, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách. Từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, nông nghiệp Việt Nam đã và đang chuyển mình theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ cao và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Đường đi của nông sản Việt Nam ra thị trường thế giới không hề trải đầy hoa hồng. Những rào cản kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe đã và đang là thách thức lớn cho xuất khẩu nông sản. Đặc biệt tại các thị trường phát triển như EU, Mỹ, Nhật Bản, hàng rào kỹ thuật không chỉ dừng lại ở vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm mà còn liên quan đến quy trình sản xuất, điều kiện lao động, phúc lợi động vật và tác động môi trường.

Không chỉ là rào cản kỹ thuật, xu hướng tiêu dùng xanh, bền vững cũng đặt ra yêu cầu mới cho nông sản Việt. Người tiêu dùng quốc tế ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và tác động môi trường của sản phẩm họ mua. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp và nông dân Việt Nam phải thích ứng nhanh chóng, áp dụng công nghệ sạch, giảm thiểu tác động môi trường trong sản xuất.

Bên cạnh đó, cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu nông sản lớn như Thái Lan, Trung Quốc, Brazil cũng tạo áp lực không nhỏ lên nông sản Việt. Để cạnh tranh được, các doanh nghiệp Việt không chỉ phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng mà còn phải tối ưu chi phí, đảm bảo tính ổn định của nguồn cung.

Nhận thức được tầm quan trọng của thương hiệu trong việc nâng cao giá trị xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp, địa phương đã triển khai các chiến lược xây dựng và phát triển thương hiệu bài bản cho nông sản Việt.

Câu chuyện của cà phê Việt Nam là một minh chứng tiêu biểu. Từ chỗ chỉ xuất khẩu cà phê nhân thô với giá trị thấp, ngành cà phê Việt Nam đã dần chuyển hướng sang phát triển các sản phẩm cà phê chế biến sâu, xây dựng thương hiệu riêng. Điển hình như Trung Nguyên Legend, Highlands Coffee đã bước đầu khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế, mang hương vị cà phê Việt đến gần hơn với người tiêu dùng toàn cầu.

Tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, các sản phẩm gạo đặc sản như ST25, Jasmine đã được xây dựng thương hiệu bài bản, không chỉ tập trung vào chất lượng mà còn chú trọng đến câu chuyện văn hóa, nguồn gốc địa lý. Gạo ST25 từng được vinh danh là "Gạo ngon nhất thế giới" không chỉ mang lại niềm tự hào cho ngành lúa gạo Việt Nam mà còn mở ra cơ hội lớn cho xuất khẩu gạo chất lượng cao.

Chiến lược xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận cho các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng cũng được đẩy mạnh. Vải thiều Lục Ngạn, cà phê Buôn Ma Thuột, nước mắm Phú Quốc... là những sản phẩm tiêu biểu đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, góp phần nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trong kỷ nguyên số, ứng dụng công nghệ đã trở thành chìa khóa giúp nông sản Việt Nam nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế và tăng cường khả năng cạnh tranh.

Công nghệ blockchain trong truy xuất nguồn gốc đã được áp dụng thành công cho nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu như cà phê, hồ tiêu, thủy sản. Với công nghệ này, người tiêu dùng chỉ cần quét mã QR trên bao bì sản phẩm là có thể biết được toàn bộ thông tin từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất đến đơn vị phân phối. Điều này không chỉ tăng cường tính minh bạch mà còn xây dựng niềm tin với khách hàng, đặc biệt tại các thị trường khó tính.

Nông nghiệp thông minh với hệ thống tưới tiêu tự động, cảm biến theo dõi điều kiện môi trường, drones phun thuốc trừ sâu... đã giúp nông dân Việt Nam tối ưu hóa quá trình sản xuất, giảm chi phí nhân công và tác động môi trường. Tại Lâm Đồng, nhiều trang trại rau, hoa áp dụng công nghệ nhà kính thông minh đã nâng cao đáng kể năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng được tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe.

Các nền tảng thương mại điện tử chuyên về nông sản cũng đã xuất hiện, giúp kết nối trực tiếp nông dân, doanh nghiệp Việt Nam với thị trường quốc tế, giảm thiểu vai trò của trung gian, tăng lợi nhuận cho người sản xuất.

Bên cạnh đó, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và nông dân tiếp cận thị trường quốc tế.

Việc đàm phán, ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như CPTPP, EVFTA đã mở ra cơ hội lớn cho nông sản Việt Nam khi được hưởng ưu đãi thuế quan, giảm rào cản thương mại. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các FTA, doanh nghiệp và nông dân cần nâng cao năng lực đáp ứng các quy định về xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật.

Chính sách hỗ trợ tín dụng, bảo hiểm nông nghiệp cũng được triển khai nhằm giảm thiểu rủi ro, khuyến khích đầu tư vào sản xuất nông nghiệp chất lượng cao. Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng ưu tiên vốn cho nông nghiệp công nghệ cao, sản xuất nông sản xuất khẩu với lãi suất ưu đãi.

Các chương trình xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ quốc tế, kết nối với nhà nhập khẩu nước ngoài đã được đẩy mạnh. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường mà còn là cơ hội để quảng bá thương hiệu nông sản Việt Nam ra thế giới.

Với những nỗ lực và thành tựu đã đạt được, tương lai của nông sản Việt Nam trên bản đồ xuất khẩu thế giới đang rộng mở hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, để phát triển bền vững và nâng cao giá trị, ngành nông nghiệp Việt Nam cần tiếp tục đổi mới, thích ứng với xu hướng thị trường và vượt qua những thách thức mới.

Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững là nhiệm vụ then chốt. Việc chuyển dịch từ sản xuất số lượng lớn sang chú trọng chất lượng, giá trị gia tăng sẽ giúp nông sản Việt Nam có vị thế vững chắc hơn trên thị trường quốc tế. Phát triển các chuỗi giá trị nông sản, tăng cường liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu sẽ là mô hình được ưu tiên trong thời gian tới.

Ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, chế biến, bảo quản nông sản tiếp tục là xu hướng không thể đảo ngược. Công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, tự động hóa... sẽ giúp nông nghiệp Việt Nam tăng năng suất, chất lượng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Tiến Hoàng