Nông sản xuất khẩu trước áp lực SPS: Chuẩn hóa để giữ thị trường

Theo dõi KT&TD trên

Đặc biệt, trước những yêu cầu mới từ thị trường Trung Quốc cùng áp lực cạnh tranh trong Hiệp định RCEP, ngành nông nghiệp không còn nhiều dư địa để sản xuất manh mún mà buộc phải đẩy nhanh quá trình chuẩn hóa toàn chuỗi, từ vùng trồng đến chế biến và logistics, nếu muốn giữ vững thị phần và nâng cao giá trị xuất khẩu bền vững.

Yêu cầu SPS ngày càng trở thành “giấy thông hành” của nông sản xuất khẩu

Phát biểu tại Hội nghị “Cập nhật và phổ biến thông tin các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết việc tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đặc biệt là Hiệp định RCEP, đã mở ra nhiều cơ hội cho nông sản, thực phẩm Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu.

Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những yêu cầu ngày càng khắt khe từ các nước nhập khẩu liên quan đến an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, bao gói và quản lý vùng nguyên liệu.

Theo Thứ trưởng Võ Văn Hưng, trong bối cảnh thương mại nông sản toàn cầu chuyển mạnh sang minh bạch hóa và kiểm soát chất lượng theo chuỗi giá trị, việc đáp ứng các quy định SPS không còn là vấn đề mang tính kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Hiệp định RCEP hiện kết nối các nền kinh tế lớn trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, gồm các nước ASEAN cùng Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand. Việc thực thi hiệu quả các cam kết SPS trong RCEP không chỉ giúp mở rộng thị trường xuất khẩu mà còn đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao năng lực tuân thủ các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật theo thông lệ quốc tế.

Trung Quốc siết quy định nhập khẩu thực phẩm

Đối với thị trường Trung Quốc, một trong những thị trường nhập khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam, hệ thống quản lý thực phẩm nhập khẩu đang được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ và đồng bộ hơn.

Đáng chú ý, ngày 14/10/2025, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã ban hành Nghị định số 280 về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm ở nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc. Nghị định này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, thay thế Lệnh 248 trước đây.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây là thay đổi quan trọng, tác động trực tiếp tới các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, chế biến của Việt Nam đang hoặc sẽ xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.

Không chỉ dừng ở Nghị định số 280, phía Trung Quốc cũng liên tục cập nhật thêm nhiều yêu cầu mới liên quan đến đăng ký cơ sở sản xuất, kiểm soát an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, ghi nhãn, bao gói và truy xuất nguồn gốc thông qua Thông báo số 219 ngày 7/11/2025 và Thông báo số 27 ngày 18/3/2026.

Các cơ quan chuyên môn nhận định, nếu doanh nghiệp không chủ động cập nhật quy định mới, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, điều kiện sản xuất và hệ thống kiểm soát chất lượng theo yêu cầu, nguy cơ gián đoạn xuất khẩu hoàn toàn có thể xảy ra.

Trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng chuyển mạnh sang quản lý nhập khẩu theo hướng chính ngạch, minh bạch và truy xuất toàn diện, các yêu cầu kỹ thuật đang dần trở thành “hàng rào” bắt buộc đối với nông sản xuất khẩu.

Chuyển từ “đáp ứng yêu cầu” sang chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nâng cao năng lực thực thi SPS hiện được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của ngành nông nghiệp trong giai đoạn tới.

Mục tiêu không chỉ dừng ở việc đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu, mà còn hướng tới xây dựng năng lực cạnh tranh dựa trên tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch của toàn bộ chuỗi sản xuất.

Tại hội nghị, các chuyên gia và cơ quan quản lý đã cập nhật nhiều nội dung liên quan đến quy định SPS trong RCEP; Nghị định số 280 và các thông báo mới của GACC; hướng dẫn đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm có nguồn gốc thực vật, động vật và thủy sản xuất khẩu sang Trung Quốc; đồng thời phổ biến các quy định về ghi nhãn, bao gói nông sản thực phẩm của một số thị trường trong khu vực RCEP.

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho rằng hội nghị là dịp để các địa phương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và hợp tác xã cập nhật kịp thời các quy định mới, đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình đăng ký và duy trì điều kiện xuất khẩu.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp chủ động rà soát toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu; tăng cường kiểm soát chất lượng; chuẩn hóa hồ sơ, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hệ thống truy xuất nguồn gốc; đồng thời thường xuyên cập nhật quy định SPS của các thị trường nhập khẩu để nâng cao khả năng thích ứng.

Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, việc thực thi hiệu quả các quy định SPS và đáp ứng yêu cầu mới từ thị trường Trung Quốc sẽ góp phần thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam theo hướng an toàn, chất lượng, minh bạch và bền vững hơn.

Đặc biệt, Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ hiện là những vùng sản xuất nông sản trọng điểm, cung ứng nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như cà phê, hồ tiêu, trái cây, sản phẩm chăn nuôi, lâm sản và thực phẩm chế biến. Đây cũng là khu vực được xác định cần ưu tiên nâng cao năng lực tuân thủ SPS, xây dựng vùng nguyên liệu an toàn và phát triển chuỗi sản xuất bền vững.

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, áp lực SPS không chỉ là thách thức đối với doanh nghiệp xuất khẩu mà còn trở thành động lực thúc đẩy ngành nông nghiệp chuyển đổi theo hướng chuyên nghiệp và minh bạch hơn.

Bởi trong thương mại nông sản hiện nay, lợi thế không còn nằm ở sản lượng lớn hay giá rẻ, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của cả chuỗi sản xuất.