OCOP trong kỷ nguyên số: Từ hiện diện trực tuyến đến mở rộng thị trường

OCOP trước yêu cầu chuẩn hóa thông tin sản phẩm

Theo số liệu đến hết tháng 6/2026, cả nước có 21.028 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, tăng 1.986 sản phẩm so với cuối năm 2025. Chương trình ghi nhận 10.657 chủ thể tham gia, với 166 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia. Sự gia tăng về số lượng cho thấy OCOP đang tiếp tục lan rộng tại nhiều địa phương. Cùng với đó, yêu cầu về chất lượng, khả năng nhận diện và sức cạnh tranh của sản phẩm cũng ngày càng rõ nét.

Trong một thị trường có hàng nghìn sản phẩm cùng tham gia, chứng nhận OCOP là căn cứ giúp người tiêu dùng nhận diện và đánh giá sản phẩm. Tuy nhiên, để đi đến quyết định mua hàng, khách hàng thường cần nhiều thông tin hơn về thành phần, xuất xứ nguyên liệu, quy trình chế biến và điều kiện bảo quản. Những dữ liệu này nếu chỉ được thể hiện sơ lược trên bao bì sẽ khó đáp ứng nhu cầu tìm hiểu ngày càng cụ thể của người mua.

Đây là lúc các giải pháp số phát huy vai trò trong quản lý thông tin sản phẩm. Mã QR, hồ sơ điện tử và hệ thống truy xuất nguồn gốc cho phép tích hợp nhiều dữ liệu trong cùng một nền tảng. Người tiêu dùng có thể tìm hiểu về đơn vị sản xuất, vùng nguyên liệu, quy trình chế biến và các chứng nhận liên quan. Với cơ sở sản xuất, việc lưu trữ dữ liệu tập trung cũng tạo thuận lợi cho quá trình quản lý, kiểm tra và cập nhật thông tin.

Dù vậy, không phải cứ triển khai mã QR là có thể giải quyết được bài toán truy xuất nguồn gốc. Điều quan trọng nằm ở khả năng kiểm soát dữ liệu từ đầu vào đến thành phẩm. Nếu thông tin về nguyên liệu, quy trình sản xuất hoặc chứng nhận không được cập nhật đầy đủ, hệ thống truy xuất sẽ khó phát huy tác dụng. Vì vậy, ứng dụng công nghệ cần đi cùng việc chuẩn hóa quy trình sản xuất và nâng cao trách nhiệm của chủ thể trong cung cấp thông tin.

Tại Cần Thơ, hội thảo về truy xuất nguồn gốc sản phẩm OCOP gắn với chuyển đổi số và thương mại điện tử năm 2026 đã đề cập đến việc ứng dụng mã QR, blockchain và các nền tảng trực tuyến trong quản lý, giới thiệu sản phẩm. Theo các chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ, những giải pháp này có thể hỗ trợ quản lý dữ liệu, tăng khả năng kiểm soát thông tin và cải thiện hoạt động quản lý chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, việc lựa chọn công nghệ cần phù hợp với quy mô sản xuất, nguồn lực và khả năng vận hành của từng đơn vị.

Yêu cầu này cũng được thể hiện trong Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP. Theo đó, nhóm tiêu chí về khả năng tiếp thị chiếm 25/100 điểm, bao gồm hoạt động tiếp thị và câu chuyện sản phẩm. Quy định đặt ra yêu cầu đối với các chủ thể trong việc hoàn thiện phương thức giới thiệu, xây dựng hình ảnh và đưa sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng.

Thực tế cho thấy, thông tin sản phẩm chỉ có giá trị khi phản ánh đúng chất lượng hàng hóa. Việc đầu tư vào hệ thống truy xuất cần được thực hiện đồng bộ với kiểm soát sản xuất, hoàn thiện bao bì và duy trì các tiêu chuẩn đã đăng ký. Đây là cơ sở để sản phẩm OCOP đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng, đồng thời từng bước tiếp cận những hệ thống phân phối có quy định chặt chẽ về nguồn gốc và chất lượng.

Thay đổi cách bán hàng trên nền tảng số

Sự phát triển của thương mại điện tử đang làm thay đổi cách các sản phẩm OCOP tiếp cận thị trường. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào cửa hàng truyền thống, hội chợ hoặc các điểm giới thiệu sản phẩm, nhiều cơ sở đã tận dụng sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và livestream để quảng bá, bán hàng. Phương thức này giúp giảm giới hạn về không gian tiếp cận, song cũng đặt ra yêu cầu mới về kỹ năng kinh doanh và khả năng tổ chức đơn hàng.

Thực tế, việc đưa sản phẩm lên nền tảng trực tuyến mới chỉ giải quyết được khâu hiện diện. Để phát sinh giao dịch, chủ thể cần có nội dung giới thiệu phù hợp, hình ảnh rõ ràng, mức giá cạnh tranh và phương thức giao hàng thuận tiện. Một phiên livestream có đông người theo dõi chưa chắc tạo ra nhiều đơn hàng; tương tự, lượt tương tác cao cũng không đồng nghĩa với doanh thu và lợi nhuận tương ứng. Khoảng cách giữa quảng bá và tiêu thụ đòi hỏi các cơ sở phải thay đổi cách tiếp cận hoạt động kinh doanh trên môi trường số.

Với các hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và hộ sản xuất, việc chuẩn bị cho hoạt động bán hàng trực tuyến có thể bắt đầu từ những yếu tố cơ bản. Thông tin về sản phẩm cần được trình bày thống nhất, từ thành phần, nguồn gốc, giá bán đến quy cách đóng gói và hướng dẫn sử dụng. Hình ảnh cần phản ánh đúng hàng hóa thực tế, chính sách giao nhận và đổi trả phải rõ ràng. Đây là những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến quyết định đặt mua và trải nghiệm của khách hàng.

Một vấn đề khác là khả năng quản lý hiệu quả sau khi thiết lập kênh bán hàng. Các chủ thể cần theo dõi tỷ lệ chuyển đổi từ lượt truy cập thành đơn hàng, doanh thu của từng nền tảng, chi phí quảng cáo, tỷ lệ giao hàng thành công và số lượng khách mua lại. Những chỉ số này giúp cơ sở sản xuất nhận diện kênh bán hàng phù hợp, xác định chi phí cần thiết và điều chỉnh hoạt động quảng bá. Nếu thiếu dữ liệu, việc đầu tư vào các nền tảng trực tuyến dễ rơi vào tình trạng tốn nguồn lực nhưng khó xác định kết quả.

Tại Hà Nội, chương trình OCOP có quy mô đáng kể với 3.531 sản phẩm được đánh giá, phân hạng. Trong đó, 18 sản phẩm đạt 5 sao, 22 sản phẩm tiềm năng 5 sao, 1.584 sản phẩm đạt 4 sao và 1.907 sản phẩm đạt 3 sao. Thành phố định hướng tiếp tục hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện tiêu chuẩn, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc; đồng thời kết nối sản phẩm với hệ thống phân phối, sàn thương mại điện tử và hoạt động du lịch.

Với số lượng sản phẩm lớn, việc tổ chức các kênh tiêu thụ phù hợp trở thành yêu cầu đáng chú ý đối với OCOP Hà Nội. Mỗi nhóm sản phẩm có đặc điểm riêng về đối tượng khách hàng, thời hạn sử dụng, phương thức bảo quản và khả năng vận chuyển. Do đó, không thể áp dụng một mô hình bán hàng chung cho tất cả. Các cơ sở cần căn cứ vào đặc điểm hàng hóa và nhu cầu thị trường để lựa chọn nền tảng, phương thức quảng bá cũng như hình thức phân phối phù hợp.

Bên cạnh đó, số lượng sản phẩm được công nhận chưa phản ánh đầy đủ kết quả kinh doanh của chương trình. Những dữ liệu về doanh thu, đơn hàng, chi phí vận hành và tỷ lệ khách hàng quay lại mới giúp đánh giá cụ thể hơn hiệu quả của từng mô hình. Việc thu thập và phân tích các thông tin này cũng tạo cơ sở để địa phương xác định những khó khăn mà doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất đang gặp phải, từ đó xây dựng hoạt động hỗ trợ sát với nhu cầu thực tế.

Chuyển đổi số đang đặt các chủ thể OCOP trước yêu cầu thay đổi phương thức quản lý và kinh doanh. Từ việc kiểm soát dữ liệu sản phẩm đến tổ chức hoạt động bán hàng, mỗi khâu đều cần được thực hiện có kế hoạch và phù hợp với năng lực của cơ sở sản xuất. Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi giúp giảm chi phí, cải thiện khả năng quản lý và tạo thêm cơ hội tiêu thụ.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, hướng đi của OCOP không thể chỉ dựa vào số lượng sản phẩm được phân hạng hay mức độ hiện diện trên các nền tảng trực tuyến. Năng lực duy trì chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường và tổ chức kinh doanh hiệu quả mới là những yếu tố quyết định khả năng phát triển lâu dài của mỗi chủ thể.