Xuất khẩu rau quả hướng tới mốc 10 tỷ USD

Kim ngạch xuất khẩu rau quả 9 tháng năm 2026 ghi nhận mức tăng trưởng gần 20% so với cùng kỳ năm trước, đạt xấp xỉ 7,35 tỷ USD. Động lực chính đến từ chuỗi 3 tháng liên tiếp đạt doanh thu trên 1 tỷ USD vào tháng 7, 8 và 9, mở toang cánh cửa về đích 10 tỷ USD cho cả năm.

Dù vậy, những số liệu thực tế trong tháng 9 cũng đưa ra lời cảnh báo rõ ràng khi kim ngạch toàn ngành giảm gần 18% so với tháng 8. Nông sản tươi vốn rất nhạy cảm với mùa vụ và rào cản kỹ thuật tại cửa khẩu, nên chỉ cần một sự xáo trộn nhỏ về khâu kiểm dịch hay thời điểm thu hoạch là dòng tiền xuất khẩu có thể bị đứt gãy ngay lập tức. 

Thành công của ngành rau quả từ đầu năm đến nay in đậm dấu ấn của trái sầu riêng khi mặt hàng này mang về khoảng 3,5 tỷ USD, tăng hơn 50% so với cùng kỳ. Riêng thị trường Trung Quốc đã tiêu thụ tới 3,3 tỷ USD sầu riêng, giúp Việt Nam nâng thị phần tại đây lên 21,1% và giữ vững vị trí nguồn cung thứ 2 sau Thái Lan. Hiện tại, Trung Quốc chiếm khoảng 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của nước ta.

Việc dồn phần lớn doanh thu vào một thị trường và một loại trái cây luôn tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Minh chứng là khi sức mua từ Trung Quốc giảm hơn 20% trong tháng 9, tốc độ tăng trưởng chung của toàn ngành lập tức bị kéo chậm lại, trong khi các thị trường lớn khác như Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản hay EU vẫn chưa đủ quy mô để gánh đỡ khoảng trống này. 

Bước sang quý cuối năm, vùng sầu riêng Tây Nguyên dần hết vụ thu hoạch rộ, buộc ngành hàng phải chuyển dịch trọng tâm sang các loại trái cây khác như dừa tươi, thanh long, bưởi, xoài, chanh leo và nhóm sản phẩm chế biến sẵn. Nhu cầu tiêu thụ dịp lễ Tết tại các nước Đông Bắc Á và phương Tây là cơ hội rất lớn, nhưng để khai thác tối đa giá trị, giải pháp căn cơ vẫn là công nghệ chế biến sâu.

Thay vì chỉ bán trái cây tươi với thời hạn vài tuần, việc phát triển sầu riêng cấp đông, thịt quả xay nhuyễn, trái cây sấy thăng hoa hay chiết xuất tinh chất tự nhiên từ vỏ cam quýt cho ngành đồ uống sẽ giúp kéo dài thời gian thương mại lên 1 đến 2 năm, đồng thời hóa giải áp lực dội chợ mỗi khi vào mùa thu hoạch rộ. 

Tiềm năng thị trường còn rất rộng, nhưng cơ hội chỉ dành cho những doanh nghiệp làm ăn bài bản. Muốn đưa hàng vào các hệ thống siêu thị khắt khe tại Mỹ hay châu Âu, doanh nghiệp không thể tiếp tục thu gom hàng trôi nổi từ thương lái.

Nền tảng cốt lõi nằm ở sự liên kết chặt chẽ với nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu sạch, quản lý nghiêm ngặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật xuyên suốt từ vườn cây đến thùng container lạnh. Minh bạch nguồn gốc và xóa bỏ tư duy buôn bán chụp giật chính là chiếc chìa khóa duy nhất giúp rau quả Việt Nam tự tin vượt mốc 10 tỷ USD và xác lập vị thế vững chắc trên bản đồ nông sản toàn cầu.

Bảo An