Người dân hưởng lợi gì từ các chính sách công nghệ có hiệu lực năm 2026?
Bước sang năm 2026, nhiều chính sách công nghệ quan trọng bắt đầu có hiệu lực, tác động trực tiếp tới đời sống số của người dân.
Từ việc tài sản số được pháp luật công nhận, quy định minh bạch với trí tuệ nhân tạo, đến cơ chế voucher hỗ trợ sản phẩm Make in Vietnam và nguyên tắc “khai báo một lần” trong dịch vụ công, khung pháp lý mới đang định hình lại cách xã hội tiếp cận và sử dụng công nghệ.
Tài sản số chính thức được bảo vệ
Từ ngày 1/1/2026, Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực, lần đầu đưa tài sản số vào khuôn khổ pháp luật Việt Nam. Luật định nghĩa tài sản số bao gồm tài sản ảo và tài sản mã hóa, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, tạo ra, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trên môi trường điện tử. Loại tài sản này được bảo vệ tương tự tài sản vật chất.
Trước đó, hoạt động mua bán, chuyển nhượng tài sản mã hóa chủ yếu diễn ra trên các nền tảng số nhưng thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng khi xảy ra rủi ro, tranh chấp. Trong bối cảnh Việt Nam có tỷ lệ người sở hữu tiền số ở mức cao theo một số báo cáo quốc tế, việc luật hóa được xem là bước chuyển từ “vùng xám” sang phạm vi được công nhận và bảo vệ.
Với người dân đang nắm giữ hoặc giao dịch tài sản số, thay đổi này đánh dấu sự xác lập địa vị pháp lý rõ ràng cho một loại tài sản đã phổ biến nhiều năm trong đời sống số.
Người dùng phải được biết khi tương tác với AI
Cùng với việc điều chỉnh tài sản số, Luật Công nghiệp Công nghệ số cũng lần đầu thiết lập nguyên tắc quản lý trí tuệ nhân tạo theo hướng lấy con người làm trung tâm, bảo đảm minh bạch, an toàn và kiểm soát rủi ro.
Đáng chú ý, luật yêu cầu hệ thống AI tương tác trực tiếp với con người phải có thông báo để người sử dụng biết mình đang làm việc với AI, trừ trường hợp hiển nhiên có thể nhận thức được. Các sản phẩm công nghệ số thuộc danh mục do AI tạo ra cũng phải có dấu hiệu nhận dạng, giúp phân biệt nội dung do máy tạo với nội dung của con người.
Tiếp đó, từ ngày 1/3/2026, Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực, trở thành khuôn khổ pháp lý cho phát triển, ứng dụng và quản lý AI. Luật phân loại hệ thống AI theo ba mức rủi ro: cao, trung bình và thấp; đồng thời quy định việc gán nhãn với nội dung âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra nhằm ứng phó với tin giả, lừa đảo và deepfake.
Theo luật, người dân được Nhà nước bảo đảm quyền tiếp cận, học tập và thụ hưởng lợi ích từ AI; khuyến khích ứng dụng công nghệ này cho an sinh xã hội, hỗ trợ nhóm yếu thế, thu hẹp khoảng cách số và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Cơ chế voucher hỗ trợ sản phẩm đổi mới sáng tạo
Một điểm mới khác là cơ chế phiếu hỗ trợ tài chính (voucher) theo Nghị định 268 hướng dẫn thi hành Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thay vì cấp ngân sách trực tiếp cho doanh nghiệp, Nhà nước hỗ trợ người dùng thông qua voucher để thanh toán sản phẩm, dịch vụ đổi mới sáng tạo.
Voucher được cấp qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia và các quỹ phát triển khoa học, công nghệ của bộ, ngành, địa phương. Sản phẩm tham gia phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, có yếu tố mới về công nghệ, tính năng hoặc mô hình kinh doanh; ưu tiên công nghệ cao, công nghệ chiến lược và có khả năng nhân rộng.
Cơ chế này được thiết kế theo hướng chỉ chi ngân sách khi có giao dịch thực tế. Người dân trở thành chủ thể trực tiếp trải nghiệm sản phẩm Make in Vietnam, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua rào cản thương mại hóa ban đầu.
Khai báo một lần khi dùng dịch vụ công
Từ ngày 1/7/2026, Luật Chuyển đổi số có hiệu lực, đặt ra nguyên tắc “khai báo một lần” trong cung cấp dịch vụ công. Theo đó, dữ liệu đã có trong hệ thống được tái sử dụng theo quy định, thay vì yêu cầu người dân cung cấp lặp lại ở nhiều bước thủ tục.
Luật yêu cầu tăng cường kết nối, chia sẻ và sử dụng lại dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức; xác định mặc định việc khai báo một lần nhằm giảm thủ tục hành chính, hạn chế trùng lặp thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý.
Bên cạnh thúc đẩy chia sẻ dữ liệu, luật cũng quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua bán hoặc khai thác dữ liệu số trái pháp luật; lợi dụng chuyển đổi số để lừa đảo, thao túng, trục lợi, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Với hàng loạt quy định mới, năm 2026 được xem là dấu mốc quan trọng trong hoàn thiện khung pháp lý công nghệ, hướng tới môi trường số minh bạch hơn, an toàn hơn và lấy người dân làm trung tâm.
