Nông sản Việt chinh phục vụ thị trường khó tính

Theo dõi KT&TD trên

Không phải bằng may mắn, mà bằng hành trình nâng cao chiến đấu chuẩn mực, tái cơ cấu sản phẩm và từng bước chinh phục những thị trường vốn nổi tiếng vững chắc nhất thế giới giới.

Tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt gần 6,51 tỷ USD, tăng 29,5% so với cùng kỳ năm trước. Nó được duy trì chắc chắn trong suốt hai tháng tiếp theo. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản hai tháng đầu năm 2026 đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm 2025. Đến hết quý I, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ. Những con số này không đơn thuần là thống kê, chúng phản ánh một dịch chuyển thực sự trong cách thế giới nhìn nhận nông sản Việt.

Điều đáng chú ý hơn cả không chỉ là tổng kim ngạch, mà là phân bổ tăng trưởng đồng đều trên hầu hết các nhóm hàng và thị trường. Trong cơ cấu xuất khẩu quý I/2026, giá trị xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi đạt 197,7 triệu USD, tăng 54,3%. Đây là nhóm hàng yêu cầu quy trình Kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt nhất và việc tăng trưởng mạnh cho thấy năng lực sản xuất của Việt Nam đang chuẩn mực quốc tế một cách thực chất.

Nhìn vào bản đồ thị trường xuất khẩu. Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản vẫn là ba đối tác lớn nhất với thị phần lần lượt là 22,9%, 18,7% và 7,2%. Đáng chú ý, xuất khẩu Sang Trung Quốc tăng 55,9%, Hoa Kỳ tăng 9,2% và Nhật Bản tăng 9,8% so với cùng kỳ năm trước. Mức độ tăng đột biến tại Trung Quốc phản ánh ngày càng nhiều mặt hàng Việt được xuất khẩu chính ngạch, thoát khỏi con đường nhỏ hạn chế, đứng vững bằng cách tiêu chuẩn kiểm tra dịch vụ được cho phép đủ. Với Hoa Kỳ và Nhật Bản - hai thị trường đặt ra những rào cản kỹ thuật thuộc hàng cao nhất thế giới, tiến trình tăng trưởng ổn định là minh chứng cho thấy nông sản Việt Nam không còn chỉ cạnh tranh bằng giá rẻ, mà đã từng bước cạnh tranh bằng chất lượng.

Một điểm sáng bất ngờ trong những tháng đầu năm 2026 là sự dậy sóng của nhóm hàng thức ăn gia súc và nguyên liệu, vốn được xem là "phụ phẩm" trong chuỗi sản xuất nông nghiệp. Trong 3 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu thức ăn gia suc và nguyên liệu đạt gần 419,69 triệu USD, tăng 57,16% so với cùng tháng 9 năm 2025. Riêng tháng 3/2026, con số này đạt gần 165,83 triệu USD, tăng 50,7% so với cùng kỳ. Đằng sau sự đột phá là quá trình nâng cao công nghệ chế biến, biến cám gạo, bã đậu và các phụ sản phẩm nông nghiệp thành hàng hóa có giá trị thương mại cao - một thứ tư duy kinh tế tuần hoàn đang dần dần sâu vào chuỗi sản phẩm nông nghiệp Việt Nam.

Bên cạnh đó, không thể không nhắc đến ngành thủy sản - một trong những lĩnh vực đòi hỏi kỹ thuật cao nhất để tiếp cận thị trường khó tính. Sản lượng 2 tháng đầu năm 2026 ước đạt 1,279 triệu tấn, tăng 2,9% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, sản lượng cá đạt 946,9 nghìn tấn (tăng 2,7%), tôm đạt 132,6 nghìn tấn (tăng 6%), và các loại thủy sản khác đạt 199,7 nghìn tấn (tăng 2,1%). Thặng dư thương mại từ sản phẩm thủy sản lớn trong hai tháng đầu năm đạt 1,26 tỷ USD — một con số phản ánh giá trị thực sự mà ngành này mang lại khi sản phẩm Việt Nam vượt qua được hàng rào kiểm định rắn khe tại châu Âu, Nhật Bản và Hoa Kỳ.

Cùng với đó, ngành sản phẩm lâm nghiệp, đặc biệt là gỗ chế biến — tiếp tục là trụ cột quan trọng. Xuất khẩu gỗ đến sản phẩm gỗ trong hai tháng đầu năm đạt 2,61 tỷ USD, tăng 5,8% so với cùng kỳ, trong đó Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường lớn nhất, sử dụng hơn 50% tổng kim ngạch. Người tiêu dùng Mỹ và châu Âu ngày càng ưa chuộng gỗ có chứng nhận và các doanh nghiệp Việt đang đáp ứng yêu cầu này bằng cách đầu tư vào hệ thống quản lý rừng có kiểm soát và quy trình sản xuất thân thiện với môi trường.

Tuy nhiên, bức tranh không có mảng tối. Cà xuất phê khẩu đạt 577,3 tấn tấn trong quý I, tăng 12,6% về khối lượng nhưng giảm 6,4% về giá trị do giá xuất khẩu bình quân giảm mạnh 16,9%. Đây là bài toán mà ngành cà phê Việt Nam phải đối mặt: khi kinh tế thế giới biến động, những doanh nghiệp chưa xây dựng được thương hiệu riêng và chưa ký hợp đồng thời hạn dài cho nhà nhập khẩu sẽ chịu thiệt hại trực tiếp tiếp theo. Bài học rõ ràng: xuất khối lượng lớn không đồng nghĩa với xuất khẩu giá trị cao.

Hướng về phía trước, áp lực và kỳ vọng đặt ra không nhỏ. Năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 73–74 tỷ USD, với mục tiêu dài hạn hướng tới 100 tỷ USD vào năm 2030. Để đạt được điều đó, cần có một chiến lược đồng bộ, trong đó đầu tư vào hạ tầng logistics, phát triển kho lạnh, mở rộng thị trường thông qua các FTA và Thúc đẩy chuyển đổi xanh đều được xem là ưu tiên chiến lược.

Hành trình chinh phục thị trường khó tính của nông sản Việt không phải là con đường thẳng. Nhưng những con số từ đầu năm 2026 cho thấy một nền nông nghiệp đang học cách trưởng thành — không chỉ sản xuất nhiều hơn, mà còn sản xuất tốt hơn, minh bạch hơn và bền vững hơn. Đó là nền tảng duy nhất để sản xuất nông nghiệp Việt Nam có thể vững chắc và tỏa sáng trên bản đồ thương mại nông nghiệp toàn cầu.

Hoàng Nguyễn