Nông nghiệp Việt Nam trước áp lực chuyển đổi xanh và cuộc đua công nghệ

Theo dõi KT&TD trên

Nhưng phía sau những thành tích ấy, ngành nông nghiệp vẫn đang đối diện với một bài toán lớn hơn nhiều, làm sao để phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu, chi phí sản xuất gia tăng và yêu cầu quốc tế ngày càng khắt khe về chất lượng nông sản.

Nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà tăng trưởng không còn chỉ được đo bằng sản lượng. Thị trường hiện nay đòi hỏi nhiều hơn ở một hạt gạo, một trái sầu riêng hay một container rau quả xuất khẩu. Đó là khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn an toàn, quy trình canh tác thân thiện môi trường và tính bền vững trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Điều đó đồng nghĩa với việc ngành nông nghiệp không thể tiếp tục phát triển dựa chủ yếu vào lao động thủ công, phân bón hóa học hay mô hình sản xuất manh mún như trước đây.

Những năm gần đây, áp lực chuyển đổi đang hiện rõ hơn bao giờ hết. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết trở nên cực đoan, hạn mặn diễn ra thường xuyên hơn ở Đồng bằng sông Cửu Long, sâu bệnh ngày càng khó kiểm soát trong khi nhiều thị trường xuất khẩu lớn siết chặt tiêu chuẩn về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và phát thải carbon. Trong bối cảnh đó, vật tư nông nghiệp không còn chỉ là câu chuyện “phân bón hay thuốc trừ sâu”, mà trở thành một phần quan trọng của quá trình tái cấu trúc nền nông nghiệp.

Các giải pháp sinh học, công nghệ quản lý dịch hại thông minh, thiết bị tự động hóa hay ứng dụng số trong canh tác đang dần xuất hiện nhiều hơn trong sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Không chỉ giúp giảm chi phí và tăng năng suất, những công nghệ này còn hướng tới mục tiêu giảm phụ thuộc vào hóa chất, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao chất lượng nông sản.

Đây cũng là lý do những sự kiện chuyên ngành như Triển lãm quốc tế vật tư nông nghiệp hiện đại AMAI Vietnam 2026 thu hút sự quan tâm lớn từ doanh nghiệp và giới chuyên môn. Điều đáng chú ý không nằm ở quy mô trưng bày hay số lượng doanh nghiệp tham gia, mà ở việc triển lãm phản ánh khá rõ xu hướng chuyển dịch của ngành nông nghiệp hiện nay.

Nếu trước đây thị trường vật tư nông nghiệp chủ yếu xoay quanh sản phẩm hóa học và mục tiêu tăng sản lượng, thì nay những từ khóa được nhắc đến nhiều hơn là “nông nghiệp xanh”, “giải pháp sinh học”, “tự động hóa”, “công nghệ số” hay “quản lý thông minh”. Điều đó cho thấy ngành nông nghiệp đang dần bước sang một giai đoạn mới, nơi công nghệ và chất lượng trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng hơn giá rẻ hay sản lượng lớn.

Một thay đổi đáng chú ý khác là vai trò ngày càng lớn của hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nông nghiệp. Không chỉ là hoạt động mua bán vật tư hay xuất khẩu nông sản, hợp tác hiện nay mở rộng sang chia sẻ công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, nghiên cứu giống cây trồng và kiểm soát dịch bệnh xuyên biên giới. Trong thời gian qua, hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam với Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều quốc gia khác liên tục được mở rộng. Điều này phản ánh thực tế rằng nông nghiệp hiện đại không còn là cuộc chơi riêng của từng quốc gia, mà là sự tham gia vào chuỗi giá trị và hệ sinh thái toàn cầu.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi của nông nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Phần lớn nông hộ Việt Nam vẫn có quy mô nhỏ lẻ, khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế. Chi phí đầu tư cho các giải pháp nông nghiệp hiện đại tương đối cao, trong khi nhận thức về sản xuất bền vững ở nhiều nơi vẫn chưa đồng đều. Không ít nông dân vẫn ưu tiên năng suất ngắn hạn thay vì giá trị dài hạn của đất đai và hệ sinh thái canh tác.

Bên cạnh đó, thị trường vật tư nông nghiệp cũng tồn tại không ít bất cập như hàng giả, sản phẩm kém chất lượng hay tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất. Đây là những vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng công nghệ, mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người nông dân.

Dù vậy, xu hướng chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh và thông minh gần như là lựa chọn không thể đảo ngược. Khi người tiêu dùng toàn cầu ngày càng quan tâm đến chất lượng thực phẩm và môi trường, lợi thế cạnh tranh của nông sản Việt Nam sẽ không còn nằm ở giá rẻ. Thay vào đó, khả năng sản xuất sạch, minh bạch và bền vững mới là yếu tố quyết định vị thế của nông nghiệp Việt Nam trong tương lai.

Và để đi đến mục tiêu đó, ngành nông nghiệp sẽ cần nhiều hơn những mùa vụ đạt năng suất cao. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một nền sản xuất đủ hiện đại để thích ứng với biến đổi khí hậu, đủ bền vững để bảo vệ tài nguyên và đủ giá trị để người nông dân có thể sống tốt hơn từ chính mảnh ruộng của mình.