Nguồn cung và tâm lý đầu cơ tác động ra sao đến giá vàng?

Theo dõi KT&TD trên

Ẩn sau những biến động đó là hai lực đẩy quen thuộc nhưng chưa bao giờ bộc lộ rõ đến thế, nguồn cung bị siết chặt và tâm lý đầu cơ đám đông.

Thị trường vàng trong nước khép lại năm 2025 với mức tăng kỷ lục: giá vàng miếng SJC bứt tốc tới 68,6 triệu đồng mỗi lượng trong một năm, tương đương mức tăng 81,5%, trong khi vàng nhẫn cũng ghi nhận mức tăng kỷ lục 77,3%. Bước sang năm 2026, đà tăng chưa có dấu hiệu dừng lại.

Chỉ trong chưa đầy một tháng đầu năm 2026, giá vàng thế giới đã tăng gần 18% so với cuối năm 2025. Tại Việt Nam, cơn sóng theo đó cuốn vàng miếng SJC lên đỉnh lịch sử 191,3 triệu đồng/lượng vào cuối tháng 1/2026 mức cao chưa từng có trong lịch sử thị trường vàng Việt Nam. Vàng nhẫn cũng không kém, chạm đỉnh trên 191 triệu đồng/lượng trong cùng giai đoạn.

Song đỉnh cao đó chứng tỏ cũng là điểm khởi đầu của một cú điều chỉnh đau đớn. Từ tháng 4 đến nay, giá vàng miếng đi vào chu kỳ giảm sâu kéo dài: tính đến đầu tháng 6/2026, vàng miếng SJC chỉ còn giao dịch quanh mức 154–157 triệu đồng/lượng, giảm tới 32–35 triệu đồng so với đỉnh, tương ứng mức giảm gần 20%. Người mua vàng ở vùng đỉnh lịch sử hiện đã lỗ tới 35 triệu đồng mỗi lượng sau khi tính chênh lệch mua vào – bán ra.

Khác với thị trường quốc tế vốn vận hành theo quy luật cung – cầu tương đối linh hoạt, thị trường vàng Việt Nam từ lâu đã bị chi phối bởi một cơ chế quản lý đặc thù: Nghị định 24/2012 kiểm soát chặt việc nhập khẩu vàng nguyên liệu và sản xuất vàng miếng, tạo nên thế độc quyền thực tế của thương hiệu SJC kéo dài hơn một thập kỷ.

Hệ quả rõ nhất là mức chênh lệch kinh niên giữa giá vàng trong nước và thế giới. Cuối năm 2025, khi Nghị định 232/2025 ra đời nhằm xóa bỏ độc quyền và cho phép nhập khẩu vàng, kỳ vọng của thị trường dâng cao. Thế nhưng trên thực tế, chênh lệch giữa giá vàng SJC trong nước và thế giới quy đổi vẫn dao động ở mức 18–30 triệu đồng/lượng trong suốt quý I/2026 — cao hơn nhiều so với thông lệ quốc tế.

Theo các chuyên gia, khoảng cách giá dai dẳng xuất phát từ ba nguyên nhân kết hợp. Thứ nhất, nguồn cung trong nước bị kiểm soát chặt do cơ chế cấp phép nhập khẩu, dù Nghị định 232 và Thông tư 34 đã có hiệu lực từ tháng 10/2025, đến đầu năm 2026 vẫn chưa có đơn vị nào được thực tế nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng. Thứ hai, chi phí thuế và phí liên quan đến vàng nhập khẩu đội lên đáng kể. Thứ ba, và quan trọng không kém: tâm lý tích trữ vàng mạnh mẽ của người dân khiến cầu luôn vượt cung, đặc biệt vào những thời điểm thị trường bất ổn.

Nhiều doanh nghiệp lớn như SJC, Bảo Tín Minh Châu từng phải hạn chế số lượng bán ra, thậm chí tạm ngưng nhận đặt hàng do thiếu nguồn cung trong cao điểm cuối năm 2025. Tình trạng khan hàng này không chỉ đẩy giá tăng mà còn tạo ra "hiệu ứng khan hiếm" khiến tâm lý đầu cơ càng thêm nóng.

Không chỉ là câu chuyện cung – cầu thuần túy, thị trường vàng Việt Nam còn mang đặc thù tâm lý riêng biệt. Theo các chuyên gia Tài chính – Ngân hàng, nhu cầu tiêu dùng và quan niệm tích trữ vàng của người Việt đã ăn sâu từ nhiều thế hệ. Tâm lý này khiến giá vàng càng cao, người dân càng FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội), đổ xô xếp hàng mua vàng.

Hiệu ứng này thể hiện rõ trong đợt tăng giá đầu năm 2026: khi vàng miếng SJC chạm vùng 180–191 triệu đồng/lượng, các cửa hàng vàng lớn tại Hà Nội và TP.HCM ghi nhận cảnh người dân xếp hàng chờ mua từ sáng sớm. Dòng tiền nhàn rỗi trong dân vốn không có nhiều kênh trú ẩn hấp dẫn trong bối cảnh lãi suất tiết kiệm thấp và chứng khoán biến động càng dồn mạnh vào vàng.

Bên cạnh nhu cầu tích trữ dài hạn, một bộ phận không nhỏ nhà đầu tư ngắn hạn cũng tham gia thị trường với tâm lý đầu cơ thuần túy: mua khi giá tăng, kỳ vọng bán lại giá cao hơn. Chính lực lượng này là "nhiên liệu" đẩy giá lên đỉnh 191 triệu đồng/lượng nhưng cũng là tác nhân chính của cú lao dốc sau đó.

Khi thị trường thế giới điều chỉnh, giá vàng trong nước giảm sâu theo. Đáng chú ý, vào đầu tháng 6/2026, giá vàng SJC đã về lại vùng giá cuối năm 2025, xóa sạch toàn bộ mức tăng từ đầu năm đến nay. Những người mua ở vùng đỉnh lịch sử đối mặt với khoản lỗ nặng tới 35 triệu đồng mỗi lượng, một minh chứng đau đớn cho rủi ro của đầu cơ ngắn hạn trên thị trường vàng.

Đáng chú ý thêm, sự phân hóa giữa vàng miếng và vàng nhẫn cũng phản ánh rõ nét tâm lý thị trường: đầu năm 2026, có thời điểm giá vàng nhẫn tại một số thương hiệu còn vượt xa vàng miếng SJC điều bất thường phản ánh sức cầu đầu cơ đổ mạnh vào sản phẩm linh hoạt hơn khi vàng miếng khan hàng.

Sau những biến động dữ dội, thị trường vàng Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt chính sách quan trọng. Nghị định 232 được giới chuyên gia đánh giá sẽ giải quyết "điểm nghẽn" độc quyền kéo dài hơn một thập kỷ: nếu Nghị định 24 năm 2012 hoàn thành sứ mệnh "chống vàng hóa" nền kinh tế, thì Nghị định 232 được kỳ vọng tạo ra cạnh tranh thực sự và làm cho giá vàng trong nước bám sát hơn với biến động toàn cầu.

Hành trình của giá vàng tại Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 từ đỉnh 191 triệu xuống vùng 154–157 triệu đồng/lượng là bài học sống động về sức mạnh kép của nguồn cung và tâm lý đầu cơ. Nguồn cung bị siết chặt bởi cơ chế quản lý đặc thù tạo ra khoảng cách giá mãn tính so với thế giới, đồng thời cộng hưởng với văn hóa tích trữ vàng và tâm lý FOMO của người Việt để khuếch đại mọi đợt tăng giá lên mức cực đoan.

Khi tâm lý đám đông đảo chiều, biên độ điều chỉnh cũng tương ứng không kém. Trong một thị trường mà nguồn cung chưa thực sự liên thông với quốc tế và thông tin thiếu minh bạch, nhà đầu tư cá nhân dễ trở thành người thua cuộc nếu chạy theo đám đông. Hiểu rõ cơ chế tác động của nguồn cung và tâm lý thị trường, vì vậy, không chỉ là kiến thức — đó là tấm khiên bảo vệ tài sản thiết thực nhất.

Minh Trí