Điểm tựa thành quả và những bứt phá mới trong năm 2026

Theo dõi KT&TD trên

Những con số “biết nói”

Trong nhiều năm qua, Việt Nam liên tục khẳng định chuyển đổi xanh là một trong những mục tiêu trọng tâm trong lộ trình phát triển quốc gia. Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững; đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu; thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ xanh, công nghệ phát thải thấp; chuyển dịch mạnh mẽ từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp năng lượng sạch.

Trong các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới có thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững trên nền tảng “Chuyển đổi kép: xanh hóa và số hóa”.

Nhìn lại chặng đường vừa qua có thể thấy rõ, nếu như giai đoạn trước 2023 là bước khởi động về nhận thức, thì hai năm 2024-2025 là giai đoạn hành động thực chất. Cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ tại COP26 đã thực sự đi vào đời sống thông qua các chính sách cụ thể và sự chuyển mình của doanh nghiệp.

Lĩnh vực năng lượng chứng kiến sự bùng nổ của năng lượng tái tạo. Kế hoạch Điện VIII đi vào thực tiễn đã giúp tỷ trọng năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) tăng trưởng ấn tượng. Đặc biệt, các dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên đã bắt đầu định hình, giảm dần sự phụ thuộc vào nhiệt điện than.

Giao thông xanh “lên ngôi” với hình ảnh xe buýt điện, taxi điện và xe máy điện phủ sóng tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM. Hạ tầng trạm sạc đã được phủ rộng khắp các tỉnh thành, xóa bỏ tâm lý e ngại của người dùng về phương tiện năng lượng sạch.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, các chương trình sản xuất nông nghiệp bền vững, sử dụng ít hóa chất, ứng dụng công nghệ cao cho năng suất và chất lượng đã được mở rộng. Con số hơn 70.000 tấn gạo được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” là minh chứng mạnh mẽ cho hướng đi chiến lược để gạo Việt nâng cao sức cạnh tranh, tiếp cận các thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao về môi trường và phát triển bền vững.

Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, nhiều doanh nghiệp đã chủ động cải tiến quy trình, dùng vật liệu thân thiện với môi trường, tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng và giảm phát thải.

Ông Vũ Đức Giang - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam - cho rằng, không đạt chuẩn xanh là “bị loại khỏi sân chơi” trong chuỗi cung ứng quốc tế, khiến nhiều doanh nghiệp ngành dệt may buộc phải đổi mới để cạnh tranh.

Có thể thấy, tư duy của doanh nghiệp Việt đã thay đổi. ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) không còn là lựa chọn “có thì tốt”, mà đã trở thành “giấy thông hành” bắt buộc để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

2026 và những xu hướng định hình tương lai

Năm 2026 được nhiều chuyên gia và tổ chức đánh giá là giai đoạn mang tính bước ngoặt trong tiến trình chuyển đổi xanh của Việt Nam - không chỉ ở mặt chính sách, mà còn ở thực thi, công nghệ và tài chính.

Một trong những xu hướng nổi bật cho năm 2026 là sự chuyển dịch từ chính sách sang các kết quả đo lường được, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng sạch, sản xuất công nghiệp và tiêu chuẩn môi trường. Chính phủ dự kiến sẽ ban hành các chỉ số đánh giá cụ thể về mức giảm phát thải, hiệu quả sử dụng năng lượng và định hướng cải tiến tiêu chuẩn ESG cho doanh nghiệp để đảm bảo tính minh bạch và dễ so sánh giữa các ngành và địa phương.

Các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sẽ phải đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe từ thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ, như các yêu cầu truy xuất nguồn gốc carbon và báo cáo ESG bắt buộc nếu không sẽ gặp rủi ro bị loại khỏi chuỗi cung ứng quốc tế.

Trong năm 2026, lĩnh vực năng lượng tái tạo tiếp tục được đầu tư mạnh mẽ nhằm đáp ứng nhu cầu điện sạch đang tăng cao. Việc điều chỉnh các cơ chế khuyến khích đầu tư, phát triển các dự án điện gió, điện mặt trời và các hệ thống lưu trữ năng lượng sẽ là ưu tiên chính.

Một xu hướng không thể thiếu trong năm 2026 là sự hội tụ sâu hơn giữa công nghệ số và chuyển đổi xanh. Việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) sẽ giúp tăng hiệu quả quản lý năng lượng, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giảm khí thải và cải thiện chất lượng dịch vụ.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, các công nghệ đột phá - bao gồm công nghệ pin thế hệ mới, hydrogen xanh và các giải pháp kỹ thuật số cho chuỗi cung ứng carbon thấp - được xem là yếu tố thúc đẩy cơ bản cho chuyển đổi xanh hiệu quả trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Bên cạnh đó, thị trường thuế carbon và tín chỉ carbon được dự báo sẽ trở thành phần quan trọng của nền kinh tế, không chỉ làm giảm phát thải mà còn mở ra cơ hội giao dịch và tạo lợi nhuận cho những doanh nghiệp đi đầu trong chuyển đổi xanh.

Chuyển đổi xanh đòi hỏi lượng vốn lớn, và theo nhiều chuyên gia, năm 2026 sẽ là thời điểm các công cụ tài chính xanh như tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ hỗ trợ dự án môi trường được hoàn thiện để thu hút dòng vốn tư nhân trong nước và quốc tế.

Cuối cùng, không thể không nhắc tới sự hợp tác đa phương. Các đối tác quốc tế, từ Liên minh châu Âu, Liên hợp quốc đến các tổ chức tài chính đa phương, được kỳ vọng sẽ đẩy mạnh hợp tác chiến lược về chuyển đổi xanh với Việt Nam, thông qua các sáng kiến về năng lượng sạch, chia sẻ công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật. Các doanh nghiệp trong nước cũng có thể tăng cường hoạt động hợp tác M&A với đối tác nước ngoài trong lĩnh vực công nghệ xanh, sản xuất bền vững, và xử lý chất thải thông minh - điều sẽ giúp thị trường công nghệ xanh trong nước phát triển nhanh hơn và bền vững hơn.

Chuyển đổi xanh tại Việt Nam năm 2026 không còn là trào lưu, mà là yêu cầu sống còn để phát triển bền vững. Những kết quả đạt được là đáng mừng, nhưng tốc độ thích ứng trong năm nay mới là yếu tố quyết định vị thế của Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu mới.

Xuân Quỳnh