Chuyển mình sang "Kinh tế nông nghiệp": Chìa khóa giúp xuất khẩu nông lâm thủy sản thăng hoa
Khép lại năm tài chính 2025, bức tranh kinh tế vĩ mô của Việt Nam ghi nhận một điểm sáng rực rỡ đến từ khu vực nông nghiệp, nông thôn.
Không còn giữ vai trò thụ động là "tấm đệm" an sinh mỗi khi nền kinh tế biến động, ngành nông nghiệp năm qua đã thực sự vươn mình trở thành một động lực tăng trưởng mạnh mẽ với những con số kỷ lục.
Việc GDP toàn ngành đạt mức tăng trưởng khoảng 4% - con số cao nhất trong vòng một thập kỷ qua - không chỉ là một thắng lợi về mặt thống kê mà còn là minh chứng hùng hồn cho sự chuyển mình về chất của nền nông nghiệp nước nhà trước những cơn gió ngược của thị trường toàn cầu và biến đổi khí hậu.
Kỳ tích xuất khẩu và bản lĩnh vượt bão
Nhìn lại hành trình năm 2025, kết quả kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 70,09 tỷ USD thực sự là một con số gây ấn tượng mạnh mẽ với giới quan sát. Đặt trong bối cảnh mục tiêu ban đầu chỉ khiêm tốn ở mức 65 tỷ USD, việc vượt kế hoạch tới hơn 5 tỷ USD cho thấy sức bật lò xo của các ngành hàng chủ lực. Điều đáng nói là thành tựu này đạt được không phải trong điều kiện thuận lợi hoàn toàn. Năm 2025 tiếp tục là một năm thử thách với thiên tai diễn biến phức tạp và các rào cản kỹ thuật, thương mại ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu lớn như EU, Mỹ hay Trung Quốc.
Sự bứt phá của các nhóm hàng chiến lược như lúa gạo, gỗ và lâm sản, thủy sản cho thấy Việt Nam đã không còn đơn thuần chạy theo sản lượng mà đã biết cách tối ưu hóa giá trị. Các lô hàng xuất khẩu không chỉ đáp ứng được các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn phát thải thấp mà còn thâm nhập sâu hơn vào các chuỗi phân phối cao cấp. Kết quả này khẳng định vị thế của nông sản Việt Nam trên bản đồ lương thực thế giới, đồng thời chứng minh khả năng "kháng cự" và thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp và nông dân trước những đứt gãy của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cuộc cách mạng về thể chế và tư duy quản trị
Một trong những dấu ấn đậm nét nhất của năm 2025, tạo nên nền tảng cho sự tăng trưởng bứt phá này, chính là cuộc cải cách thể chế mang tính lịch sử. Sự kiện hợp nhất và hình thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trên cơ sở sáp nhập các chức năng liên quan giữa hai bộ ngành cũ) đã tạo ra một cơ chế quản lý "liền mạch" chưa từng có. Việc quy về một đầu mối quản lý đã giải quyết được bài toán chồng chéo trong quản trị tài nguyên đất, nước và rừng – những tư liệu sản xuất cốt lõi của nông nghiệp.
Những cải cách mạnh mẽ từ việc hoàn thiện khung khổ pháp lý đến cắt giảm thủ tục hành chính đã khơi thông dòng chảy nguồn lực. Doanh nghiệp giờ đây không phải chạy vạy qua nhiều cửa để xin cấp phép cho một dự án nông nghiệp công nghệ cao hay chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang mô hình canh tác bền vững. Sự thống nhất trong quản lý nhà nước giúp tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực, từ đó kích thích làn sóng đầu tư tư nhân chảy mạnh vào khu vực nông nghiệp, đặc biệt là các dự án nông nghiệp xanh và chế biến sâu. Đây chính là đòn bẩy chính sách quan trọng giúp ngành cởi bỏ chiếc áo cơ chế chật hẹp để vươn mình lớn mạnh.
Chuyển dịch sang mô hình sinh thái và kinh tế số
Phân tích sâu hơn về động lực tăng trưởng, có thể thấy năm 2025 đánh dấu sự chuyển dịch rõ nét từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp". Các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn đã thay thế dần phương thức canh tác manh mún, nhỏ lẻ. Tại đây, quy trình kỹ thuật tiên tiến được áp dụng đồng bộ, từ giống, phân bón đến quy trình thu hoạch, đảm bảo an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Xu hướng nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn không còn là những mô hình thí điểm nhỏ lẻ mà đã trở thành xu thế chủ đạo. Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để tái tạo năng lượng hoặc làm phân bón sinh học đã giúp giảm chi phí đầu vào, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh khắt khe của thế giới. Bên cạnh đó, chuyển đổi số được xem là chìa khóa vàng giúp nâng cao năng suất. Từ việc ứng dụng IoT trong giám sát đồng ruộng đến sử dụng Big Data để dự báo thị trường, công nghệ đã giúp người nông dân và doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động của thời tiết và giá cả. Chính sự kết hợp giữa tư duy kinh tế xanh và công nghệ số đã tạo nên giá trị gia tăng cao cho nông sản Việt, giúp biên lợi nhuận của ngành được cải thiện đáng kể.
Thách thức và tầm nhìn 100 tỷ USD
Mặc dù đạt được những thành tựu rực rỡ, nhưng nhìn nhận một cách khách quan, nền nông nghiệp Việt Nam vẫn đang đối diện với những nút thắt cần tháo gỡ để hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 100 tỷ USD như kỳ vọng của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính. Một trong những thách thức lớn nhất là khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học và ứng dụng thực tiễn vẫn còn khá xa. Nhiều đề tài nghiên cứu giống mới, quy trình mới vẫn chưa được chuyển giao hiệu quả đến tay người nông dân. Hạ tầng logistics phục vụ nông nghiệp, đặc biệt là hệ thống kho lạnh và vận tải chuyên dụng, tuy đã được cải thiện nhưng vẫn chưa đồng bộ, dẫn đến chi phí hậu cần còn cao, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Việt.
Hơn nữa, bài toán thu nhập của người nông dân vẫn là một trăn trở lớn. Dù GDP ngành tăng cao, nhưng làm sao để lợi nhuận thực tế chảy vào túi người trực tiếp sản xuất, đảm bảo họ có thể làm giàu trên chính mảnh đất của mình, vẫn là câu hỏi cần lời giải từ các chính sách phân phối lợi ích hợp lý hơn. Chính phủ đã nhận diện rõ những vấn đề này và đang triển khai các giải pháp đồng bộ. Việc xây dựng cơ chế thoáng hơn về tích tụ ruộng đất, khơi thông dòng vốn tín dụng xanh và đặc biệt là phát triển thị trường bảo hiểm nông nghiệp đang được đẩy mạnh. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng tối đa các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới cũng là chiến lược mũi nhọn để giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một vài thị trường đơn lẻ.
Năm 2025 không chỉ là một năm lập kỷ lục về những con số, mà quan trọng hơn, nó đánh dấu một bước ngoặt trong tư duy và hành động của cả hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp đối với nông nghiệp. Từ vị thế là trụ đỡ phòng thủ, nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình thành một mũi nhọn tấn công, đóng góp tích cực vào sự thịnh vượng chung. Với đà tăng trưởng này, cùng định hướng phát triển xanh và bền vững, hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng rằng nông nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục thiết lập những đỉnh cao mới, hiện thực hóa khát vọng trở thành bếp ăn của thế giới và là cường quốc về chế biến nông sản trong tương lai gần.
