Làm gì để kinh tế tư nhân lớn mạnh?
Để kinh tế tư nhân lớn mạnh, phát triển bền vững cần xây dựng một môi trường pháp lý ổn định, bao trùm; bảo đảm quyền tài sản và an toàn cho hoạt động sản xuất kinh doanh; nâng cao hiệu quả tổ chức thực thi chính sách, pháp luật; tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng để doanh nghiệp phát triển…
Môi trường pháp lý bao trùm, ổn định: Nền tảng để doanh nghiệp yên tâm mở rộng sản xuất, đầu tư
Đối với doanh nghiệp, chủ thể cốt lõi để phát triển kinh tế tư nhân, rủi ro lớn nhất không phải là chi phí vay vốn hay thuế, mà là sự bất định của chính sách. Khi luật pháp, chính sách thay đổi nhanh, thực thi không đồng bộ, doanh nghiệp không dám đầu tư lớn và dài hạn.
Ổn định và minh bạch chính sách chính là ưu đãi lớn nhất đối với doanh nghiệp. Môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, có thể dự báo được sẽ giúp doanh nghiệp yên tâm mở rộng sản xuất kinh doanh. Ngược lại, khi môi trường chính sách không ổn định, mọi ưu đãi đều trở nên ngắn hạn và kém hiệu quả.
Do đó, cần thiết lập cơ chế đánh giá tác động chính sách một cách nghiêm túc, công khai lộ trình điều chỉnh chính sách và bảo đảm tính thống nhất trong thực thi trên toàn quốc. Môi trường pháp lý ổn định chính là nền tảng để doanh nghiệp yên tâm mở rộng sản xuất và đầu tư.
Thay đổi phương thức và đổi mới hệ thống đánh giá kinh tế
Cùng với với việc điều hành nền kinh tế theo cơ chế thị trường, việc xóa bỏ "bệnh thành tích" trong hoạt động điều hành kinh tế cũng cần được coi là một nội dung cải cách thể chế quan trọng.
Để xóa bỏ "bệnh thành tích" trong điều hành kinh tế, phải bắt đầu từ thay đổi phương thức và đổi mới hệ thống đánh giá, chuyển từ chỉ tiêu số lượng sang chất lượng và hiệu quả, giảm áp lực tăng trưởng bằng mọi giá, tách bạch mục tiêu hành chính khỏi quyết định kinh tế; tôn trọng quy luật thị trường, hạn chế can thiệp mang tính áp đặt; tăng cường tính minh bạch, giám sát, trách nhiệm giải trình để bảo đảm số liệu thống kê phản ánh đúng thực trạng của nền kinh tế...
Đồng thời thay đổi cách điều hành và văn hóa quản lý, xây dựng văn hóa quản lý thực chất, liêm chính, coi trọng hiệu quả dài hạn thay vì kết quả ngắn hạn…
Phát triển kinh tế tư nhân: Bảo vệ quyền tài sản, tạo dựng nền tảng của niềm tin đầu tư
Mặt khác, để có được khu vực kinh tế tư nhân lớn mạnh cũng không thể thiếu môi trường pháp lý bảo đảm quyền tài sản và an toàn cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Doanh nghiệp chỉ sẵn sàng đầu tư lớn khi quyền tài sản được bảo đảm, khi cộng đồng doanh nhân tin tưởng tài sản của họ được bảo vệ và rủi ro pháp lý được kiểm soát.
Bảo đảm môi trường pháp lý thực thi quyền tài sản.
Niềm tin pháp lý là nền tảng, vốn gốc của khu vực kinh tế tư nhân. Việc hoàn thiện pháp luật về đất đai, tài sản và đầu tư, đồng thời hạn chế hình sự hóa quan hệ kinh tế là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp phát triển dài hạn.
Khi quyền tài sản chưa thực sự an toàn, doanh nghiệp sẽ chọn đầu tư cầm chừng thay vì mở rộng, phát triển. Vì vậy, nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quyền tài sản, đặc biệt là đất đai và tài sản trí tuệ. Khi quyền tài sản càng rõ ràng, môi trường đầu tư càng an toàn.
Đặc biệt, cần thực thi pháp luật một cách công bằng, nhất quán, chuẩn hóa quy trình áp dụng pháp luật, bảo đảm mọi chủ thể được đối xử bình đẳng. Đồng thời, phát triển hệ thống giải quyết tranh chấp nhanh chóng, hiệu quả để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, cần phát triển hệ thống đăng ký và bảo đảm tài sản hiện đại giúp xác lập quyền sở hữu rõ ràng, giảm tranh chấp, tạo điều kiện thuận lợi cho giao dịch. Khi tài sản được đăng ký rõ ràng mới có thể trở thành nguồn lực cho phát triển.
Cùng với đó Nhà nước phải bảo vệ quyền sử dụng, khai thác tài sản hợp pháp của doanh nghiệp không bị cản trở bởi thủ tục hành chính.
Khi quyền tài sản được bảo đảm, khu vực kinh tế tư nhân sẽ mạnh dạn đầu tư, mở rộng và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế.
Cải cách thể chế phải đi kèm với thực thi chính sách hiệu quả.
Cải cách bộ máy thực thi, từ quản lý sang phục vụ
Một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay nằm ở khâu thực thi chính sách. Trong nhiều trường hợp, chính sách được thiết kế tương đối hợp lý nhưng khi triển khai lại phát sinh nhiều rào cản do cách hiểu, cách làm khác nhau giữa các cơ quan và địa phương, làm gia tăng chi phí không chính thức, gây rủi ro cho doanh nghiệp.
Vì vậy, cải cách thể chế phải đi kèm với nâng cao hiệu quả của bộ máy thực thi, hướng tới một nền hành chính phục vụ, minh bạch, có trách nhiệm giải trình cao.
Để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của bộ máy công quyền, cần thực hiện việc chuẩn hóa quy trình hành chính trên toàn quốc; đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước, giảm tiếp xúc trực tiếp; quy định rõ trách nhiệm cá nhân của đội ngũ cán bộ, công chức, đồng thời có chế tài xử lý nghiêm; áp dụng chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI) và mức độ hài lòng của doanh nghiệp trong đánh giá công chức, khi đó việc phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả chính sách trở nên minh bạch; xây dựng văn hóa hành chính phục vụ…
Tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng không chỉ là mục tiêu cải cách thể chế, mà là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp phát triển và lớn lên. Khi các nguồn lực như đất đai, tín dụng hay cơ hội đầu tư không được phân bổ minh bạch, doanh nghiệp tư nhân sẽ khó có cơ hội phát triển.
Các nhóm giải pháp tạo cạnh tranh bình đẳng cho kinh tế tư nhân phát triển bền vững
Thiết nghĩ, để tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng cho kinh tế tư nhân phát triển bền vững, nhà nước cần tập trung thực hiện các nhóm giải pháp sau:
Trước hết, thiết lập kỷ luật cạnh tranh thị trường minh bạch và hiệu quả. Trọng tâm là nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật cạnh tranh, kiểm soát chặt các hành vi lạm dụng vị thế thị trường, độc quyền và thao túng thị trường.
Đồng thời, bảo đảm mọi chính sách can thiệp của nhà nước đều trung lập, không làm méo mó nguyên tắc cạnh tranh. Cạnh tranh chỉ công bằng khi mọi hành vi bóp méo thị trường được kiểm soát nghiêm minh.
Xóa bỏ đặc quyền trong phân bổ nguồn lực, bảo đảm "sân chơi" bình đẳng. Một nền kinh tế không thể có cạnh tranh bình đẳng nếu cơ hội bị phân bổ theo đặc quyền. Doanh nghiệp phải được tiếp cận cơ hội kinh doanh dựa trên năng lực.
Vì vậy, cần chuyển mạnh từ cơ chế "xin-cho" sang phân bổ nguồn lực theo nguyên tắc thị trường, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như đất đai, tài nguyên, cơ hội đầu tư.
Tách bạch vai trò Nhà nước, bảo đảm tính trung lập trong điều tiết. Nhà nước cần rút dần khỏi các hoạt động kinh doanh trong những lĩnh vực mà khu vực tư nhân có thể đảm nhận. Đồng thời tách bạch rõ chức năng quản lý và chức năng chủ sở hữu để hạn chế xung đột lợi ích, tạo niềm tin cho doanh nghiệp tư nhân. Nhà nước chỉ thực sự là trọng tài công bằng khi không đồng thời là người chơi trên thị trường.
Minh bạch hóa thông tin, tăng cường giám sát cạnh tranh. Cần công khai, minh bạch thông tin về quy hoạch, chính sách và thị trường. Đồng thời phát huy vai trò giám sát của xã hội, hiệp hội doanh nghiệp và báo chí trong phát hiện các hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Minh bạch và giám sát là hai trụ cột giữ cho "sân chơi" luôn công bằng.
Việc tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng không chỉ dừng ở cải cách thủ tục hay chính sách, mà phải đi vào cấu trúc phân bổ nguồn lực và cách thức vận hành thị trường. Doanh nghiệp chỉ có thể lớn lên khi cạnh tranh dựa trên năng lực thực, trong một môi trường cạnh tranh công bằng, bình đẳng.
Tóm lại, để kinh tế tư nhân lớn mạnh, nhà nước cần xây dựng một môi trường pháp lý ổn định, bao trùm; bảo đảm quyền tài sản và an toàn cho hoạt động sản xuất kinh doanh; xóa bỏ bệnh thành tích trong điều hành; nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, pháp luật; tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng để doanh nghiệp phát triển bền vững./.
Nguyễn Bích Lâm
Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê
