Loạt chính sách kinh tế quan trọng có hiệu lực từ đầu năm 2026

Từ ngày 1/1/2026, nhiều luật và nghị định quan trọng trong lĩnh vực kinh tế chính thức có hiệu lực, tạo khuôn khổ pháp lý mới cho điều hành quản lý ngân sách, thuế, giá cả và phát triển hạ tầng. Các chính sách này cho thấy định hướng nhất quán của Nhà nước trong việc tăng cường kỷ luật tài khóa, điều tiết tiêu dùng theo hướng bền vững.

Thuế tiêu thụ đặc biệt điều chỉnh theo hướng điều tiết tiêu dùng và tăng thu ngân sách

Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt mới, được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025 và áp dụng từ đầu năm 2026, đánh dấu bước điều chỉnh đáng kể trong chính sách thuế gián thu. Luật tiếp tục duy trì danh mục hàng hóa, dịch vụ chịu thuế như thuốc lá, rượu bia, xăng dầu, ô tô dưới 24 chỗ, nước giải khát có đường, casino, đặt cược, golf, karaoke…, đồng thời bổ sung cách tiếp cận linh hoạt hơn trong áp dụng thuế suất.

Điểm đáng chú ý là việc kết hợp song song thuế suất theo tỷ lệ phần trăm và mức thuế tuyệt đối đối với một số mặt hàng, qua đó hạn chế tình trạng chuyển giá, bảo đảm công bằng thuế và tăng hiệu quả điều tiết hành vi tiêu dùng. Các quy định về giá tính thuế, thời điểm nộp thuế và đối tượng không chịu thuế cũng được làm rõ, góp phần ổn định chính sách tài khóa và hỗ trợ công tác điều hành kinh tế vĩ mô.

Siết kỷ luật ngân sách, hướng tới cân bằng tài khóa

Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 (Luật số 89/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, được xây dựng theo hướng tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính. Luật xác lập nguyên tắc tổng thu ngân sách phải cao hơn chi thường xuyên; bội chi ngân sách chỉ được sử dụng cho đầu tư phát triển và từng bước tiến tới cân bằng ngân sách.

Ngân sách trung ương tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, song song với việc tăng tính chủ động cho ngân sách địa phương thông qua phân cấp rõ ràng nguồn thu, nhiệm vụ chi và giới hạn bội chi. Các quy định về công khai, minh bạch và giám sát ngân sách được luật hóa, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Hoàn thiện cơ chế quản lý giá trong bối cảnh thị trường biến động

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giá, có hiệu lực từ đầu năm 2026, tập trung hoàn thiện cơ chế quản lý giá phù hợp với điều kiện kinh tế mới. Luật mở rộng phạm vi điều chỉnh nhằm bảo vệ người tiêu dùng tốt hơn, đồng thời tăng cường phân cấp, trao thêm thẩm quyền bình ổn giá cho chính quyền cơ sở để phản ứng kịp thời với biến động thị trường.

Bên cạnh đó, thủ tục hành chính trong thẩm định giá được đơn giản hóa, giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá cũng được điều chỉnh phù hợp với pháp luật chuyên ngành và thực tiễn, góp phần minh bạch hóa thị trường và ổn định kinh tế vĩ mô.

Nới cơ chế cho vay lại vốn ODA, tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi

Luật sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý nợ công (Luật số 141/2025/QH15) đưa ra nhiều thay đổi quan trọng về cơ chế cho vay lại vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài. Theo đó, Bộ Tài chính trực tiếp cho địa phương vay lại đối với các dự án phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời ủy quyền cho ngân hàng chính sách và ngân hàng thương mại thực hiện cho vay lại với mức độ chia sẻ rủi ro linh hoạt.

Đáng chú ý, các khoản vay ODA cho vay lại theo ủy quyền không tính vào tổng dư nợ tín dụng của một khách hàng theo Luật Các tổ chức tín dụng. Quy định này được kỳ vọng sẽ mở rộng khả năng tiếp cận vốn ưu đãi, thúc đẩy đầu tư hạ tầng và phát triển kinh tế địa phương, trong khi vẫn kiểm soát chặt chẽ rủi ro nợ công.

Đường sắt trở thành lĩnh vực ưu tiên đầu tư chiến lược

Luật Đường sắt năm 2025 (Luật số 95/2025/QH15) xác định rõ đường sắt là lĩnh vực được ưu tiên đầu tư trong giai đoạn tới. Nhà nước tập trung ngân sách cho các tuyến trọng điểm, đồng thời mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân thông qua mô hình đối tác công – tư và phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).

Cùng với đó, các chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế và hỗ trợ công nghệ được ban hành nhằm hình thành ngành công nghiệp đường sắt trong nước, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Điều chỉnh chính sách đất đai và thuế nông nghiệp, hỗ trợ sản xuất và thị trường

Từ đầu năm 2026, nhiều quy định mới về đất đai và thuế tiếp tục tác động tích cực đến nền kinh tế. Nghị quyết 254/2025/QH15 cho phép giảm tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích sang đất ở đối với đất vườn, ao, đất nông nghiệp gắn với đất ở, góp phần tháo gỡ khó khăn tài chính cho người dân và thúc đẩy thị trường bất động sản.

Song song đó, Nghị định 292/2025/NĐ-CP kéo dài thời hạn miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp đến hết năm 2030, áp dụng cho phần lớn diện tích đất do hộ gia đình, cá nhân, hợp tác xã và tổ chức trực tiếp sản xuất. Chính sách này giúp giảm chi phí đầu vào, khuyến khích tích tụ đất đai và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

Nâng chuẩn quản trị tài chính doanh nghiệp và thống kê kinh tế

Từ ngày 1/1/2026, chế độ kế toán doanh nghiệp mới theo Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức áp dụng, với nhiều điều chỉnh nhằm tiệm cận chuẩn mực quốc tế, tăng minh bạch tài chính và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn.

Cùng với đó, Luật Thống kê sửa đổi hướng tới giảm gánh nặng báo cáo, tăng cường khai thác dữ liệu hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số trong thống kê. Việc này giúp nâng cao chất lượng thông tin kinh tế, phục vụ công tác điều hành và hoạch định chính sách.

Chính sách ưu đãi thúc đẩy công nghiệp công nghệ cao

Một điểm nhấn khác là các tiêu chí ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện tử, áp dụng từ năm 2026. Chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu – phát triển, thiết kế và sản xuất trong nước, qua đó thúc đẩy nội địa hóa, nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhìn tổng thể, các chính sách kinh tế có hiệu lực từ đầu năm 2026 không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt về ngân sách, thuế và thị trường, mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn là củng cố nền tảng tài chính quốc gia, thúc đẩy đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Hằng Lương