Hàng giả tràn lan trên sàn thương mại điện tử: Cần siết lại “mảnh đất màu mỡ” cho gian thương

Theo dõi KT&TD trên

Không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính, vấn nạn này còn đặt ra yêu cầu cấp bách về trách nhiệm kiểm soát, xử lý của các nền tảng số.

Hàng giả ngang nhiên “khoác áo chính hãng”

Thời gian qua, cơ quan chức năng đã triệt phá nhiều đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả có quy mô lớn hoạt động trên không gian mạng. Đơn cử như vụ Nguyễn Văn Khánh (32 tuổi, Quảng Ngãi) bị phát hiện sản xuất dầu nhớt giả các thương hiệu nổi tiếng như Castrol, Honda, Yamaha… rao bán công khai trên sàn thương mại điện tử. Hay trường hợp Nguyễn Phước Sơn, Giám đốc doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm chức năng dù bị phát hiện phân phối hàng giả vẫn tuồn sản phẩm ra thị trường qua Shopee, Lazada và TikTok Shop.

Ảnh minh họa.

Đáng chú ý, lực lượng chức năng Bắc Giang cũng phát hiện một cơ sở sản xuất mỹ phẩm giả bán hơn 100.000 đơn hàng trên Shopee và TikTok Shop, thu lợi hơn 6 tỷ đồng. Vụ "siro ăn ngon Hải Bé" của kênh TikTok “Gia đình Hải Sen” bị xác định là hàng giả nhưng đã tiêu thụ rộng rãi trên các nền tảng online.

Điểm chung của các vụ việc là hàng giả thường có bao bì bắt mắt, giá rẻ bất ngờ, mô phỏng gần giống hàng thật để đánh lừa người tiêu dùng. Nhiều chủ gian hàng cố tình viết tắt tên thương hiệu, không ghi rõ nhãn mác nhưng lại dùng hình ảnh thật để qua mặt kiểm duyệt. Trong khi đó, không ít người tiêu dùng, nhất là với các mặt hàng thời trang, lại sẵn sàng mua hàng "fake" vì giá rẻ.

Kiểm soát lỏng lẻo, chưa rõ trách nhiệm

Trước phản ứng gay gắt từ dư luận, các sàn thương mại điện tử như Lazada, Shopee đều khẳng định có cơ chế kiểm duyệt nghiêm ngặt, sử dụng công nghệ AI, hệ thống bảo vệ sở hữu trí tuệ (IPP), và cam kết hoàn tiền nếu phát hiện hàng giả. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn sản phẩm vi phạm chỉ bị gỡ bỏ sau khi có sự vào cuộc của cơ quan chức năng.

Các chuyên gia cho rằng, hiện nay trách nhiệm của sàn vẫn chủ yếu dừng lại ở cảnh báo hoặc hợp tác “sau sự việc”, trong khi quy trình kiểm duyệt người bán còn nhiều lỗ hổng. Theo các chuyên gia, nếu người tiêu dùng chứng minh được bị thiệt hại do hàng giả mà không liên lạc được người bán, sàn có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã trao thêm quyền cho người mua và buộc các sàn không thể đứng ngoài cuộc.

Dưới góc độ doanh nghiệp, nhiều đơn vị sản xuất chính hãng khẳng định họ bị thiệt hại nặng nề do hàng giả xuất hiện tràn lan nhưng việc xử lý chậm, thiếu hiệu quả. “Chúng tôi gửi khiếu nại nhưng sàn xử lý chậm, trong khi người tiêu dùng lại dễ bị hút bởi sản phẩm rẻ tiền”, một đại diện doanh nghiệp bức xúc chia sẻ.

Giải pháp gốc rễ: Siết chặt trách nhiệm và ứng dụng công nghệ

Theo các chuyên gia, để xử lý tận gốc tình trạng này, cần một chiến lược toàn diện và lâu dài. Trước tiên là tăng nặng chế tài với người kinh doanh hàng giả cũng như các sàn không thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm duyệt. Các nền tảng xuyên biên giới cũng phải có pháp nhân đại diện tại Việt Nam để chịu trách nhiệm về sản phẩm cung cấp.

Cùng với đó, cần triển khai đồng bộ các giải pháp công nghệ như mã QR, blockchain truy xuất nguồn gốc, tem chống giả thế hệ mới... để minh bạch hóa thông tin sản phẩm. Các sàn cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, nâng cấp thuật toán kiểm tra gian lận dựa trên dữ liệu lớn và AI.

Bộ Công Thương cho biết, Luật Thương mại điện tử sửa đổi sắp tới sẽ buộc các sàn phải định danh người bán, tăng trách nhiệm hậu kiểm và phối hợp chặt chẽ với lực lượng quản lý thị trường. Trong 6 tháng đầu năm, đã có hơn 33.000 sản phẩm vi phạm bị gỡ khỏi các sàn, 11.000 gian hàng bị xử lý.

Dù vậy, theo Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử thừa nhận, chống hàng giả là cuộc chiến dai dẳng. Cơ quan quản lý kỳ vọng sự vào cuộc quyết liệt của toàn bộ hệ sinh thái: từ nền tảng, doanh nghiệp, cơ quan quản lý đến chính người tiêu dùng.

Chỉ khi mọi bên cùng nâng cao trách nhiệm, không “khoán trắng” cho công nghệ hay cơ chế tự giám sát, thì mới có thể dọn sạch “chợ ảo” khỏi hàng giả, hàng nhái – vốn đang gặm nhấm lòng tin và sự an toàn của người tiêu dùng Việt.

T.An