Chuyển đổi số nông nghiệp: Cơ hội vàng cho nông sản Việt vươn xa

Theo dõi KT&TD trên

Tại Việt Nam, nông nghiệp - một ngành kinh tế truyền thống và chiếm tỷ trọng đáng kể trong GDP quốc gia - đang đứng trước cơ hội vàng để tạo bước đột phá thông qua việc ứng dụng công nghệ số.

Việt Nam là quốc gia có nền nông nghiệp phát triển với nhiều sản phẩm nổi tiếng như gạo, cà phê, hồ tiêu, điều, rau quả... Tuy nhiên, trong thời gian dài, nền nông nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu phát triển theo chiều rộng, dựa vào lợi thế về điều kiện tự nhiên và lao động giá rẻ. Điều này dẫn đến năng suất lao động thấp, giá trị gia tăng không cao, và khả năng cạnh tranh còn hạn chế trên thị trường quốc tế.

Chuyển đổi số trong nông nghiệp mở ra cơ hội to lớn để khắc phục những hạn chế trên. Thông qua việc ứng dụng các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), chuỗi khối (Blockchain), nông nghiệp có thể chuyển đổi từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình nông nghiệp thông minh, hiện đại và bền vững.

Việt Nam có nhiều lợi thế để thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp. Đầu tiên là sự phổ cập của Internet và thiết bị di động đến các vùng nông thôn. Theo số liệu gần đây, tỷ lệ người dân nông thôn sử dụng smartphone đã tăng đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận các ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp.

Bên cạnh đó, Việt Nam có nguồn nhân lực công nghệ thông tin dồi dào và chất lượng, có khả năng nghiên cứu, phát triển và triển khai các giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước. Đồng thời, chính phủ cũng đã có nhiều chính sách khuyến khích và hỗ trợ chuyển đổi số trong nông nghiệp như Chương trình chuyển đổi số quốc gia, Đề án phát triển nông nghiệp thông minh...

Hiện nay, chuyển đổi số trong nông nghiệp Việt Nam đã có những bước tiến đáng ghi nhận. Nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao đã được triển khai và mang lại hiệu quả tích cực.

Trong lĩnh vực trồng trọt, các hệ thống cảm biến và IoT được sử dụng để theo dõi điều kiện môi trường, kiểm soát tưới tiêu tự động, phát hiện sớm sâu bệnh. Ví dụ như mô hình nhà kính thông minh tại Lâm Đồng đã giúp tiết kiệm đến 30% nước tưới và giảm 25% chi phí nhân công so với phương pháp canh tác truyền thống.

Trong chăn nuôi, các trang trại lớn đã áp dụng hệ thống quản lý tự động để theo dõi sức khỏe vật nuôi, kiểm soát môi trường, tối ưu hóa chế độ dinh dưỡng. Điển hình như các trang trại của Tập đoàn TH True Milk, Vinamilk đã ứng dụng công nghệ từ Israel, Đan Mạch để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Trong thủy sản, công nghệ cảm biến được sử dụng để theo dõi chất lượng nước, phát hiện sớm dịch bệnh, và tối ưu hóa quy trình nuôi trồng. Các doanh nghiệp lớn trong ngành như Minh Phú, Vĩnh Hoàn đã đầu tư hệ thống quản lý chuỗi sản xuất từ con giống đến sản phẩm cuối cùng, đáp ứng được yêu cầu khắt khe của các thị trường xuất khẩu.

Đặc biệt, blockchain đang được ứng dụng để minh bạch hóa chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và đối tác quốc tế. Một số sản phẩm nông nghiệp Việt Nam như xoài Cát Chu, vải thiều Lục Ngạn, cà phê Buôn Ma Thuột đã được áp dụng công nghệ này để xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Đa số nông dân vẫn là hộ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu vốn đầu tư cho công nghệ. Trình độ nhận thức và kỹ năng số của người nông dân còn hạn chế. Hạ tầng số ở nông thôn chưa đồng bộ. Các giải pháp công nghệ nước ngoài thường có chi phí cao và chưa phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước.

Để chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng đưa nông sản Việt Nam vươn xa, các chuyên gia cho rằng, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, cần hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ cho chuyển đổi số trong nông nghiệp. Chính phủ cần có các chương trình, dự án cụ thể để thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong từng lĩnh vực của ngành nông nghiệp. Đặc biệt, cần có chính sách ưu đãi về vốn, thuế cho doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao.

Tiếp theo, cần đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực số cho nông nghiệp. Các trường đại học, cao đẳng cần điều chỉnh chương trình đào tạo, kết hợp kiến thức nông nghiệp với công nghệ thông tin để đào tạo đội ngũ kỹ sư nông nghiệp thế hệ mới. Đồng thời, tổ chức các khóa tập huấn, hướng dẫn kỹ năng số cho nông dân thông qua hệ thống khuyến nông.

Phát triển hạ tầng số cho nông thôn cũng là một ưu tiên quan trọng. Cần đầu tư mở rộng mạng lưới Internet tốc độ cao đến các vùng nông thôn, xây dựng các trung tâm dữ liệu nông nghiệp, phát triển các nền tảng số phục vụ sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ là yếu tố then chốt để giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Các viện nghiên cứu, trường đại học cần tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để nghiên cứu, phát triển các giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước và có chi phí hợp lý.

Xây dựng và phát triển các mô hình hợp tác, liên kết trong sản xuất nông nghiệp cũng rất quan trọng. Các hợp tác xã nông nghiệp, tổ hợp tác cần được củng cố để tạo quy mô sản xuất đủ lớn, có khả năng đầu tư vào công nghệ và tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.

Đẩy mạnh thương mại điện tử trong nông nghiệp là giải pháp hiệu quả để rút ngắn chuỗi cung ứng, giảm chi phí trung gian và tăng lợi nhuận cho người sản xuất. Các sàn thương mại điện tử chuyên về nông sản như Postmart, Voso, Sendo đã và đang tạo kênh tiêu thụ mới cho nông sản Việt.

Với tiềm năng to lớn về nông nghiệp, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành quốc gia đi đầu trong ứng dụng công nghệ số vào nông nghiệp và thúc đẩy nông sản nước nhà vươn ra thị trường quốc tế, khẳng định vị thế trên bản đồ nông nghiệp toàn cầu.

Tiến Hoàng