Hạ lãi vay, tiếp sức doanh nghiệp giảm áp lực vốn
Sau chỉ đạo điều hành, nhiều ngân hàng đồng loạt triển khai chương trình giảm lãi vay, mở thêm cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, mức độ lan tỏa của chính sách sẽ phụ thuộc vào phạm vi khách hàng được hưởng và khả năng cân đối chi phí của từng ngân hàng.
Chuỗi động thái bắt đầu từ cuộc họp về điều hành chính sách tiền tệ ngày 16/10, khi Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá mặt bằng lãi suất cho vay vẫn cao và yêu cầu hạ từ 1,5 đến 2%/năm đối với sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên.
Ngày 18/10, Ngân hàng Nhà nước ban hành Công văn 9608/NHNN-CSTT, yêu cầu các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi nhuận, hạ tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi niêm yết kỳ hạn từ 6 tháng trở lên và công khai lãi suất cho vay.
Ngay sau đó, nhóm ngân hàng lớn lần lượt vào cuộc. BIDV triển khai chương trình cho vay từ 6%/năm, thấp hơn tối đa 2 điểm phần trăm so với mức thông thường, áp dụng từ ngày 15/10. Vietcombank cam kết giảm tối thiểu 2%/năm lãi vay từ nay đến cuối năm. Agribank giảm tới 2%/năm từ ngày 19/10, dự kiến dành khoảng 2.000 tỷ đồng. Như vậy đã có ba ngân hàng trong nhóm Big4 công bố giảm lãi suất cho vay sau chỉ đạo.
Làn sóng đã bắt đầu lan sang khối cổ phần. Từ 19/10, Vietbank triển khai gói tín dụng ưu đãi 3.000 tỷ đồng với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1,5%/năm, áp dụng đến hết ngày 30/6/2027 hoặc khi hết hạn mức, đồng thời giảm 0,5%/năm lãi suất tiền gửi niêm yết các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên.
Ngân hàng này còn cung cấp các khoản vay ngắn hạn từ nguồn Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa với lãi suất từ 1,2%/năm. Theo các báo cáo, nhiều ngân hàng khác dự kiến sẽ công bố thêm trong những ngày tới.
Lãi suất cho vay là tổng của chi phí huy động vốn, chi phí vận hành, dự phòng rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng. Khi cơ quan điều hành yêu cầu hạ lãi vay mà chưa thể nhanh chóng hạ chi phí huy động, phần chênh lệch về cơ bản phải do ngân hàng gánh bằng cách chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận. Đó chính là nội hàm của khái niệm chia sẻ chi phí vốn.
Số liệu của Agribank minh họa rõ điều này. Theo ngân hàng, dư nợ cho vay ưu đãi hiện đạt khoảng 275.000 tỷ đồng với lãi suất bình quân khoảng 6,6%/năm, thấp hơn khoảng 2 đến 2,5 điểm phần trăm so với lãi vay thông thường, kéo thu nhập lãi giảm tới 6.000 tỷ đồng.
Ngân hàng này còn duy trì chương trình tín dụng ưu đãi 70.000 tỷ đồng từ tháng 8/2026 đến năm 2028 dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng các động lực tăng trưởng mới. Ở quy mô toàn hệ thống, 19 ngân hàng thương mại đã triển khai các gói tín dụng tổng quy mô 407.000 tỷ đồng, với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức bình quân cùng kỳ hạn.
Ở nhóm quốc doanh có nguồn vốn ổn định và quy mô lớn nên dư địa rộng hơn, trong khi các ngân hàng nhỏ phải cân đối giữa mục tiêu hạ lãi suất và yêu cầu bảo đảm biên lãi ròng. Việc Ngân hàng Nhà nước giữ nguyên các mức lãi suất điều hành trong chín tháng đầu năm nhằm tạo điều kiện cho tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp cũng là một phần của lời giải.
Nghịch lý hiện nay là trong khi yêu cầu hạ lãi vay được đặt ra, lãi suất huy động tại một số ngân hàng vẫn ở mức rất cao. Theo các báo cáo, có nơi chào mức tới 10%/năm với điều kiện tiền gửi lớn. Từ cuối tháng 4, lãi suất niêm yết cao nhất hệ thống đã lên vùng 7,6 đến 7,8%/năm, còn mức ưu đãi thực tế phổ biến 8,5 đến 9,5%/năm. Nếu đầu vào không hạ nhiệt, việc giảm lãi vay kéo dài sẽ bào mòn biên lợi nhuận và khó duy trì lâu dài.
Vì vậy yêu cầu giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, cùng cam kết không chạy đua huy động, đóng vai trò mắt xích quan trọng. Động thái của Vietbank giảm đồng thời cả hai đầu được nhìn nhận là cách tạo thêm dư địa cho các đợt giảm lãi vay tiếp theo. Tuy vậy, mức điều chỉnh trên toàn thị trường cần thêm thời gian để thể hiện đầy đủ trên các biểu lãi suất.
Theo biểu lãi suất niêm yết sáng ngày 19/10, tại kỳ hạn 12 tháng, lãi suất tiền gửi tại quầy của 5 ngân hàng ACB, MB, VPBank, Techcombank và SHB dao động từ 5,3% đến 6,9%/năm.
Trong nhóm này, VPBank niêm yết lãi suất 6,9%/năm. Với khoản tiền gửi 200 triệu đồng trong 12 tháng, khách hàng dự kiến nhận 13,8 triệu đồng tiền lãi nếu gửi theo hình thức nhận lãi cuối kỳ.
MB và SHB cùng áp dụng lãi suất 6,2%/năm ở kỳ hạn này. Theo đó, khoản tiền gửi 200 triệu đồng tại mỗi ngân hàng mang lại 12,4 triệu đồng tiền lãi sau một năm.
Tại Techcombank, lãi suất tại quầy kỳ hạn 12 tháng dành cho khách hàng thông thường có số dư tiền gửi dưới 1 tỷ đồng là 6,05%/năm. Với khoản tiền gửi 200 triệu đồng, số tiền lãi dự kiến đạt 12,1 triệu đồng sau 12 tháng.
Trong khi đó, ACB áp dụng mức lãi suất 5,3%/năm. Khách hàng gửi 200 triệu đồng trong 12 tháng dự kiến nhận 10,6 triệu đồng tiền lãi.
Như vậy, với cùng khoản tiền gửi 200 triệu đồng và kỳ hạn 12 tháng, số tiền lãi tại VPBank cao hơn ACB 3,2 triệu đồng. Đây là mức chênh lệch đáng chú ý đối với khách hàng đang cân nhắc lựa chọn ngân hàng gửi tiết kiệm.
Hoàng Nguyễn
