Nông nghiệp Việt Nam và kịch bản bứt phá giữa những biến động toàn cầu

Theo dõi KT&TD trên

Tầm nhìn chiến lược cho một chu kỳ tăng trưởng mới

Giai đoạn 2026-2030 được xác định là thời điểm vàng để nông nghiệp Việt Nam thoát khỏi tư duy sản xuất truyền thống và tiến tới mô hình kinh tế nông nghiệp đa giá trị. Theo những định hướng chiến lược mới nhất, ngành đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân ở mức 3,6% mỗi năm, thậm chí kỳ vọng đạt con số 4% nếu các điều kiện thị trường thuận lợi. Trong đó, các lĩnh vực chủ chốt như chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản được dự báo sẽ là những đầu tàu kéo toàn ngành đi lên với tốc độ tăng trưởng dao động từ 4,3% đến 5,5%. Mục tiêu kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng từ 8% đến 12% hàng năm không chỉ là tham vọng về con số, mà còn là minh chứng cho sức cạnh tranh ngày càng cao của hàng hóa Việt Nam. Riêng trong năm bản lề 2026, ngành nông nghiệp kỳ vọng sẽ mang về từ 73 tỷ USD đến 74 tỷ USD từ xuất khẩu, tạo ra một khởi đầu đầy hứa hẹn cho kế hoạch 5 năm tới.

Sự phát triển này không chỉ được đo lường bằng tiền tệ mà còn gắn liền với chất lượng cuộc sống của hàng triệu hộ nông dân. Mục tiêu nâng thu nhập cư dân nông thôn lên gấp 2,5 đến 3 lần so với năm 2020 là một lời cam kết mạnh mẽ về sự công bằng trong phát triển. Để hiện thực hóa điều này, các tiêu chí về nông thôn mới và nước sạch cũng được đặt lên hàng đầu, với kỳ vọng 80% hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch đạt chuẩn vào năm 2030. Đây chính là nền tảng cốt lõi để xây dựng một xã hội nông thôn hiện đại, nơi nông dân không chỉ là người sản xuất mà còn là những chủ thể thụ hưởng thành quả của quá trình hiện đại hóa.

Thử thách từ những xung đột địa chính trị xa xôi

Dù cách xa hàng nghìn cây số, những xung đột tại khu vực Trung Đông đang tạo ra những gợn sóng lan tỏa mạnh mẽ đến tận những cánh đồng và trang trại tại Việt Nam. Phân tích sâu hơn về các tác động đa chiều, chúng ta thấy rõ một sự xáo trộn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Chi phí đầu vào cho sản xuất nông nghiệp dự báo sẽ tăng từ 3% đến 5%, trong đó giá phân bón có thể chịu mức tăng từ 5% đến 15%. Dù chúng ta đã đạt được sự tự chủ đáng kể đối với mặt hàng urê và lân, nhưng sự phụ thuộc vào các loại phân bón nhập khẩu khác vẫn là một "tử huyệt" khiến giá thành sản xuất bị đẩy lên cao. Thức ăn chăn nuôi, một yếu tố sống còn của ngành thịt, cũng đang đứng trước áp lực tăng giá liên tục, đe dọa trực tiếp đến biên lợi nhuận của người chăn nuôi.

Đáng lo ngại hơn cả là bài toán logistics. Khi các tuyến hải trình qua Trung Đông trở nên rủi ro, cước vận tải biển đã tăng vọt từ 25% đến 35%, kèm theo đó là thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 đến 14 ngày. Đối với những mặt hàng tươi sống như rau quả và thủy sản, thời gian chính là kẻ thù. Việc hàng container phải nằm chờ tại cảng không chỉ làm tăng chi phí bảo quản mà còn khiến nguy cơ suy giảm chất lượng sản phẩm trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết. Các ngành hàng như điều và hồ tiêu, vốn chiếm tỷ trọng xuất khẩu đáng kể sang khu vực Trung Đông, đang phải đối mặt với rủi ro đứt gãy dòng tiền và áp lực tồn kho lớn. Tuy nhiên, nhìn một cách khách quan, dù Trung Đông chỉ chiếm hơn 2% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, nhưng tác động gián tiếp từ chi phí năng lượng và vận tải mới thực sự là bài toán hóc búa cần lời giải tức thời.

Chiến lược thích ứng linh hoạt và nâng cao tính tự chủ

Trước những con sóng dữ của thị trường quốc tế, ngành nông nghiệp không chọn cách phòng thủ thụ động mà chọn sự thích ứng linh hoạt và chủ động. Giải pháp ưu tiên hàng đầu là ổn định nguồn cung và kiểm soát giá các loại vật tư thiết yếu như xăng dầu và phân bón. Việc triển khai các chương trình mua dự trữ lúa gạo khi giá thị trường xuống thấp không chỉ là biện pháp kỹ thuật mà còn là cái phao cứu sinh bảo vệ lợi nhuận cho người nông dân. Sự ra đời của các đường dây nóng hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã cho thấy một tư duy quản lý mới: sâu sát, kịp thời và luôn đồng hành cùng thực tiễn sản xuất.

Về dài hạn, đa dạng hóa thị trường được xem là "vũ khí" chiến lược để giảm thiểu sự phụ thuộc vào bất kỳ một khu vực biến động nào. Việc đẩy mạnh khai thác các thị trường tiềm năng tại Đông Á, EU, Châu Phi và Mỹ Latinh thông qua các Hiệp định thương mại tự do (FTA) đang được triển khai rốt ráo. Ngành cũng đang tận dụng sức mạnh của thương mại điện tử xuyên biên giới để rút ngắn khoảng cách giữa trang trại Việt và bàn ăn thế giới. Song song đó, quá trình tái cơ cấu sản xuất đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Những diện tích lúa kém hiệu quả đang dần nhường chỗ cho các loại cây trồng và vật nuôi có giá trị kinh tế cao hơn, gắn liền với các vùng chuyên canh có mã số vùng trồng và khả năng truy xuất nguồn gốc minh bạch – điều kiện tiên quyết để chinh phục những thị trường khó tính nhất.

Hệ sinh thái chính trị và tài chính: Đòn bẩy cho sự bứt phá

Để kịch bản tăng trưởng không dừng lại trên mặt giấy, một hệ thống chính sách hỗ trợ đủ mạnh và thực chất đang được kiến nghị triển khai. Điểm nhấn quan trọng nhất chính là gói tín dụng 150.000 tỷ đồng dành riêng cho lĩnh vực lâm sản và thủy sản với mức lãi suất ưu đãi đặc biệt. Đây được kỳ vọng sẽ là luồng sinh khí mới giúp các doanh nghiệp đầu chuỗi vượt qua giai đoạn khó khăn về vốn, đầu tư vào công nghệ chế biến sâu để nâng cao giá trị gia tăng. Việc đề xuất đưa thuế nhập khẩu một số nguyên liệu đầu vào thiết yếu về mức 0% cũng cho thấy sự quyết tâm trong việc hạ giá thành sản xuất, tăng sức cạnh tranh cho nông sản Việt.

Bên cạnh sự hỗ trợ về vốn, việc cải thiện hệ thống bảo hiểm nông nghiệp và bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cũng là những lá chắn cần thiết để giảm thiểu rủi ro cho cả người sản xuất lẫn doanh nghiệp xuất khẩu. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa ngành nông nghiệp, các ngân hàng thương mại và hệ thống quản lý môi trường sẽ tạo ra một hệ sinh thái phát triển bền vững. Nông nghiệp Việt Nam năm 2026 không chỉ hướng tới những kỷ lục về kim ngạch mà còn đang xây dựng một nền móng vững chắc về môi trường, với mục tiêu giảm 8% đến 9% phát thải khí nhà kính và nâng tỷ lệ xử lý nước thải lên 70%. Đó là hình ảnh về một nền nông nghiệp hiện đại, tự chủ và đầy trách nhiệm với tương lai.

Bảo An