Nguy cơ gây hại đến sức khoẻ có thể đến từ một ly nước giải khát…

Theo dõi KT&TD trên

Hoạ từ miệng…

- Trước thực trạng vệ sinh an toàn thực phẩm hiện nay, đặc biệt là trong lĩnh vực đồ uống, ông có thể chia sẻ quan điểm về mức độ nguy cơ và những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng tại TP.HCM cũng như trên toàn quốc không?

Thị trường đồ uống Việt Nam hiện rất đa dạng, từ nước ngọt, nước trái cây đóng chai đến các loại thức uống truyền thống và pha chế tươi như trà sữa, nước ép, me đá, cà phê đá xay... Sự bùng nổ của các chuỗi cửa hàng, quán cà phê, trà sữa khắp nơi đã đáp ứng tốt nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển nhanh chóng là những thách thức lớn về quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm.

Nhiều sai phạm đáng lo ngại đã được ghi nhận:

1. Thiếu giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm, khiến chất lượng và an toàn sản phẩm khó được kiểm soát.

2. Sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, kém chất lượng, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn và gây hại sức khỏe người tiêu dùng.

3. Quy trình chế biến và bảo quản thiếu vệ sinh, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, làm giảm độ an toàn của sản phẩm.

Những tồn tại này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao quản lý, giám sát và ý thức trách nhiệm của các đơn vị kinh doanh nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách hiệu quả.

Nhiều người vẫn chưa nhận thức được rằng, ngay trong những sản phẩm đồ uống phổ biến nhất lại tiềm ẩn nguy cơ “tử thần” thầm lặng. Điển hình là nước đá dùng liền – thành phần không thể thiếu trong vô số loại thức uống giải khát – lại ẩn chứa nhiều mối nguy hiểm nghiêm trọng về vệ sinh an toàn thực phẩm.

Nước đá thường được sản xuất từ nguồn nước không đạt chuẩn, thiếu hệ thống lọc hiện đại hoặc thậm chí được đóng gói thủ công trong điều kiện không đảm bảo vệ sinh. Quá trình vận chuyển bằng xe ba gác không che chắn khiến đá dễ dàng nhiễm bụi bẩn, vi sinh vật gây hại và cả kim loại nặng như chì, thủy ngân.

Đáng lo ngại hơn, các mầm bệnh nguy hiểm như vi khuẩn Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa cùng nhiều vi khuẩn, vi rút và ký sinh trùng khác có thể tồn tại trong đá lạnh, gây ra các bệnh nghiêm trọng như tiêu chảy, viêm đường ruột, viêm gan A – thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng người sử dụng.

Kết quả nghiên cứu về Thực trạng điều kiện an toàn thực phẩm của cơ sở sản xuất nước đá dùng liền tại Quảng Bình (2022) cho thấy, có tới 31% (13/42 mẫu) mẫu nước đá dùng liền bị nhiễm vi sinh vật và 69% (29/42 mẫu) nước đá dùng liền không bị nhiễm vi sinh vật. Cụ thể, tỷ lệ nhiễm Coliform tổng số là 28,6% (12/42 mẫu) và nhiễm E. coli 21,4% (9/42 mẫu) và Pseudomonas aeruginosa 7,1% (3/42 mẫu).

Cũng theo nghiên cứu tương tự về Thực trạng ô nhiễm vi sinh vật trong nước đá dùng liền tại Đắk Lắk (2022–2023), tỷ lệ nhiễm vi sinh vật trong nước đá dùng liền tại các cơ sở sản xuất trên địa bàn trong năm 2022 và 2023 là 67,6% (46/68 mẫu). Trong đó, tỷ lệ nhiễm Coliforms tổng số là 55,9% (38/68 mẫu), E. coli nhiễm 19,1% (13/68), Pseudomonas aeruginosa là 10,3% (7/68), Streptococci chiếm tới 33,8% (23/68) và Bào tử vi khuẩn kỵ khí khử sulfite là 30,9% (21/68).

Trà sữa là thức uống được ưa chuộng của giới trẻ, nhưng việc chế biến không đảm bảo vệ sinh có thể dẫn đến nhiễm khuẩn. Nhiều quán trà sữa sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, như hạt trân châu tự nấu từ nguyên liệu không kiểm soát được chất lượng, phẩm màu trôi nổi ngoài thị trường. Dụng cụ pha chế không vệ sinh, bảo quản không đúng cách, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Đáng chú ý là việc sử dụng các hóa chất, chất bảo quản để có thể bán được lâu hơn, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây hại đến sức khỏe người tiêu dùng.

Nghiên cứu về ô nhiễm vi sinh vật trong trà sữa tại TP.HCM trong năm 2021, cho thấy tỉ lệ nhiễm Coliforms trong các mẫu trà sữa có đá lạnh kèm theo khá cao, cụ thể mẫu trà sữa có số lượng vi khuẩn này lên đến 118.000 Cfu/ml. Một số mẫu trà sữa lấy ngẫu nhiên trong tổng số 21 mẫu tại các điểm bán trước cửa trường học cũng có số lượng E. coli từ 600 đến 1.000 Cfu/ml.

- Viện Pasteur TP.HCM đang đảm nhiệm những hoạt động cụ thể nào trong công tác giám sát, kiểm nghiệm vệ sinh thực phẩm và đồ uống?

Công tác giám sát, kiểm nghiệm vệ sinh thực phẩm và đồ uống trên địa bàn TP.HCM do Sở An toàn thực phẩm TP.HCM thực hiện. Trong chức năng, nhiệm vụ của mình, Viện Pasteur TP.HCM thực hiện những việc sau:

- Kiểm nghiệm các chỉ tiêu trong mẫu thực phẩm và nước do khách hàng tự mang đến và trả kết quả kiểm nghiệm các chỉ tiêu theo yêu cầu. Những mẫu này có thể bao gồm nước uống, thực phẩm chế biến sẵn, nước đá, nước trái cây, trà sữa… Kết quả kiểm nghiệm sẽ cung cấp thông tin về các chỉ tiêu vi sinh vật và hóa học trong các mẫu thử, giúp đánh giá mức độ an toàn của sản phẩm. Tuy nhiên, kết quả kiểm nghiệm chỉ có giá trị đối với mẫu thử do khách hàng mang đến và không có nghĩa là kết luận chung về chất lượng ATTP của sản phẩm trong toàn bộ quá trình sản xuất hoặc tiêu thụ.

- Thực hiện đánh giá các mối nguy gây ô nhiễm thực phẩm trên các nhóm thực phẩm khác do Bộ Y tế giao thông qua các nhiệm vụ đặc thù.

Nâng cao ý thức của cả người bán lẫn người mua

- Theo quan điểm của ông, đâu là những thách thức lớn nhất đang cản trở việc kiểm soát vệ sinh an toàn trong ngành đồ uống hiện nay?

Việc kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP), đặc biệt trong lĩnh vực đồ uống bán lẻ và đồ uống đường phố, đang đối mặt với vô vàn thách thức nan giải. Những khó khăn không chỉ bắt nguồn từ đặc thù thị trường đa dạng và phức tạp, mà còn xuất phát từ hạn chế trong công tác quản lý, sự phối hợp liên ngành yếu kém và nhận thức chưa đầy đủ của cộng đồng.

Trước hết, quy mô và tính chất phân tán của các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ – như quán nước vỉa hè, xe đẩy hàng rong hay các cơ sở chế biến trà sữa, nước giải khát tự phát – tạo ra áp lực lớn trong kiểm soát chất lượng. Rất nhiều cơ sở này không tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về điều kiện bảo đảm ATTP, dẫn đến rủi ro cao về an toàn.

Ý thức trách nhiệm của người kinh doanh còn hạn chế là trở ngại lớn. Vì mục tiêu lợi nhuận, nhiều chủ quán sử dụng nguyên liệu giá rẻ, không rõ nguồn gốc xuất xứ, khiến nguy cơ nhiễm khuẩn và hóa chất độc hại ngày càng gia tăng. Thêm vào đó, điều kiện chế biến thiếu vệ sinh như dụng cụ không khử trùng, nguồn nước bẩn và quy trình thực hành kém đã tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật gây bệnh phát triển.

Ngoài ra, công tác thanh tra, kiểm tra còn bị hạn chế bởi nguồn lực nhân sự và ngân sách mỏng, khiến nhiều vi phạm khó được phát hiện kịp thời.

Một thách thức khác là sự thiếu ý thức phản hồi từ phía người tiêu dùng. Nhiều khách hàng chưa hình thành thói quen tố giác vi phạm, chỉ phản ứng sau khi xảy ra sự cố sức khỏe hoặc đơn giản không biết cách, không muốn báo cáo lên cơ quan chức năng. Điều này khiến cho những vi phạm nghiêm trọng kéo dài mà không bị xử lý triệt để.

Cuối cùng, công tác tuyên truyền, giáo dục về VSATTP vẫn chưa phát huy hiệu quả tối đa, đặc biệt với các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như học sinh, sinh viên và người có thu nhập thấp – những nhóm đối tượng thường xuyên tiếp xúc với thực phẩm và đồ uống không đảm bảo. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa gia đình, nhà trường và các cơ quan chức năng nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi tiêu dùng, hướng đến một cộng đồng khỏe mạnh và an toàn hơn.

Cuối cùng là khó khăn do hệ thống tiêu chuẩn đánh giá chưa đồng bộ và đầy đủ. Hiện nay, hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN và TCVN) vẫn còn thiếu những tiêu chí cụ thể để đánh giá toàn diện hơn về nguy cơ từ các loại đồ uống đặc thù như trà sữa, nước me đá,... Các quy định cần theo kịp với xu hướng thay đổi của ngành công nghiệp thực phẩm và phương thức sản xuất mới để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

- Viện Pasteur TP.HCM có kế hoạch gì trong thời gian tới nhằm tăng cường hiệu quả giám sát và đảm bảo an toàn đồ uống cho cộng đồng?

Chúng tôi luôn nỗ lực thực hiện tốt các chức năng và nhiệm vụ do Bộ Y tế giao, đặc biệt trong lĩnh vực kiểm nghiệm thực phẩm và đồ uống. Các chỉ tiêu kiểm nghiệm tại Viện Pasteur TP.HCM luôn đảm bảo tính chính xác cao và tuân thủ tiêu chuẩn ISO 17025:2017, khẳng định uy tín và chất lượng dịch vụ của Viện trong lĩnh vực này.

Trong thời gian tới, Viện Pasteur TP.HCM có kế hoạch tăng cường hiệu quả giám sát và đảm bảo an toàn đồ uống cho cộng đồng thông qua những hoạt động cụ thể sau:

- Đào tạo và tập huấn chuyên môn:Viện sẽ tiếp tục tổ chức cũng như cho nhân viên tham gia các lớp tập huấn về kỹ thuật mới trong xét nghiệm thực phẩm và đồ uống, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và đảm bảo chất lượng kiểm nghiệm.

- Nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị: Để đáp ứng nhu cầu kiểm nghiệm ngày càng cao, Viện sẽ đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn sinh học và chất lượng xét nghiệm.

- Tăng cường hợp tác và chia sẻ thông tin:Viện sẽ mở rộng hợp tác với các cơ sở y tế, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng để chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu, nhằm nâng cao hiệu quả giám sát và đảm bảo an toàn đồ uống cho cộng đồng.

Thông qua các hoạt động này, Viện Pasteur TP.HCM mong muốn góp phần nâng cao chất lượng kiểm nghiệm thực phẩm và đồ uống, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm tại thành phố.

Hải Phong - Nguyễn Hào - Nguyễn Thị Thu Hà