Cuộc đua ngân hàng số: Người dùng đang được lợi gì?

Theo dõi KT&TD trên

Từ những ngân hàng truyền thống với hệ thống chi nhánh rộng khắp đến các ngân hàng thuần số mới nổi, tất cả đều đang đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ để giành lấy thị phần trong kỷ nguyên số.

Chỉ trong vòng năm năm trở lại đây, ngành ngân hàng Việt Nam đã có những bước chuyển mình đáng kinh ngạc. Nếu như trước đây, việc đến ngân hàng giao dịch thường đồng nghĩa với hàng giờ xếp hàng chờ đợi và thủ tục giấy tờ phức tạp, thì ngày nay, hầu hết các giao dịch ngân hàng có thể được thực hiện chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ lúc nào và ở bất kỳ đâu.

Các con số thống kê cho thấy mức độ phổ biến đáng kinh ngạc của ngân hàng số tại Việt Nam. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, đến cuối năm 2024, hơn 90% người dùng tại các thành phố lớn đã sử dụng ít nhất một ứng dụng ngân hàng số, trong khi con số này ở khu vực nông thôn cũng đạt hơn 60%. Số lượng giao dịch qua kênh số đã tăng gấp bốn lần trong ba năm qua, chiếm tới 85% tổng số giao dịch ngân hàng.

Lợi ích đầu tiên và dễ nhận thấy nhất mà người dùng được hưởng từ cuộc đua ngân hàng số chính là sự thuận tiện chưa từng có. Mọi dịch vụ ngân hàng từ chuyển tiền, thanh toán hóa đơn, mở tài khoản tiết kiệm đến đăng ký vay vốn đều có thể thực hiện mọi lúc mọi nơi thông qua ứng dụng di động.

Không chỉ dừng lại ở việc số hóa các dịch vụ truyền thống, nhiều ngân hàng còn phát triển các tính năng đột phá, tạo ra trải nghiệm hoàn toàn mới cho người dùng. Ví dụ như công nghệ eKYC (Electronic Know Your Customer) giúp khách hàng có thể mở tài khoản ngân hàng hoàn toàn online trong vòng chưa đầy 5 phút mà không cần đến chi nhánh; hay các giải pháp thanh toán không tiếp xúc thông qua QR code, sinh trắc học ngày càng phổ biến.

Cuộc cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng trong không gian số đã dẫn đến một xu hướng tích cực: giảm phí dịch vụ và tăng ưu đãi cho khách hàng. Nhiều ngân hàng đã miễn phí hoàn toàn cho các giao dịch chuyển tiền online cùng hệ thống, thậm chí cả giao dịch liên ngân hàng nếu khách hàng sử dụng ứng dụng di động thay vì đến quầy giao dịch.

Bên cạnh đó, các chương trình khuyến mãi, hoàn tiền và tích điểm cũng trở nên phổ biến như một chiến lược để thu hút và giữ chân khách hàng. Người dùng thường xuyên được nhận các ưu đãi như giảm giá khi mua sắm trực tuyến, hoàn tiền khi thanh toán hóa đơn, hay tích lũy điểm thưởng có thể đổi thành quà tặng hoặc dịch vụ miễn phí.

Theo một nghiên cứu của các chuyên gia kinh tế, chi phí giao dịch trung bình qua kênh số chỉ bằng khoảng 1/10 chi phí giao dịch tại quầy. Điều này giải thích vì sao các ngân hàng có thể cung cấp nhiều dịch vụ miễn phí hoặc chi phí thấp trên nền tảng số của họ.

Một trong những lợi ích quan trọng khác mà ngân hàng số mang lại là khả năng cá nhân hóa sản phẩm và dịch vụ tài chính dựa trên dữ liệu và hành vi của từng khách hàng. Các thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (machine learning) được ứng dụng để phân tích dữ liệu giao dịch, từ đó đưa ra những gợi ý và tư vấn tài chính phù hợp với tình hình và nhu cầu cụ thể của từng người.

Cuộc đua ngân hàng số không chỉ mang lại lợi ích cho những khách hàng đã quen thuộc với hệ thống ngân hàng, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tài chính toàn diện, đưa dịch vụ tài chính đến với những đối tượng trước đây khó tiếp cận với ngân hàng truyền thống.

Tại các vùng nông thôn và miền núi, nơi hệ thống chi nhánh ngân hàng còn hạn chế, người dân giờ đây có thể tiếp cận các dịch vụ tài chính cơ bản thông qua điện thoại thông minh. Việc mở tài khoản ngân hàng, gửi tiết kiệm hay vay vốn không còn đòi hỏi họ phải di chuyển hàng chục kilômét đến thành phố gần nhất.

Đồng thời, cuộc đua ngân hàng số cũng góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy thanh toán không tiền mặt tại Việt Nam - một trong những mục tiêu chiến lược của Chính phủ trong quá trình chuyển đổi số quốc gia. Những ứng dụng ngân hàng di động với giao diện thân thiện và các tính năng thanh toán đa dạng đã khiến việc sử dụng tiền mặt ngày càng trở nên ít cần thiết trong cuộc sống hàng ngày.

Từ việc mua sắm tại các trung tâm thương mại lớn đến thanh toán ở những quán cà phê nhỏ hay chợ truyền thống, người dùng có thể dễ dàng quét mã QR hoặc chuyển khoản trực tiếp qua ứng dụng ngân hàng. Các hình thức thanh toán không tiếp xúc (contactless payment) thông qua thẻ hoặc thiết bị di động cũng ngày càng phổ biến, đặc biệt sau đại dịch COVID-19.

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, số lượng giao dịch thanh toán qua điện thoại di động đã tăng hơn 100% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2024, với giá trị giao dịch đạt hơn 30 tỷ USD vào năm 2024.

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích cho người dùng, song cuộc đua ngân hàng số cũng đặt ra những thách thức và rủi ro không thể bỏ qua.

An ninh mạng và bảo mật thông tin cá nhân là mối quan tâm hàng đầu. Khi càng nhiều giao dịch tài chính được thực hiện trực tuyến, nguy cơ bị tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu hay lừa đảo trực tuyến cũng tăng lên. Các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi như giả mạo ứng dụng ngân hàng, tạo website giả mạo hay lừa đảo qua tin nhắn điện thoại đang gây thiệt hại đáng kể cho người dùng thiếu cảnh giác.

Bên cạnh đó, sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ cũng tạo ra những rủi ro. Các sự cố kỹ thuật, lỗi hệ thống hay thậm chí là việc mất kết nối internet có thể khiến người dùng không thể tiếp cận dịch vụ ngân hàng khi cần thiết. Điều này đặc biệt nghiêm trọng trong những tình huống khẩn cấp hoặc tại những khu vực có hạ tầng viễn thông còn hạn chế.

Cuối cùng, mặc dù ngân hàng số đang ngày càng phổ biến, nhưng vẫn còn một bộ phận không nhỏ dân số, đặc biệt là người cao tuổi hay người dân tại vùng sâu vùng xa, gặp khó khăn trong việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ này. Khoảng cách số này có thể dẫn đến sự phân hóa trong việc tiếp cận dịch vụ tài chính giữa các nhóm dân cư khác nhau.

Cuộc đua ngân hàng số tại Việt Nam dự kiến sẽ còn tiếp diễn với tốc độ nhanh chóng trong những năm tới, với nhiều xu hướng mới nổi hứa hẹn mang lại những trải nghiệm và lợi ích mới cho người dùng.

Blockchain và công nghệ sổ cái phân tán (DLT) đang được nhiều ngân hàng nghiên cứu ứng dụng để nâng cao tính minh bạch, bảo mật và hiệu quả của các giao dịch tài chính. Các giải pháp thanh toán xuyên biên giới dựa trên blockchain có thể giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí chuyển tiền quốc tế - một lợi ích lớn cho cộng đồng người Việt làm việc ở nước ngoài và doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu.

Tiến Hoàng