Rau quả Việt Nam lập đỉnh lịch sử: Từ “giải cứu” đến tham vọng 10 tỷ USD

Theo dõi KT&TD trên

Đà tăng này được duy trì nhờ sự đóng góp của các loại trái cây chủ lực, đặc biệt là sầu riêng, trong bối cảnh thị trường xuất khẩu dần ổn định trở lại.

Tăng trưởng “thần tốc” sau giai đoạn trầm lắng

Theo ước tính của Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 12 đạt khoảng 795 triệu USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu cả năm lên gần 8,6 tỷ USD, tăng mạnh 20% so với năm 2024. Đây không chỉ là mức cao nhất trong lịch sử ngành, mà còn đánh dấu năm thứ ba liên tiếp rau quả Việt Nam duy trì đà tăng trưởng sau cú sụt giảm sâu vì đại dịch Covid-19. Kết quả này cho thấy rau quả đang vươn lên trở thành một trong những trụ cột quan trọng của xuất khẩu nông sản Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng vượt trội so với nhiều ngành hàng khác.

Trong hơn một thập kỷ trở lại đây, rau quả được xem là thế mạnh của nông nghiệp Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng và từng lập kỷ lục 3,81 tỷ USD vào năm 2018. Tuy nhiên, bước sang năm 2019, đà tăng trưởng bắt đầu chững lại và suy giảm rõ rệt trong các năm tiếp theo.

Năm 2020, xuất khẩu rau quả giảm mạnh xuống còn 3,26 tỷ USD; đến năm 2022 chỉ nhích nhẹ lên 3,36 tỷ USD. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thị trường Trung Quốc, đối tác tiêu thụ lớn nhất siết chặt nhập khẩu tiểu ngạch, trong khi đại dịch Covid-19 khiến chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, hoạt động xuất nhập khẩu nhiều thời điểm gần như “đóng băng”.

Phải đến năm 2023, ngành rau quả mới thực sự bước vào giai đoạn phục hồi và bứt phá. Kim ngạch xuất khẩu đạt 5,7 tỷ USD, vượt xa mức của năm 2022 và chính thức xô đổ kỷ lục năm 2018. Đà tăng này tiếp tục được duy trì trong hai năm sau đó, với kim ngạch năm 2024 đạt 7,15 tỷ USD và năm 2025 tiến sát mốc 8,6 tỷ USD, liên tiếp xác lập những đỉnh cao mới.

Sáu “trụ cột” trái cây nâng đỡ tăng trưởng

Đóng góp chủ yếu cho tăng trưởng của toàn ngành là sáu mặt hàng trái cây chủ lực gồm: sầu riêng, chuối, xoài, mít, dừa và bưởi. Trong đó, sầu riêng tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, đặc biệt tại thị trường Trung Quốc – nơi có nhu cầu rất lớn và chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu xuất khẩu rau quả của Việt Nam.

Theo Vinafruit, nhiều sản phẩm trái cây của Việt Nam như xoài, chuối, sầu riêng hiện đang đứng thứ hai về xuất khẩu vào Trung Quốc, thị trường tiêu thụ rau quả lớn nhất thế giới. Thị phần rau quả Việt Nam tại đây cũng không ngừng mở rộng, từ vị trí thứ ba vươn lên thứ hai chỉ trong thời gian ngắn.

Không chỉ Trung Quốc, rau quả Việt Nam đang ghi nhận mức tăng trưởng mạnh tại nhiều thị trường khác. Tại Mỹ, kim ngạch xuất khẩu rau quả tăng hơn 58% trong 11 tháng năm 2025. Các thị trường có yêu cầu cao như Hàn Quốc, Nhật Bản, Hà Lan… cũng duy trì kim ngạch trên 100 triệu USD, cho thấy khả năng thích ứng ngày càng tốt của doanh nghiệp Việt với các tiêu chuẩn khắt khe.

Sầu riêng là minh chứng rõ nét nhất cho quá trình chuyển mình của ngành rau quả. Từng có thời điểm loại quả này rơi vào cảnh giá rẻ, tiêu thụ khó khăn, phải kêu gọi “giải cứu”. Tuy nhiên, kể từ giữa năm 2022, khi nghị định thư xuất khẩu chính ngạch sầu riêng sang Trung Quốc được ký kết, cục diện thị trường đã thay đổi hoàn toàn.

Xuất khẩu sầu riêng tăng trưởng “phi mã”, nhanh chóng đưa mặt hàng này trở thành “trái cây tỷ đô” của Việt Nam. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt gần 3,3 tỷ USD; năm 2025 ước đạt khoảng 4 tỷ USD, tiếp tục lập kỷ lục lịch sử mới.

Đáng chú ý, giá sầu riêng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, mang lại lợi nhuận lớn cho người trồng. Nhiều hộ nông dân ghi nhận mức lãi trên dưới 1 tỷ đồng/ha, thậm chí có trường hợp chỉ sau một vụ thu hoạch đã trở thành “tỷ phú vườn đồi”.

Bên cạnh xuất khẩu trái cây tươi, rau quả chế biến cũng ghi nhận bước tiến đáng kể khi kim ngạch vượt mốc 1 tỷ USD. Điều này cho thấy các doanh nghiệp đang từng bước mở rộng đầu tư vào chế biến sâu, gia tăng giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Vinafruit, thành quả tăng trưởng của ngành rau quả trong những năm gần đây đến từ nỗ lực mở cửa thị trường xuất khẩu. Hàng loạt sản phẩm như sầu riêng, chanh leo, dừa, bưởi, chuối, mít, chanh… đã được đàm phán thành công để tiếp cận các thị trường lớn.

Song song với đó, việc cấp mã số vùng trồng, xây dựng vùng nguyên liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm được đẩy mạnh. Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang từng bước chuẩn hóa chuỗi ngành hàng, trước mắt là với sầu riêng thông qua các quy định về tiêu chuẩn xuất khẩu.

Mới đây, Bộ còn thí điểm truy xuất nguồn gốc sầu riêng bằng tem do Bộ Công an phát hành, nhằm tăng tính minh bạch và kiểm soát chất lượng. Trên cơ sở tổng kết thí điểm, hệ thống truy xuất nguồn gốc dự kiến sẽ được điều chỉnh, hoàn thiện và mở rộng áp dụng cho các nông sản khác, triển khai chính thức trên diện rộng vào cuối năm 2026.

Với đà tăng trưởng hiện nay, lãnh đạo Vinafruit nhận định ngành rau quả Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng tiếp tục bứt phá trong năm 2026, tiến gần hơn tới mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 10 tỷ USD, đồng thời khẳng định vị thế ngày càng vững chắc trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, tăng trưởng chỉ thực sự bền vững khi ngành tiếp tục chuẩn hóa vùng trồng, kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc quá lớn vào một thị trường đơn lẻ. Khi cả thị trường truyền thống lẫn các thị trường có yêu cầu cao cùng mở rộng, rau quả Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới – vững vàng và dài hạn hơn.