Hà Nội dự kiến nới điều kiện vay mua nhà ở xã hội
Trước thực trạng nhiều người thu nhập thấp vẫn khó tiếp cận vốn vay dù các gói tín dụng ưu đãi đã được triển khai, HĐND TP. Hà Nội vừa đề xuất nghiên cứu nới điều kiện vay vốn và rút ngắn thủ tục phát triển nhà ở xã hội.
Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh thành phố còn cách khá xa mục tiêu phát triển nhà ở xã hội giai đoạn 2026-2030, trong khi nhu cầu thực tế của người dân tiếp tục tăng cao.
Theo Báo cáo kết quả giám sát việc phát triển nhà ở xã hội và nhà tái định cư phục vụ công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn thành phố, tính từ ngày 1/8/2024 đến nay, được công bố đầu tháng 8/2026, HĐND TP. Hà Nội đề nghị nghiên cứu cơ chế hỗ trợ tài chính theo hướng nới điều kiện vay vốn đối với người mua nhà ở xã hội, đồng thời xây dựng các gói tín dụng ưu đãi dài hạn nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn vốn cho cả doanh nghiệp và người dân.
Theo kết quả giám sát, hai vướng mắc lớn nhất hiện nay là khả năng tiếp cận nguồn vốn và thủ tục đầu tư kéo dài. Dù nhiều chương trình tín dụng ưu đãi đã được triển khai, tiến độ giải ngân vẫn chậm do điều kiện vay vốn còn chặt chẽ. Bên cạnh đó, quy định xác nhận thực trạng nhà ở và thu nhập tại UBND hoặc Công an cấp xã cũng gặp khó khăn, do nhiều địa phương chưa có đủ cơ sở dữ liệu để đối chiếu, khiến quá trình xác nhận hồ sơ bị kéo dài.
Từ thực tế trên, Đoàn giám sát kiến nghị các bộ, ngành tham mưu Chính phủ hoàn thiện cơ chế hỗ trợ tài chính theo hướng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và người thu nhập thấp. Trong đó, điều kiện vay vốn cần được thiết kế theo hướng dễ tiếp cận hơn, đồng thời hình thành các gói tín dụng ưu đãi ổn định, dài hạn để hỗ trợ phát triển nhà ở xã hội một cách bền vững.
Báo cáo giám sát cũng chỉ ra tiến độ triển khai nhiều dự án nhà ở xã hội trên địa bàn còn chậm. Số lượng dự án đang thi công chiếm tỷ lệ thấp so với tổng số dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư. Nhiều dự án khởi công khi công tác giải phóng mặt bằng mới đạt khoảng 70-80%, trong khi quy trình lựa chọn chủ đầu tư và phê duyệt dự án thường kéo dài từ 1-2 năm.
Đối với nhà tái định cư, một số địa phương chưa chủ động chuẩn bị quỹ nhà theo nhu cầu thực tế. Quy định phải hoàn thành hoặc bàn giao nhà tái định cư trước khi ban hành quyết định thu hồi đất cũng khiến công tác bố trí chỗ ở phục vụ giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn trong thực tế triển khai.
Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, Ban Đô thị HĐND TP. Hà Nội đề nghị UBND thành phố rà soát quỹ đất, chủ động giải phóng mặt bằng, đồng thời nghiên cứu cắt giảm một số thủ tục như thẩm định và quyết định miễn tiền sử dụng đất nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư. Cơ quan giám sát cũng kiến nghị xây dựng cơ chế linh hoạt trong chuyển đổi giữa quỹ nhà ở xã hội, nhà tái định cư và các loại hình nhà ở khác, đồng thời giao Sở Xây dựng nghiên cứu đơn giản hóa một số thủ tục hành chính để đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án.
Theo kết quả điều tra giai đoạn 2026-2030, Hà Nội dự báo nhu cầu nhà ở xã hội trên địa bàn đạt khoảng 375.000 căn. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành tối thiểu 120.000 căn đến năm 2030. Tính đến nay, khoảng 101.300 căn đã được hoàn thành, tương đương 85% kế hoạch đề ra, cho thấy Hà Nội đang bám khá sát tiến độ dù áp lực về nguồn vốn và thủ tục vẫn còn lớn.
Trên thực tế, khung pháp lý chung về điều kiện mua và vay vốn nhà ở xã hội đã có một số điều chỉnh theo hướng thuận lợi hơn trong thời gian gần đây. Theo quy định hiện hành sửa đổi tại Nghị định 100/2024/NĐ-CP, mức vốn cho vay để mua nhà ở xã hội tại Ngân hàng Chính sách xã hội tối đa bằng 80% giá trị hợp đồng mua, thuê mua nhà. Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2026, theo quy định bổ sung tại Nghị định 261/2025/NĐ-CP, người dưới 35 tuổi mua nhà ở xã hội được áp dụng mức lãi suất vay ưu đãi 6,5%/năm, trong khi lãi suất vay chung tại Ngân hàng Chính sách xã hội hiện ở mức 5,4%/năm.
Về điều kiện cư trú, quy định hiện hành cũng đã bãi bỏ yêu cầu người mua phải có hộ khẩu thường trú hoặc tạm trú dài hạn tại địa phương. Thay vào đó, người đăng ký chỉ cần đang làm việc và có tham gia đóng bảo hiểm xã hội tại tỉnh, thành phố nơi có dự án nhà ở xã hội. Tuy vậy, theo đánh giá của các đơn vị tư vấn thị trường, điều kiện thu nhập vẫn là rào cản chính đối với nhiều người có nhu cầu, khi mức thu nhập được xét duyệt hiện quy định người độc thân dưới 20 triệu đồng/tháng và hộ gia đình dưới 40 triệu đồng/tháng.
Đề xuất của Hà Nội diễn ra trong bối cảnh nhiều địa phương khác cũng đang đẩy nhanh tiến độ và siết chặt quản lý nhà ở xã hội. Trước đó không lâu, Hà Nội đã công bố danh sách 54 dự án nhà ở xã hội đã giao chủ đầu tư và đề xuất cắt giảm hàng loạt thủ tục xây dựng nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư dự án. Ở chiều ngược lại, một số địa phương như Đà Nẵng cũng đang siết quản lý, cảnh báo người dân về tình trạng "suất ngoại giao", "suất nội bộ" nhằm ngăn chặn rủi ro trục lợi chính sách trong quá trình xét duyệt.
Ở cấp trung ương, theo Nghị quyết số 07/NQ-CP ngày 12/1/2026, Chính phủ đã giao chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội cho các địa phương giai đoạn 2026-2030, hướng tới mục tiêu hoàn thành ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội trên cả nước vào năm 2030. Việc Hà Nội, một trong những địa phương có nhu cầu nhà ở xã hội lớn nhất cả nước, chủ động đề xuất nới điều kiện vay vốn và rút ngắn thủ tục được xem là bước đi cần thiết nhằm đẩy nhanh tiến độ giải ngân tín dụng ưu đãi và hiện thực hóa mục tiêu chung của toàn ngành.
Tiến Hoàng
