Ngành gia vị Việt Nam: Chuyển dịch giá trị và triển vọng phát triển bền vững

Theo dõi KT&TD trên

Dù không thường xuyên xuất hiện với những chiến dịch truyền thông rầm rộ như lúa gạo hay cà phê, lĩnh vực này vẫn duy trì sự ổn định và mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể, ước tính hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm. Nhìn lại bức tranh toàn cảnh năm 2025, có thể thấy rõ sự chuyển dịch trong định hướng phát triển của ngành: thay vì tập trung mở rộng diện tích và tăng sản lượng như giai đoạn trước, các doanh nghiệp và người nông dân đang dần chú trọng hơn vào việc nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm.

Hồ tiêu và xu hướng tăng trưởng về giá trị

Hồ tiêu vẫn tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong nhóm hàng gia vị xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, số liệu thống kê năm 2025 cho thấy một diễn biến đáng chú ý về tương quan giữa sản lượng và giá trị. Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), tổng lượng hồ tiêu xuất khẩu của Việt Nam trong năm qua đạt khoảng 240.000 đến 245.000 tấn. So với các năm cao điểm trước đây, con số này ghi nhận mức giảm nhẹ từ 3% đến 5%, phản ánh thực tế về diện tích canh tác đang được điều chỉnh và ảnh hưởng của các yếu tố thời tiết. Mặc dù vậy, kim ngạch thu về lại ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, đạt xấp xỉ 1,6 đến 1,65 tỷ USD, tăng khoảng hơn 20% so với năm 2024.

Sự gia tăng về giá trị trong bối cảnh sản lượng sụt giảm cho thấy giá xuất khẩu bình quân của hồ tiêu Việt Nam đã được cải thiện. Điều này phần nào phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu sản phẩm, khi tỷ trọng các loại hồ tiêu chất lượng cao, tiêu hữu cơ và các dòng sản phẩm qua chế biến sâu đang dần chiếm ưu thế so với việc xuất khẩu thô. Các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU) và khu vực Trung Đông vẫn là những đối tác thương mại lớn, chiếm hơn 50% tổng kim ngạch. Tại các thị trường này, yêu cầu về an toàn vệ sinh thực phẩm, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và minh bạch nguồn gốc đang ngày càng trở nên chặt chẽ, buộc ngành hồ tiêu trong nước phải không ngừng nâng cao tiêu chuẩn sản xuất để đáp ứng.

Sự phát triển của ngành hàng quế và hoa hồi

Bên cạnh hồ tiêu, quế cũng là mặt hàng ghi nhận sự tăng trưởng ổn định trong thời gian gần đây. Kết thúc năm 2025, kim ngạch xuất khẩu quế của Việt Nam ước đạt từ 280 đến 300 triệu USD, tăng khoảng 15% đến 20% so với năm trước. Với giá trị quy đổi tương đương 7.000 đến 7.500 tỷ đồng, cây quế đóng vai trò quan trọng trong kinh tế nông nghiệp tại nhiều địa phương, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc và miền Trung. Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm các quốc gia có sản lượng xuất khẩu quế lớn trên thế giới nhờ lợi thế về diện tích vùng trồng và chủng loại đa dạng.

Tiềm năng của cây quế không chỉ giới hạn ở việc sử dụng làm gia vị thực phẩm mà còn mở rộng sang các lĩnh vực công nghiệp chế biến, dược phẩm, mỹ phẩm và chiết xuất tinh dầu. Tuy nhiên, ngành hàng này vẫn đang đối mặt với một số hạn chế cần khắc phục, điển hình là tình trạng vùng nguyên liệu còn phân tán, quy mô nhỏ lẻ dẫn đến chất lượng chưa đồng đều. Tỷ lệ sản phẩm qua chế biến sâu vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng thực tế. Nếu không có những giải pháp đồng bộ để quy hoạch vùng trồng và đầu tư công nghệ chế biến, tốc độ gia tăng giá trị của ngành quế có thể sẽ chững lại trong tương lai dù sản lượng vẫn duy trì đà tăng.

Đối với mặt hàng hoa hồi, thông tin từ Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam cho thấy sự tăng trưởng nhẹ trong năm 2025. Kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 50-55 triệu USD, tăng 5-7% so với năm 2024. Thị trường tiêu thụ chính của hoa hồi Việt Nam vẫn tập trung tại Trung Quốc, Ấn Độ và một số quốc gia Trung Đông. Dư địa phát triển của hoa hồi được đánh giá nằm ở phân khúc sản phẩm tinh dầu, chiết xuất và hương liệu, nơi có giá trị thương mại cao hơn nhiều so với việc xuất khẩu hoa hồi khô dạng nguyên liệu thô.

Đóng góp từ các nhóm gia vị khác

Ngoài các mặt hàng chủ lực kể trên, nhóm gia vị mới và các loại nông sản phụ trợ cũng đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Đáng chú ý là mặt hàng ớt với kim ngạch xuất khẩu năm 2025 vượt mốc 100 triệu USD, tăng trưởng khoảng 30-40% so với năm trước. Nhu cầu ổn định từ thị trường Trung Quốc và các nước khu vực Đông Á đối với ớt tươi và các sản phẩm chế biến từ ớt là động lực chính cho sự tăng trưởng này.

Bên cạnh đó, các loại gia vị khác như gừng, nghệ, dù quy mô kim ngạch từng loại chưa lớn nhưng khi cộng gộp cũng mang về nguồn thu ngoại tệ đáng kể, ước tính vài trăm triệu USD mỗi năm với mức tăng trưởng bình quân 10-15%. Sự phát triển của nhóm hàng này được hỗ trợ bởi xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang chuyển dịch sang các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, thực phẩm chức năng và sự phổ biến ngày càng rộng rãi của ẩm thực châu Á trên thế giới.

Triển vọng và yêu cầu thích ứng trong giai đoạn mới

Bước sang năm 2026, Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam đưa ra những nhận định thận trọng về triển vọng thị trường. Nhu cầu tiêu thụ gia vị trên thế giới dự báo sẽ duy trì ở mức ổn định, có thể tăng nhẹ ở các phân khúc trung và cao cấp. Về phía nguồn cung, diện tích canh tác tại một số quốc gia sản xuất lớn đang có xu hướng thu hẹp do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng, cùng với chi phí sản xuất gia tăng. Những yếu tố này có thể tạo ra một mặt bằng giá tương đối vững chắc cho các mặt hàng gia vị chủ lực trong giai đoạn 2026-2027.

Tuy nhiên, bối cảnh thương mại quốc tế đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với các nhà cung cấp. Các thị trường nhập khẩu lớn đang tăng cường các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững trong sản xuất. Điều này đồng nghĩa với việc mô hình sản xuất manh mún, dựa vào xuất khẩu thô và cạnh tranh bằng giá thấp sẽ dần không còn phù hợp. Để duy trì và nâng cao vị thế, các doanh nghiệp trong ngành gia vị cần chú trọng đầu tư bài bản vào việc phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế, đẩy mạnh công nghệ chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Việc chuyển dịch từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị và chất lượng sẽ là yếu tố then chốt giúp ngành gia vị Việt Nam phát triển bền vững trong thời gian tới.

Bảo An