Phát huy giá trị bản địa để OCOP chinh phục thị trường xuất khẩu

Theo dõi KT&TD trên

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) từ khi ra đời đã mở ra một hướng phát triển kinh tế nông thôn bền vững, giúp hàng nghìn sản phẩm mang hồn cốt Việt Nam bước ra thị trường. Không chỉ là giải pháp nâng cao thu nhập cho người dân, OCOP còn trở thành “tấm hộ chiếu” để đặc sản địa phương chinh phục người tiêu dùng toàn cầu, đưa văn hóa Việt vươn xa.

Từ đặc sản quê nhà đến sản phẩm quốc tế

Sau hơn sáu năm triển khai, OCOP đã chứng minh hiệu quả rõ rệt. Tính đến năm 2025, Việt Nam có hơn 16.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 126 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao quốc gia, mức cao nhất, đủ tiêu chuẩn cạnh tranh ở thị trường quốc tế. Hàng loạt mặt hàng đã xuất hiện tại các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, Mỹ và Úc, góp phần nâng cao giá trị nông sản Việt.

Mỗi sản phẩm OCOP đều chứa đựng câu chuyện văn hóa, lịch sử và kỹ nghệ của vùng đất nơi nó ra đời. Chẳng hạn, bún khô củ dong riềng của chị Nguyễn Thị Hoan ở Bắc Kạn không chỉ là món ăn dân dã mà còn là kết tinh của sự khéo léo và ý chí gìn giữ nghề truyền thống. Hay chè xanh Thanh Ba (Phú Thọ), với hương cốm dịu nhẹ và vị chát ngọt hậu lâu, được sản xuất theo quy trình nghiêm ngặt, đã đủ sức chinh phục thị trường Nhật Bản và châu Âu, nơi tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm vô cùng khắt khe.

Tương tự, mật ong nhãn Long An thơm ngọt tự nhiên, chè Shan Tuyết Hà Giang mang hương núi rừng nguyên sơ, chè Tân Cương Thái Nguyên đậm vị khó quên hay chè Ô Long Lâm Đồng được sản xuất bằng công nghệ cao… đều đã xuất hiện trên kệ hàng của các siêu thị và cửa hàng đặc sản quốc tế. Một ví dụ nổi bật khác là nước mắm Phú Quốc, sản phẩm OCOP gắn liền với văn hóa biển đảo, nay đã trở thành thương hiệu quen thuộc với người tiêu dùng từ châu Á tới châu Âu.

Những thành công này cho thấy, phát huy giá trị bản địa chính là “chìa khóa vàng” giúp OCOP nổi bật giữa thị trường cạnh tranh khốc liệt, đồng thời đáp ứng xu hướng tiêu dùng toàn cầu đề cao yếu tố nguồn gốc, câu chuyện thương hiệu và tính bền vững.

Bản địa – Lợi thế cạnh tranh không thể sao chép

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sản phẩm đại trà dễ bị thay thế, nhưng giá trị bản địa lại là thứ duy nhất và không thể sao chép. Đó là bí quyết để chè Shan Tuyết Hà Giang giữ được màu nước vàng óng và hương thơm thanh khiết; để bún dong Bắc Kạn luôn có độ dai tự nhiên; để mật ong nhãn Long An lưu giữ vị ngọt thanh khó lẫn.

Chính nét độc bản này giúp sản phẩm OCOP tạo dấu ấn mạnh mẽ với người tiêu dùng quốc tế, những người ngày càng tìm kiếm trải nghiệm mới lạ, gắn với câu chuyện và văn hóa. Một gói chè không chỉ là thức uống, mà còn là câu chuyện về người nông dân vùng cao, về mảnh đất và khí hậu đã tạo nên hương vị đặc trưng. Một chai nước mắm không chỉ là gia vị, mà còn là kết quả của hàng trăm năm kinh nghiệm ủ chượp.

Thách thức trên hành trình vươn ra biển lớn

Tuy nhiên, con đường đưa sản phẩm OCOP ra thị trường thế giới không phải trải hoa hồng. Các doanh nghiệp và hợp tác xã đang đối mặt với nhiều rào cản: chi phí logistics cao, yêu cầu khắt khe về kiểm dịch và chứng nhận chất lượng, sự thay đổi chính sách nhập khẩu ở một số quốc gia, và đặc biệt là thiếu liên kết chuỗi giữa các đơn vị sản xuất.

Bên cạnh đó, không ít sản phẩm dù ngon nhưng vẫn gặp khó khi tiếp cận thị trường vì bao bì chưa phù hợp thị hiếu, chiến lược marketing yếu hoặc chưa tận dụng tốt thương mại điện tử. Đây là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ để OCOP thực sự vươn xa.

Giải pháp: Từ nâng chất đến xây thương hiệu

Theo các chuyên gia, để OCOP bứt phá ở thị trường xuất khẩu, cần một chiến lược đồng bộ trên ba phương diện:

Nâng cao chất lượng sản phẩm: Áp dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, bảo quản và chế biến sâu; tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm; cải tiến quy trình để tăng độ ổn định về chất lượng. Ví dụ, nhiều cơ sở chè đã đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại kết hợp công nghệ sấy lạnh, giữ trọn hương vị tự nhiên mà vẫn kéo dài thời hạn bảo quản.

Xây dựng thương hiệu gắn với câu chuyện văn hóa: Người tiêu dùng quốc tế không chỉ mua một sản phẩm, họ mua cả câu chuyện đằng sau nó. Một bao bì đẹp, thông tin rõ ràng về nguồn gốc, quy trình sản xuất, giá trị văn hóa sẽ khiến sản phẩm dễ được đón nhận hơn. Chè Shan Tuyết Hà Giang thành công nhờ gắn sản phẩm với hình ảnh những cây chè cổ thụ trăm tuổi trên dãy Tây Côn Lĩnh.

Kết nối và mở rộng thị trường: Tăng cường liên kết giữa hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan xúc tiến thương mại; tham gia hội chợ quốc tế; tận dụng thương mại điện tử xuyên biên giới. Sự kiện Hội chợ xuất khẩu OCOP 2025 (OCOPEX) tại Hà Nội là minh chứng rõ rệt: hơn 200 đơn vị tham gia đã tìm được đối tác ở châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ.

OCOP – Cầu nối văn hóa và kinh tế

Chương trình OCOP không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn đóng vai trò gìn giữ, lan tỏa bản sắc văn hóa Việt. Mỗi sản phẩm là một “đại sứ” thu nhỏ, kể câu chuyện về vùng đất, con người và truyền thống. Khi một hộp chè Shan Tuyết hay một chai nước mắm Phú Quốc xuất hiện ở Tokyo hay Paris, đó không chỉ là thành công thương mại, mà còn là cách để Việt Nam hiện diện trên bản đồ văn hóa ẩm thực thế giới.

OCOP cũng tạo động lực giữ nghề truyền thống và khuyến khích lớp trẻ quay về quê hương khởi nghiệp. Nhiều bạn trẻ đã mạnh dạn kết hợp công nghệ số với sản xuất, đưa sản phẩm địa phương lên các sàn thương mại điện tử quốc tế như Amazon, Alibaba hay Shopee Global, mở ra kênh tiêu thụ mới không giới hạn về địa lý.

Hướng tới tương lai bền vững

Để OCOP tiếp tục là động lực phát triển nông thôn và chinh phục thị trường xuất khẩu, cần duy trì nguyên tắc: bản địa là cốt lõi, chất lượng là nền tảng, sáng tạo là động lực. Khi mỗi sản phẩm vừa giữ trọn hồn cốt quê hương, vừa đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, chúng sẽ không chỉ cạnh tranh được mà còn định hình xu hướng tiêu dùng mới.

Trong bối cảnh thế giới ngày càng quan tâm đến sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thân thiện môi trường và mang giá trị văn hóa, OCOP chính là lợi thế chiến lược của Việt Nam. Nếu biết khai thác triệt để, chúng ta hoàn toàn có thể biến “đặc sản quê nhà” thành “thương hiệu toàn cầu”, vừa mang lại lợi ích kinh tế, vừa nâng tầm hình ảnh đất nước.