Khi nhu cầu mua sắm cận Tết gia tăng trong giới trẻ

Theo dõi KT&TD trên

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, áp lực việc làm và chi phí sinh hoạt gia tăng, thị trường tiêu dùng dịp Tết Nguyên đán năm nay vẫn ghi nhận nhịp mua sắm sôi động. Càng về những ngày cận Tết, nhu cầu ăn uống, mua sắm, làm đẹp và giải trí của giới trẻ càng gia tăng, tạo nên một bức tranh tiêu dùng nhiều gam màu đối lập.

Thực tế cho thấy, dù bối cảnh chung đặt ra không ít thách thức, mức chi tiêu cho Tết của một bộ phận người trẻ vẫn duy trì ở mức cao. Tâm lý muốn tận hưởng không khí lễ hội, đáp ứng kỳ vọng cá nhân và gia đình khiến việc chi tiêu trong dịp này trở thành ưu tiên, đôi khi vượt khỏi những cân nhắc dài hạn về tài chính.

Nghịch lý “kinh tế còn nhiều áp lực nhưng chi tiêu Tết không giảm” vì thế không chỉ phản ánh nhu cầu tiêu dùng, mà còn cho thấy sự thay đổi trong lối sống và cách nhìn nhận giá trị trải nghiệm của giới trẻ trong xã hội hiện đại.

Văn hóa Tết và tâm lý “tự thưởng” đẩy chi tiêu tăng cao

Với nhiều người trẻ, Tết không chỉ là khoảng thời gian nghỉ ngơi hay sum họp gia đình, mà còn được nhìn nhận như một cột mốc khép lại năm cũ và “tự thưởng” cho bản thân sau chuỗi ngày học tập, làm việc nhiều áp lực. Sau một năm phải chắt chiu, tiết kiệm để thích nghi với những biến động kinh tế, tâm lý muốn bù đắp và tận hưởng trọn vẹn những ngày đầu năm mới trở nên rõ nét hơn.

Chính suy nghĩ “cả năm vất vả, Tết phải thoải mái” khiến không ít người trẻ nới lỏng các nguyên tắc chi tiêu vốn được duy trì suốt năm. Những khoản chi từng được cân nhắc kỹ lưỡng bỗng trở nên dễ dàng hơn trong dịp cuối năm, từ các bữa ăn tất niên, những cuộc gặp gỡ bạn bè cho đến mua sắm, làm đẹp và vui chơi. Với nhiều người, Tết được xem là dịp đặc biệt, cho phép bản thân “phá lệ” trong giới hạn cho phép. Tuy nhiên, khi tâm lý tự thưởng không đi kèm sự tính toán hợp lý, việc chi tiêu rất dễ vượt khỏi tầm kiểm soát, để lại những áp lực tài chính sau kỳ nghỉ lễ.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Khuyên, Phó Trưởng khoa Kinh tế Chính trị (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), xu hướng chi tiêu tăng cao của giới trẻ trong dịp Tết không chỉ xuất phát từ lựa chọn cá nhân, mà còn chịu tác động của các yếu tố văn hóa và tâm lý xã hội đã hình thành từ lâu. “Quan niệm ‘làm cả năm để tiêu mấy ngày Tết’ đã ăn sâu trong nếp nghĩ của nhiều người Việt. Trong tiềm thức, Tết là thời điểm đặc biệt nhất trong năm, gắn với nhu cầu bù đắp cho những vất vả và tiết kiệm trước đó”, bà phân tích.

Bên cạnh yếu tố truyền thống, nhu cầu thể hiện bản thân và duy trì các mối quan hệ xã hội cũng góp phần làm gia tăng chi tiêu dịp Tết. Đây là khoảng thời gian gặp gỡ bạn bè, đồng nghiệp, người thân sau một năm bận rộn, khi ai cũng mong muốn xuất hiện với hình ảnh chỉn chu, tươm tất trong những ngày đầu năm. Những nhu cầu này là chính đáng, song nếu thiếu sự cân nhắc phù hợp, rất dễ tạo áp lực cho tài chính cá nhân.

Thực tế, chi tiêu Tết của giới trẻ thể hiện rõ qua nhịp sinh hoạt dồn dập vào những ngày cuối năm, đặc biệt là các hoạt động ăn uống, liên hoan, gặp gỡ liên tiếp. Nguyễn Thị Thục Quyên, 21 tuổi, hiện sinh sống tại Hà Nội, cho biết có những bữa ăn tất niên tiêu tốn số tiền tương đương gần một tuần thu nhập của mình. “Những ngày cuối năm mình hầu như kín lịch ăn uống, gặp gỡ đồng nghiệp, bạn bè và người thân. Đa số đều chọn ăn ngoài cho tiện nên chi phí khá cao. Dù cũng đắn đo khi nghĩ đến khoản tiền phải chi, nhưng nhiều khi rất khó từ chối vì đó là những cuộc gặp mang ý nghĩa tổng kết, gắn kết”, Quyên chia sẻ.

Không chỉ dừng lại ở ăn uống, các khoản chi cho mua sắm và làm đẹp cũng chiếm tỷ trọng đáng kể trong ngân sách của giới trẻ mỗi dịp Tết đến. Với nhiều người, đây là thời điểm “tân trang” bản thân để bước sang năm mới với hình ảnh chỉn chu, tươi mới hơn. Những ngày giáp Tết, tại các trung tâm thương mại và cửa hàng thời trang, cảnh người trẻ mua sắm với nhiều túi đồ trở nên quen thuộc.

Cùng với đó, các dịch vụ chăm sóc cá nhân như làm tóc, spa, làm móng cũng bước vào giai đoạn cao điểm. Nhu cầu tăng cao phản ánh mong muốn được chuẩn bị chu đáo cho những ngày đầu năm, khi việc gặp gỡ, giao lưu diễn ra dày đặc. Dù là những lựa chọn mang tính cá nhân và chính đáng, song việc chi tiêu dồn dập trong thời gian ngắn cũng đặt ra yêu cầu cân nhắc để bảo đảm sự chủ động về tài chính sau kỳ nghỉ Tết.

Là người quan tâm đến chăm sóc ngoại hình, Hoàng Yến Vy (24 tuổi, Hà Nội) cho biết đã sử dụng toàn bộ khoản thưởng Tết để chuẩn bị cho diện mạo của mình trong dịp đầu năm. “Mình làm lại tóc để đón Tết, từ tẩy, nhuộm đến uốn nhẹ nên chi phí khoảng 3 triệu đồng. Với mình, đây là khoản chi hợp lý vì cả năm chỉ làm tóc một lần. Mình coi đó như cách tự ghi nhận những nỗ lực của bản thân sau một năm làm việc”, Yến Vy chia sẻ.

Không chỉ dành chi tiêu cho bản thân, nhiều người trẻ còn ưu tiên các khoản mua sắm, biếu tặng gia đình trong dịp Tết. Phạm Thanh Mai (22 tuổi) cho biết phần lớn số tiền tiết kiệm trong năm được cô dành cho chi tiêu cuối năm. “Mình chỉ giữ lại khoảng 2–3 triệu đồng cho ăn uống, cà phê và mua sắm cá nhân. Phần còn lại dùng để mua quà cho bố mẹ, sắm sửa bánh kẹo, đào quất và chuẩn bị lì xì. Với mình, Tết là dịp mọi thứ cần được chuẩn bị chu đáo, từ mâm cỗ đến không gian trong nhà. Đôi khi mua nhiều hơn nhu cầu, nhưng vẫn có cảm giác yên tâm khi Tết được đủ đầy”, Thanh Mai nói.

Thực tế cho thấy, không ít người trẻ chỉ bắt đầu cảm nhận rõ áp lực tài chính khi Tết đến gần. Có người mới đi làm, chưa kịp tích lũy; có người vừa trải qua những biến động về công việc, thu nhập thiếu ổn định nhưng vẫn phải xoay xở cho các khoản chi dịp cuối năm. Tết vốn là thời gian của sum họp và nghỉ ngơi, song cũng là thời điểm các bài toán chi tiêu trở nên rõ nét hơn bao giờ hết. Giữa mong muốn “ăn Tết cho trọn vẹn” và khả năng tài chính thực tế, việc thiếu cân nhắc trong chi tiêu có thể khiến niềm vui ngắn ngày kéo theo những áp lực kéo dài sau kỳ nghỉ.

Theo TS. Nguyễn Thị Khuyên, Phó Trưởng khoa Kinh tế Chính trị (Học viện Báo chí và Tuyên truyền), nhiều người xem mua sắm như một cách giải tỏa căng thẳng sau một năm làm việc áp lực. Tuy nhiên, cảm giác thoải mái này thường chỉ mang tính nhất thời. “Sau Tết, không ít người phải đối diện với thực tế tài chính eo hẹp, thậm chí phát sinh các khoản nợ, kèm theo tâm lý mệt mỏi khi nhận ra mình sở hữu nhiều món đồ không thật sự cần thiết”, bà nhận định.

Từ góc nhìn đó, TS. Nguyễn Thị Khuyên cho rằng chi tiêu Tết cần được đặt trong tổng thể kế hoạch tài chính cá nhân dài hạn, thay vì chỉ giải quyết theo cảm xúc nhất thời. “Tết là dịp để nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng, nhưng niềm vui sẽ trọn vẹn hơn khi mỗi người biết cân đối giữa thu nhập và nhu cầu. Chi tiêu hợp lý không làm Tết kém ý nghĩa, mà giúp người trẻ bước sang năm mới với tâm thế nhẹ nhõm và chủ động hơn”, bà nhấn mạnh.

Cân đối tài chính - bài toán không chỉ của riêng dịp Tết

Dưới góc độ kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Thị Khuyên cho rằng cân đối tài chính cá nhân là kỹ năng cần được duy trì xuyên suốt cả năm, thay vì chỉ được đặt ra khi Tết cận kề. Theo bà, mỗi cá nhân cần nắm rõ dòng tiền của mình, từ thu nhập, tiết kiệm đến các khoản chi cố định và phát sinh, qua đó chủ động xây dựng quỹ tài chính phù hợp với nhu cầu sống. Khi việc quản lý tài chính được thực hiện đều đặn, người trẻ sẽ bước vào giai đoạn cao điểm chi tiêu cuối năm với tâm thế chủ động hơn, tránh những quyết định mang tính bộc phát.

Thực tế cho thấy, không ít người trẻ chỉ bắt đầu nghĩ đến tiết kiệm khi Tết đã ở rất gần. Việc dồn áp lực tài chính vào thời điểm cuối năm dễ dẫn đến tâm lý chi tiêu theo cảm xúc, tiêu hết phần tích lũy ít ỏi và bước sang năm mới trong trạng thái hụt nguồn lực. Theo chuyên gia, vấn đề không nằm ở việc có nhiều hay ít tiền, mà ở khả năng nhận diện đúng năng lực tài chính của bản thân và giới hạn chi tiêu phù hợp. Tết là dịp để tận hưởng giá trị tinh thần, nhưng niềm vui chỉ thực sự trọn vẹn khi nằm trong khuôn khổ tài chính cho phép.

Việc đặt kỳ vọng chi tiêu vượt quá khả năng, theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Khuyên, dễ tạo ra vòng xoáy áp lực kéo dài sang những tháng đầu năm mới, ảnh hưởng đến kế hoạch cá nhân, tâm lý và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, chi tiêu Tết cần được nhìn nhận như một phần của bức tranh tài chính tổng thể, thay vì một giai đoạn “ngoại lệ”.

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, chi tiêu hợp lý không làm Tết kém vui đi, mà giúp người trẻ khởi đầu năm mới với tâm thế nhẹ nhõm và bền vững hơn. Câu hỏi đặt ra không phải là chi bao nhiêu cho Tết là đủ, mà là làm sao để mỗi khoản chi thực sự mang lại giá trị, thay vì trở thành áp lực sau những ngày xuân.

Yến Nhi