Vì sao xăng vẫn "gánh" hai loại thuế, phí?
Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định, việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt và phí bảo vệ môi trường với xăng là phù hợp với định hướng giảm phát thải mà Việt Nam cam kết tại COP26.
Kết thúc phiên họp sáng 9/5, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã giải trình trước Quốc hội về một trong những vấn đề nhận được nhiều quan tâm trong dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi): lý do mặt hàng xăng đang cùng lúc chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và phí bảo vệ môi trường.
Theo ông Thắng, việc áp dụng đồng thời hai công cụ này là nhằm thực hiện cam kết của Việt Nam tại Hội nghị COP26 về việc đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 – một cam kết khó khăn, đòi hỏi nỗ lực dài hạn, nhất là với quốc gia đang phát triển như Việt Nam.
Ông cho biết, xăng dầu vốn đã chịu thuế tiêu thụ đặc biệt từ năm 1998, và hiện nay, với bối cảnh mới của biến đổi khí hậu toàn cầu, việc tiếp tục duy trì, thậm chí tăng cường điều tiết với mặt hàng nhiên liệu hóa thạch là điều tất yếu. “Đối với mặt hàng xăng, càng không thể không đánh thuế tiêu thụ đặc biệt nếu muốn hiện thực hóa mục tiêu khí hậu”, ông nói.
Thuế, phí đi đôi – vừa điều tiết tiêu dùng, vừa nuôi ngân sách môi trường
Trước băn khoăn của đại biểu về việc xăng đang gánh hai loại thuế và phí, Bộ trưởng Thắng cho biết, đây là thông lệ phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển. Có nước gọi là phí CO₂, có nước quy định dưới dạng thuế carbon. Dù tên gọi khác nhau, nhưng chúng đều nhằm điều chỉnh hành vi tiêu dùng theo hướng thân thiện hơn với môi trường.
Cụ thể, thuế tiêu thụ đặc biệt chủ yếu nhắm tới việc hạn chế tiêu dùng và tăng thu ngân sách, trong khi phí bảo vệ môi trường nhằm tạo nguồn lực tài chính cho các dự án bảo vệ khí hậu. “Thuế và phí có mục tiêu khác nhau nhưng lại bổ trợ cho nhau”, ông Thắng nhấn mạnh.
Thực tế, mức thu của Việt Nam hiện còn thấp hơn nhiều so với các quốc gia phát triển, đặc biệt là châu Âu – nơi thuế và phí môi trường với xăng có thể lên tới 17.000-18.000 đồng/lít. Trong khi đó, Việt Nam vẫn duy trì ở mức dưới 10.000 đồng/lít tính cả hai khoản.
Hướng đến chuyển đổi xanh: Không chỉ là chuyện tăng thu
Việc điều tiết giá xăng bằng thuế và phí, theo các chuyên gia môi trường, không chỉ đơn thuần là giải pháp tài khóa. Đây còn là tín hiệu chính sách nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng. Giao thông vận tải là một trong những lĩnh vực phát thải lớn, với lượng CO₂ chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng phát thải quốc gia.
Một khi giá xăng phản ánh đầy đủ chi phí môi trường, người dân và doanh nghiệp sẽ có xu hướng chuyển sang sử dụng các phương tiện tiết kiệm nhiên liệu hoặc năng lượng sạch như xe điện. Xu hướng này đã diễn ra ở nhiều quốc gia châu Âu và châu Á, đi kèm chính sách hỗ trợ và ưu đãi cụ thể.
Việt Nam hiện cũng đang triển khai Chiến lược Tăng trưởng xanh, Chiến lược Quốc gia về biến đổi khí hậu và Quy hoạch năng lượng quốc gia, trong đó giao thông xanh là một cấu phần quan trọng. Theo đó, tăng thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt và phí môi trường với nhiên liệu hóa thạch sẽ tạo nguồn lực tài chính phục vụ các mục tiêu dài hạn này.
Tuy nhiên, việc áp dụng thuế, phí cũng cần tính đến khả năng chịu đựng của người dân. Các chuyên gia khuyến nghị nên đồng thời triển khai những giải pháp hỗ trợ như trợ giá xe điện, phát triển hạ tầng sạc, mở rộng giao thông công cộng chất lượng cao, để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra công bằng và bền vững.
Bích Ngọc
