Chuyển đổi số trong nông nghiệp: Cơ hội nâng tầm nông sản Việt

Theo dõi KT&TD trên

Chuyển đổi số không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành xu hướng tất yếu, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp - một trụ cột quan trọng của nền kinh tế Việt Nam.

Nông nghiệp Việt Nam dù đã có những bước tiến đáng kể trong việc áp dụng công nghệ, nhưng vẫn còn nhiều dư địa để phát triển. Những năm gần đây, hình ảnh người nông dân Việt cầm điện thoại thông minh điều khiển hệ thống tưới tiêu tự động hay theo dõi thông số môi trường qua các ứng dụng đã không còn hiếm gặp. Tuy nhiên, so với tiềm năng, đây mới chỉ là những bước đi đầu tiên trên con đường dài chuyển đổi số ngành nông nghiệp.

Chuyển đổi số trong nông nghiệp được hiểu là việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây và nhiều công nghệ khác vào toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp. Từ khâu sản xuất, thu hoạch, bảo quản, chế biến đến phân phối và tiêu thụ sản phẩm, công nghệ số đã và đang tạo ra những thay đổi căn bản.

Tại các trang trại thông minh ở Lâm Đồng hay Bắc Ninh, cảm biến IoT được lắp đặt để giám sát nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và nhiều thông số khác, giúp nông dân điều chỉnh môi trường trồng trọt một cách chính xác. Nhờ đó, năng suất cây trồng tăng đáng kể trong khi chi phí đầu vào giảm, góp phần bảo vệ môi trường và tạo ra sản phẩm chất lượng cao.

Không chỉ trong sản xuất, chuyển đổi số còn giúp minh bạch hóa chuỗi cung ứng nông sản. Với công nghệ blockchain, người tiêu dùng có thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm từ trang trại đến bàn ăn. Điều này không chỉ gia tăng niềm tin của người tiêu dùng mà còn tạo lợi thế cạnh tranh cho nông sản Việt khi xuất khẩu sang các thị trường khó tính như EU, Mỹ hay Nhật Bản - nơi yêu cầu khắt khe về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.

Thương mại điện tử cũng đang mở ra cánh cửa mới cho nông sản Việt tiếp cận người tiêu dùng trong và ngoài nước. Từ vải thiều Bắc Giang, thanh long Bình Thuận đến cà phê Buôn Ma Thuột, nhiều nông sản đặc sản đã có mặt trên các sàn thương mại điện tử lớn, giúp nông dân thoát khỏi cảnh "được mùa rớt giá". Các nền tảng kỹ thuật số còn giúp kết nối trực tiếp người sản xuất với người tiêu dùng, loại bỏ trung gian, tăng lợi nhuận cho nông dân và giảm giá thành cho người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang giúp nông dân dự báo thời tiết, dịch bệnh, giá cả thị trường một cách chính xác, từ đó đưa ra quyết định sản xuất, kinh doanh phù hợp. Nhiều mô hình ứng dụng AI trong phát hiện sớm sâu bệnh, quản lý dinh dưỡng cây trồng đã chứng minh hiệu quả rõ rệt, giúp giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

Tuy nhiên, con đường chuyển đổi số không phải không có thách thức. Chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ còn cao so với thu nhập của đa số nông dân nhỏ lẻ. Trình độ ứng dụng công nghệ không đồng đều giữa các vùng miền, đặc biệt tại các địa phương miền núi, vùng sâu vùng xa. Hạ tầng số như băng thông internet, mạng di động còn hạn chế ở nhiều khu vực nông thôn.

Để thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân. Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế cho các dự án ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp. Doanh nghiệp công nghệ cần phát triển các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của nông nghiệp Việt Nam, dễ sử dụng và chi phí hợp lý. Các tổ chức khuyến nông, hiệp hội ngành hàng cần đẩy mạnh đào tạo, hướng dẫn nông dân tiếp cận và sử dụng công nghệ mới.

Nhiều mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác ứng dụng công nghệ số đã chứng minh hiệu quả, như các hợp tác xã rau an toàn ở Đà Lạt hay các tổ hợp tác cây ăn quả ở Đồng bằng sông Cửu Long. Qua đó, nông dân nhỏ lẻ có thể cùng nhau đầu tư vào công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng thị trường.

Chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ là việc áp dụng công nghệ đơn thuần mà còn là sự thay đổi tư duy, cách làm từ sản xuất manh mún, nhỏ lẻ sang sản xuất có tổ chức, chuyên nghiệp và bền vững. Đây là cơ hội để nông nghiệp Việt Nam vượt qua những rào cản về quy mô, chất lượng, thương hiệu để nâng tầm nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Thời gian tới, với sự hỗ trợ mạnh mẽ của Chính phủ thông qua Chương trình Chuyển đổi số quốc gia và Chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững, chuyển đổi số trong nông nghiệp sẽ có những bước tiến đáng kể. Các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao (Agritech) đang nổi lên như những động lực quan trọng của quá trình này.

Chuyển đổi số không phải là đích đến mà là hành trình liên tục, đòi hỏi sự kiên trì và đổi mới sáng tạo không ngừng. Nhưng với tiềm năng và lợi thế sẵn có, cùng sự quyết tâm của toàn ngành, nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng cơ hội này để khẳng định vị thế trên bản đồ nông sản thế giới, góp phần vào mục tiêu phát triển đất nước thịnh vượng và bền vững.

Tiến Hoàng