Giá matcha Nhật Bản tăng kỷ lục 170% trong một năm

Theo dõi KT&TD trên

Trong phiên đấu giá tại Kyoto mới đây, giá tencha loại lá trà dùng để sản xuất matcha, đã lập kỷ lục mới: 8.235 yên/kg, tăng 170% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là mức cao nhất từng được ghi nhận, vượt xa kỷ lục 4.862 yên/kg thiết lập năm 2016. Con số này không chỉ phản ánh sức nóng của thị trường matcha toàn cầu, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự khan hiếm nguồn cung kéo dài.

“Siêu thực phẩm” bùng nổ nhu cầu toàn cầu

Matcha, vốn được người Nhật sử dụng từ thế kỷ 12 trong các nghi lễ trà đạo, nay đã trở thành hiện tượng toàn cầu. Từ những tách trà truyền thống, matcha len lỏi vào thực đơn hiện đại: kem, bánh ngọt, latte, thậm chí cả cocktail. Giá trị “siêu thực phẩm” giàu chất chống oxy hóa, giúp giảm stress và hỗ trợ trao đổi chất được lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội, khiến matcha không chỉ là thức uống mà còn là biểu tượng phong cách sống lành mạnh.

Theo Bộ Tài chính Nhật Bản, năm ngoái nước này xuất khẩu 36,4 tỷ yên trà xanh, gấp bốn lần so với một thập kỷ trước. Trong đó, bột matcha chiếm tỷ trọng lớn, đặc biệt tại thị trường Mỹ nơi người tiêu dùng sẵn sàng chi mạnh tay để sở hữu loại “bột xanh thần kỳ”. Lượng khách quốc tế quay lại Nhật Bản sau đại dịch càng khiến nhu cầu nội địa thêm sôi động, biến matcha thành sản phẩm “cháy hàng” ngay cả tại Tokyo.

Căng thẳng từ phía cung ứng

Dù nhu cầu bùng nổ, mở rộng sản xuất matcha lại không hề dễ dàng. Để tạo ra lá tencha chất lượng, nông dân phải che phủ cây bằng giàn tre hoặc lưới nhiều tuần trước khi thu hoạch. Quá trình này giúp lá tăng hàm lượng diệp lục và amino acid, mang lại vị umami đặc trưng. Toàn bộ công đoạn gần như thủ công, đòi hỏi kỹ thuật và kinh nghiệm lâu năm.

Song, nông nghiệp Nhật Bản đang đối mặt với thực tế khắc nghiệt: lực lượng lao động già hóa, diện tích đất phù hợp cho trồng tencha không nhiều, chi phí sản xuất lại cao hơn hẳn so với các loại trà khác. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu nắng nóng cực đoan, mưa kéo dài bất thường khiến năng suất bấp bênh. Không ít nông dân dù thấy giá matcha tăng vẫn ngần ngại mở rộng diện tích vì lo ngại “cơn sốt” chỉ mang tính nhất thời.

Ngay cả những tập đoàn lớn như Ito En, hãng trà đóng chai hàng đầu thế giới cũng phải lập riêng bộ phận chuyên trách matcha từ tháng 5/2025 để đảm bảo nguồn cung. Thế nhưng, mỗi năm công ty thu mua được 7.000 tấn trà xanh thường, nhưng chỉ khoảng 600 tấn tencha. Rõ ràng, sự mất cân đối cung, cầu ngày càng gay gắt.

Giá tăng chóng mặt, thị trường lao đao

Giá matcha trên thị trường bán lẻ đã tăng gấp đôi chỉ trong vòng một năm. Tại Tokyo, việc mua được một hộp matcha chất lượng không còn dễ dàng. Nhiều cửa hàng áp dụng chính sách giới hạn số lượng mua cho mỗi khách để tránh đầu cơ. Các nền tảng thương mại điện tử lớn cũng “cháy hàng” nhiều tháng liền, đặc biệt khi người tiêu dùng Mỹ tranh thủ mua dự trữ trước nguy cơ tăng thuế nhập khẩu.

Câu chuyện của chuỗi Atelier Matcha là minh chứng rõ nét. Mỗi ngày, khách hàng xếp hàng dài từ sáng đến tối, nhiều khi sản phẩm đã bán hết ngay từ đầu giờ chiều. Bà Chitose Nagao, sáng lập chuỗi, thừa nhận áp lực rất lớn nhưng vẫn may mắn duy trì được nguồn hàng nhờ mối quan hệ gắn bó với nhà sản xuất lâu đời Yamamasa Koyamaen. “Thời Covid-19, khi họ gặp khó khăn, tôi đã cố gắng giúp đỡ. Nay chính họ đang hỗ trợ tôi để duy trì chuỗi cửa hàng”, bà chia sẻ.

Trong khi đó, chuỗi Kaminari Issa lại nổi tiếng với các sản phẩm sáng tạo như bia matcha hay bánh su kem matcha. Cửa hàng thường xuyên nhận được đơn đặt hàng lên tới cả tấn. Dù vậy, quản lý Miku Sugawara cũng lo ngại vụ mùa sắp tới có thể bị ảnh hưởng bởi đợt nắng nóng kỷ lục, đẩy giá lên cao hơn nữa.

Chính phủ Nhật và bài toán dài hạn

Trước sức ép khan hiếm, chính phủ Nhật Bản đang cân nhắc các gói trợ cấp nhằm khuyến khích nông dân mở rộng diện tích trồng tencha. Đây được coi là giải pháp cấp thiết để tránh tình trạng thị trường mất kiểm soát. Tuy nhiên, hiệu quả đến đâu vẫn còn là dấu hỏi, bởi sản xuất tencha không chỉ phụ thuộc vào vốn, mà còn đòi hỏi thời gian, nhân lực và sự ổn định khí hậu.

Các chuyên gia cho rằng, ngoài mở rộng sản xuất, một hướng đi bền vững khác là nâng cao nhận thức người tiêu dùng. Không phải lúc nào cũng cần dùng loại matcha thượng hạng từ lứa hái đầu tiên. Với mục đích làm bánh hay pha chế thông thường, người tiêu dùng hoàn toàn có thể sử dụng các loại trà xanh khác. Sự linh hoạt này vừa giảm áp lực nguồn cung, vừa giúp thị trường phát triển cân bằng hơn.

Matcha: Từ văn hóa đến kinh tế

Dù giá cả biến động, không thể phủ nhận rằng matcha đã vượt ra khỏi phạm vi của một loại trà truyền thống. Nó vừa là sản phẩm kinh tế giá trị cao, vừa là cầu nối văn hóa giúp Nhật Bản quảng bá hình ảnh quốc gia. Mỗi hộp matcha xuất khẩu không chỉ mang lại doanh thu, mà còn đưa tinh thần trà đạo, tinh thần trân trọng thiên nhiên và sự tĩnh tại, đến gần hơn với thế giới.

Trong tương lai, thị trường matcha được dự báo vẫn tăng trưởng mạnh mẽ, nhất là tại Mỹ, châu Âu và Đông Nam Á. Song, để duy trì vị thế “vàng xanh” này, Nhật Bản sẽ phải giải quyết triệt để bài toán nguồn cung, tránh tình trạng thị trường phát triển theo kiểu “bong bóng”.

Từ một thức uống gắn với nghi lễ, matcha nay trở thành siêu thực phẩm được cả thế giới săn đón. Nhưng để giữ cho “cơn sốt xanh” này phát triển bền vững, Nhật Bản buộc phải tìm lời giải cho bài toán khó: làm sao cân bằng giữa nhu cầu toàn cầu ngày càng tăng và nguồn cung ngày càng hạn hẹp.