Từ mở rộng sang tối ưu: Lý do nào nhiều chuỗi bán lẻ thu hẹp điểm bán?

Theo dõi KT&TD trên

Khi nhiều chuỗi tiếp tục mở rộng, không ít thương hiệu lại chủ động thu gọn mạng lưới, cho thấy cuộc chơi đang chuyển từ chạy đua phủ điểm bán sang tối ưu hiệu quả trên từng cửa hàng.

Theo báo cáo "Vietnam retail store (Modern Trade) trend 2026" do Q&Me và Asia Plus Inc. thực hiện, tính đến tháng 3/2026, hầu hết các ngành hàng bán lẻ hiện đại tại Việt Nam vẫn mở rộng quy mô, nhưng mức độ phân hóa giữa các phân khúc ngày càng rõ. Nhóm nhà thuốc, minimart, cửa hàng tiện lợi, chuỗi cà phê và thức ăn nhanh tiếp tục tăng trưởng ổn định. Ngược lại, cửa hàng mini, thời trang, trà sữa và một số chuỗi dịch vụ ăn uống lại có xu hướng thu hẹp hoặc tái cơ cấu hệ thống.

Cụ thể, số lượng chuỗi cửa hàng mini giảm mạnh, đặc biệt tại TP.HCM. Các thương hiệu như Daiso, Miniso và Mumuso đã cắt giảm hơn 30% số cửa hàng so với năm 2024; tính đến tháng 3/2026, cả nước chỉ còn khoảng 100 cửa hàng mini, giảm đáng kể so với giai đoạn đỉnh cao trước đó. Ngành thời trang với gần 2.400 cửa hàng chuỗi cũng ghi nhận xu hướng giảm so với năm trước do nhiều thương hiệu thực hiện tái cơ cấu hệ thống. Ở nhóm trà sữa, dù tổng số cửa hàng vẫn hơn 1.200 điểm bán, nhiều chuỗi trà sữa có tên tuổi tiếp tục giảm số lượng cửa hàng, nhường thị phần cho các thương hiệu giá rẻ mở rộng nhanh hơn.

Tương tự, phân khúc nhà hàng BBQ và lẩu ghi nhận số lượng chuỗi giảm khi một số thương hiệu như King BBQ, Kpub và Kichi-Kichi thu hẹp hệ thống cửa hàng. Trong lĩnh vực mỹ phẩm, dù tổng quy mô thị trường vẫn mở rộng nhờ các thương hiệu nội địa, một số thương hiệu quốc tế lại tiếp tục cắt giảm điểm bán. Ngay cả những ngành hàng nhìn chung ổn định như điện máy và thiết bị công nghệ cũng xuất hiện điều chỉnh giảm nhẹ tổng số cửa hàng, khi một số chuỗi lớn chủ động đóng bớt các điểm bán kém hiệu quả tại địa phương để tập trung nguồn lực.

Vì sao nhiều chuỗi chọn thu hẹp thay vì mở rộng?

Một trong những nguyên nhân được nhắc đến nhiều nhất là áp lực chi phí mặt bằng và nhân sự leo thang trong khi doanh thu tại nhiều điểm bán không còn tăng tương ứng. Cửa hàng vật lý ở một số ngành hàng không thiết yếu đang dần trở thành nơi để khách hàng trải nghiệm sản phẩm trực tiếp trước khi quay sang mua trên các sàn thương mại điện tử với mức giá cạnh tranh hơn. Khi biên lợi nhuận trên mỗi điểm bán bị bào mòn, việc đóng cửa những cửa hàng hoạt động kém hiệu quả trở thành giải pháp cắt lỗ mà nhiều doanh nghiệp buộc phải tính đến.

Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh có tới 80% nhà cung cấp hàng hóa đề nghị điều chỉnh tăng giá do chi phí đầu vào tăng mạnh, tạo sức ép trực tiếp lên toàn bộ chuỗi bán lẻ, từ khâu nhập hàng, phân phối đến bán lẻ cuối cùng. Trong khi sức mua chung chưa suy giảm rõ rệt, lạm phát lại "ẩn mình" trong chi phí vận hành, khiến tăng trưởng doanh thu không còn đồng nghĩa với tăng trưởng lợi nhuận như trước.

Ngay cả những chuỗi bán lẻ thiết yếu vẫn đang tăng trưởng doanh thu tốt cũng đã điều chỉnh chiến lược mở điểm bán. Tại đại hội cổ đông năm 2026, ban lãnh đạo Công ty Đầu tư Thế Giới Di Động (MWG) đặt mục tiêu doanh thu 185.000 tỷ đồng, tăng 18% so với năm trước, với Bách Hóa Xanh tiếp tục là mũi nhọn mở rộng thêm khoảng 1.000 cửa hàng mới. Tuy nhiên, mục tiêu lợi nhuận bình quân mỗi cửa hàng chỉ được đặt ở mức tăng khoảng 10%, phản ánh rõ sự dịch chuyển từ giai đoạn mở rộng ồ ạt sang giai đoạn mở rộng có kiểm soát, ưu tiên hiệu quả vận hành của từng điểm bán hơn là tốc độ phủ sóng.

Cách tiếp cận tương tự cũng xuất hiện ở nhiều chuỗi khác. Thay vì chạy đua số lượng cửa hàng theo kiểu truyền thống, các doanh nghiệp bán lẻ hiện nay phải kiểm soát tốt hàng tồn kho, thất thoát, chi phí thuê mặt bằng, năng suất lao động và lợi nhuận trên từng điểm bán trước khi tính đến việc mở mới. Ở nhiều chuỗi, đóng những cửa hàng chồng lấn địa bàn hoặc doanh thu thấp trở thành một phần bình thường của quá trình tái cấu trúc mạng lưới, thay vì bị nhìn nhận như một thất bại kinh doanh.

Một yếu tố khác đang định hình lại cuộc chơi là chính sách thuế mới áp dụng với hộ kinh doanh cá thể, yêu cầu minh bạch hóa doanh thu qua hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Chính sách này được kỳ vọng tạo sân chơi bình đẳng hơn giữa khu vực kinh doanh chính thức và phi chính thức, qua đó có lợi cho các chuỗi bán lẻ hiện đại vốn đã quen với việc tuân thủ. Tuy nhiên, ở góc độ khác, áp lực tuân thủ cũng khiến một số hộ kinh doanh nhỏ lẻ ở các ngành hàng tiêu dùng và ẩm thực phải đóng cửa, qua đó gián tiếp làm thay đổi cấu trúc mặt bằng bán lẻ tại nhiều khu vực, đặc biệt là các vị trí mặt phố trước đây do hộ kinh doanh cá thể thuê lại.

Điều đáng chú ý là xu hướng thu hẹp điểm bán không diễn ra đồng đều trên toàn thị trường mà chỉ tập trung ở một số phân khúc cụ thể, trong khi nhiều ngành hàng thiết yếu vẫn duy trì đà mở rộng. Hệ thống WinMart/WinMart+ đã mở mới hàng trăm cửa hàng trong năm qua, phần lớn là mô hình WinMart+ Nông thôn hướng tới các địa phương ngoài hai đô thị lớn. Chuỗi dược phẩm cũng là điểm sáng khi Long Châu tiếp tục dẫn đầu thị trường với hơn 2.000 cửa hàng, còn An Khang và Pharmacity bắt đầu mở rộng trở lại sau một thời gian dài đứng yên, nhờ tín hiệu tích cực từ Luật Dược sửa đổi.

Sự phân hóa này cho thấy thị trường bán lẻ Việt Nam đang bước vào giai đoạn sàng lọc, nơi các mô hình kinh doanh chậm thích ứng dần bị loại bỏ để nhường chỗ cho những doanh nghiệp biết tái cấu trúc và tối ưu vận hành. Với người tiêu dùng, các yếu tố như thái độ phục vụ, giá cả, khuyến mãi, tốc độ giao hàng và trải nghiệm mua sắm đa kênh đang trở thành tiêu chí quyết định thay vì chỉ đơn thuần là số lượng cửa hàng gần nhà. Điều này buộc doanh nghiệp bán lẻ phải cân nhắc kỹ hơn giữa việc mở rộng độ phủ và duy trì chất lượng vận hành tại từng điểm bán hiện có.

Nhìn chung, việc nhiều chuỗi bán lẻ thu hẹp điểm bán trong giai đoạn hiện nay phản ánh một quá trình điều chỉnh tất yếu, khi thị trường chuyển từ giai đoạn tăng trưởng dựa trên số lượng sang giai đoạn cạnh tranh dựa trên chất lượng vận hành và trải nghiệm khách hàng. Những cửa hàng được đóng cửa phần lớn là các điểm bán chồng lấn địa bàn, doanh thu thấp hoặc không còn phù hợp với chiến lược dài hạn của doanh nghiệp, chứ không đồng nghĩa với sự đi xuống của toàn ngành.

Trong bối cảnh chi phí vận hành ngày càng cao và hành vi tiêu dùng dịch chuyển nhanh sang các kênh số, khả năng tối ưu hóa mạng lưới cửa hàng - biết khi nào cần mở rộng và khi nào cần thu hẹp - đang trở thành một năng lực cạnh tranh cốt lõi, không kém phần quan trọng so với tốc độ phủ sóng thị trường mà nhiều chuỗi bán lẻ từng theo đuổi trong giai đoạn trước.

Hoàng Nguyễn