Gỡ vướng nợ thuế, mở đường cho doanh nghiệp tái khởi động

Theo dõi KT&TD trên

...sớm ổn định hoạt động hoặc rút khỏi thị trường đúng quy định. Đây cũng là bước đi cần thiết để chuẩn hóa dữ liệu quản lý thuế, khơi thông nguồn lực và củng cố niềm tin vào môi trường kinh doanh.

Gỡ “nút thắt” từ hàng triệu mã số thuế tồn đọng

Theo số liệu đến tháng 10-2026, toàn hệ thống thuế ghi nhận khoảng 2,5 triệu người nộp thuế ở trạng thái ngừng hoạt động kinh doanh nhưng chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03) hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái 06). Đáng chú ý, hơn 529.000 trường hợp đã dừng hoạt động trên 10 năm.

Thực tế, nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp đã đóng cửa, giải thể từ lâu nhưng vẫn chưa thể hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế do vướng quy trình phức tạp, thiếu hiểu biết pháp lý hoặc thất lạc hồ sơ, sổ sách. Những vướng mắc này khiến nghĩa vụ thuế tiếp tục tồn tại trên hệ thống, trong khi khả năng thực tế để thực hiện nghĩa vụ đã không còn.

Tổng số nợ của nhóm người nộp thuế này lên tới hơn 27.800 tỷ đồng, trong đó tiền chậm nộp khoảng 9.700 tỷ đồng, chiếm gần 35%. Đây là con số cho thấy sức ép không nhỏ đối với cả người nộp thuế lẫn cơ quan quản lý. Với nhiều trường hợp, khoản nợ phát sinh qua thời gian đã vượt xa khả năng chi trả, khiến người nộp thuế bỏ mặc mã số thuế ở trạng thái “treo”. Trong khi đó, cơ quan thuế vẫn phải bố trí nhân lực, chi phí để theo dõi, đôn đốc và thực hiện các biện pháp quản lý đối với những khoản nợ khó có khả năng thu hồi.

Vì vậy, xử lý dứt điểm các trường hợp tồn đọng không đơn thuần là xóa những con số trên hệ thống, mà là tháo gỡ một điểm nghẽn hành chính kéo dài. Người nộp thuế có cơ hội hoàn tất nghĩa vụ, khép lại tình trạng pháp lý dang dở; cơ quan quản lý cũng có điều kiện tập trung nguồn lực vào những khoản nợ thực chất và các đối tượng đang hoạt động.

Đáng chú ý, từ ngày 1-1-2026, lệ phí môn bài đã được bãi bỏ theo Nghị quyết 198/2025/QH15. Trong bối cảnh chủ trương hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân được đẩy mạnh, việc xử lý các khoản nợ lệ phí môn bài tồn đọng cũng cần được thực hiện đồng bộ, tránh để những nghĩa vụ cũ tiếp tục trở thành rào cản đối với người kinh doanh đã ngừng hoạt động hoặc có nhu cầu khởi sự trở lại.

Khoanh đúng đối tượng bảo đảm kỷ cương thuế

Theo định hướng của dự thảo, chính sách xóa tiền chậm nộp không áp dụng đại trà hay cào bằng. Điều kiện quan trọng là người nộp thuế phải hoàn thành 100% số tiền thuế nợ gốc mới được xem xét xóa tiền chậm nộp. Cách tiếp cận này vừa tạo điều kiện tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, vừa bảo đảm quyền lợi ngân sách nhà nước và duy trì nguyên tắc công bằng trong thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế xử lý đối với các trường hợp không còn hoạt động trong thời gian dài, trong đó có việc xem xét chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với người nộp thuế đã ngừng hoạt động trên 10 năm và không còn nợ thuế. Đồng thời, một số chi phí, khoản phạt hành chính được đề xuất giảm theo lộ trình 30%, 50% và 70%, nhằm khuyến khích người nộp thuế chủ động quay lại hoàn tất thủ tục.

Tuy nhiên, chính sách đặc thù không đồng nghĩa với nới lỏng kỷ cương. Dự thảo đặt ra các trường hợp không được hưởng ưu đãi, như hành vi trốn thuế, gian lận thuế, mua bán hóa đơn bất hợp pháp hoặc các vụ việc đang trong quá trình thanh tra, điều tra, tố tụng. Chính sách dự kiến được áp dụng đến hết ngày 30-6-2028.

Đây là những giới hạn cần thiết để ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách, cố tình trì hoãn nghĩa vụ hoặc kê khai không trung thực về thời gian ngừng hoạt động nhằm được giảm tiền phạt, xóa tiền chậm nộp. Quá trình triển khai vì vậy cần có tiêu chí xác định đối tượng rõ ràng, quy trình kiểm tra, đối chiếu dữ liệu chặt chẽ và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan liên quan.

Ở góc độ quản lý nhà nước, làm sạch mã số thuế còn có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cơ sở dữ liệu, phản ánh sát hơn tình hình hoạt động của nền kinh tế. Một hệ thống dữ liệu tồn tại hàng triệu mã số thuế không còn hoạt động sẽ ảnh hưởng đến công tác phân tích, đánh giá rủi ro và hoạch định chính sách. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, cơ quan thuế có thể tập trung nguồn lực vào quản lý các hoạt động kinh tế thực chất, nâng cao hiệu quả thu ngân sách và giảm chi phí hành chính.

Có thể thấy, xử lý nợ thuế tồn đọng cần được nhìn nhận không chỉ như một biện pháp tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, mà còn là bước điều chỉnh cần thiết trong quản trị thuế hiện đại. Nếu được thiết kế minh bạch, triển khai đúng đối tượng và giám sát hiệu quả, chính sách sẽ giúp người dân, doanh nghiệp có cơ hội khép lại những nghĩa vụ pháp lý kéo dài, đồng thời tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng hơn.

Bạch Dương