AI và thương mại điện tử: "Chìa khóa vạn năng" giúp nông sản Việt vượt rào cản, vươn ra toàn cầu

Theo dõi KT&TD trên

Tuy nhiên, một cuộc cách mạng thầm lặng nhưng vô cùng mạnh mẽ, được thúc đẩy bởi sự hội tụ của trí tuệ nhân tạo (AI) và thương mại điện tử xuyên biên giới, đang mở ra một "xa lộ số", một con đường hoàn toàn mới, hứa hẹn sẽ là "chìa khóa vạn năng" giúp nông sản Việt vượt qua những thách thức truyền thống, kết nối trực tiếp với người tiêu dùng toàn cầu và khẳng định giá trị của mình một cách bền vững.

"Nỗi đau" cố hữu của nông sản Việt Nam trên hành trình chinh phục thị trường xuất khẩu

Trong nhiều năm qua, dù đã đạt được những thành tựu đáng kể, hành trình xuất khẩu của nông sản Việt Nam vẫn luôn bị kìm hãm bởi nhiều rào cản. Đó là những yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm từ các thị trường khó tính, những đòi hỏi phức tạp về việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, chi phí logistics còn cao, các hoạt động marketing và xây dựng thương hiệu còn hạn chế, và đặc biệt là một khoảng cách rất lớn đến người tiêu dùng cuối cùng. Hậu quả là, không ít các doanh nghiệp Việt Nam chỉ có thể dừng lại ở vai trò gia công, bán nguyên liệu thô cho các đối tác nước ngoài và ngậm ngùi nhìn thương hiệu và giá trị của mình bị che khuất đằng sau những nhãn mác ngoại.

Tuy nhiên, bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi một cách nhanh chóng. Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng, chỉ riêng trong năm 2024, quy mô của thị trường thương mại điện tử Việt Nam đã đạt hơn 25 tỷ USD, tăng trưởng 20% so với năm trước và chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ của cả nước, đưa Việt Nam vững vàng ở vị trí trong nhóm ba quốc gia có thị trường thương mại điện tử lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Cùng với đó, thị trường thương mại điện tử xuyên biên giới trên toàn cầu cũng đã đạt gần 800 tỷ USD vào năm 2024, với mức tăng trưởng hơn 30% mỗi năm. Trong bức tranh đầy sôi động ấy, nông sản là một mặt hàng có những lợi thế đặc biệt: sự đa dạng về chủng loại, giá cả cạnh tranh và đặc biệt là khả năng gắn liền với những câu chuyện mang đậm bản sắc văn hóa của từng vùng miền. Việc này đã mở ra một cơ hội lịch sử: thay vì chỉ đi theo con đường "xuất khẩu thô" qua các đơn hàng số lượng lớn và nhiều khâu trung gian, nông sản Việt giờ đây hoàn toàn có khả năng được bán trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng ở các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU) hay Trung Quốc – một điều gần như là bất khả thi chỉ một thập kỷ về trước.

Trí tuệ nhân tạo (AI): "DNA mới" của thương mại và lời giải cho bài toán marketing trên toàn cầu

Đối với nông sản Việt Nam, ứng dụng của AI có thể tạo ra những thay đổi mang tính cách mạng. Hãy thử hình dung về một buổi livestream bán nông sản trong tương lai gần: một buổi phát sóng có thể tự động hiển thị phụ đề bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau, thực hiện việc dịch song song để khán giả ở nhiều quốc gia có thể cùng theo dõi. Hệ thống AI có thể dựa trên dữ liệu tiêu dùng để gợi ý những sản phẩm phù hợp nhất với từng người xem, và thậm chí là đưa ra những chương trình khuyến mãi mua hàng ngay trong khi buổi phát sóng đang diễn ra. Điều đó có nghĩa là, nếu được tích hợp công nghệ một cách đúng đắn, những buổi livestream bán bưởi da xanh tại Vĩnh Long hay bán vải thiều tại Bắc Giang của ngày hôm nay hoàn toàn có thể trở thành một "cửa ngõ" để nông sản Việt có thể hiện diện trước hàng triệu khách hàng tiềm năng trên toàn cầu vào ngày mai.

Sức mạnh của AI không chỉ dừng lại ở các hoạt động marketing hay việc cải thiện trải nghiệm mua hàng. Trước những yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng, AI còn có thể giúp các doanh nghiệp xây dựng nên những hệ thống truy xuất nguồn gốc hoàn toàn minh bạch, số hóa toàn bộ quy trình sản xuất và chứng minh được chất lượng của sản phẩm trước khi nó bước chân qua biên giới. Những công nghệ này có khả năng biến những rào cản lớn nhất trở thành những lợi thế cạnh tranh độc đáo. Thay vì phải lo lắng về việc bị kiểm soát chất lượng, một doanh nghiệp hoàn toàn có thể tự tin "khoe" với người tiêu dùng trên toàn thế giới rằng, hộp xoài mà họ đang cầm trên tay đã được giám sát một cách chặt chẽ ngay từ khi còn ở trên cây, với những dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực về chất lượng đất, nguồn nước tưới và các loại thuốc bảo vệ thực vật đã được sử dụng.

Trong lĩnh vực logistics, AI cũng có thể giúp dự báo nhu cầu của thị trường theo từng mùa vụ, tự động gom các đơn hàng quốc tế để có thể giảm chi phí vận tải, và thậm chí là áp dụng các chính sách định giá động cho từng thị trường khác nhau. Một lô hàng cà phê có thể sẽ được hệ thống AI điều hướng để xuất khẩu tới châu Âu thay vì Hoa Kỳ, nếu hệ thống này nhận thấy rằng giá bán và chi phí vận chuyển tại thị trường đó đang ở mức tối ưu hơn. Với một thị trường nông sản thường xuyên biến động, những giải pháp thông minh này sẽ giúp nông sản Việt có thể tránh được tình trạng "được mùa mất giá" trên một quy mô toàn cầu.

"Xa lộ số" đã sẵn sàng: Khi hạ tầng logistics và các nền tảng toàn cầu cùng vào cuộc

Tất nhiên, để AI có thể phát huy được hết tác dụng của mình, cần phải có một hệ thống hạ tầng logistics đủ mạnh. Theo các chuyên gia, logistics chính là "xương sống" của thương mại điện tử, với một mạng lưới có khả năng phủ sóng đến từng làng nghề, từng vùng sản xuất. Trong những năm gần đây, hạ tầng logistics của Việt Nam đã có những bước cải thiện vượt bậc. Các tuyến hàng hải từ cụm cảng Cái Mép - Thị Vải đã giúp rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa đến Hoa Kỳ xuống chỉ còn 16 ngày và đến châu Âu còn 21 ngày. Ngành hàng không cũng đã mở rộng các chuyến bay thẳng đến Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, giúp cho các mặt hàng nông sản tươi sống có thể đến được tay người mua một cách nhanh chóng hơn. Mô hình Khu Thương mại Tự do (FTZ) cũng đang được đề xuất như một hạ tầng mang tính chiến lược, giúp kết nối Việt Nam với các trung tâm trung chuyển lớn như Malaysia, UAE, và EU, qua đó rút ngắn thời gian và giảm chi phí logistics, tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển.

Thương mại điện tử và AI đang thực sự mở ra một con đường mới đầy hứa hẹn, nhưng chúng không phải là một chiếc đũa thần có thể giải quyết được mọi vấn đề. Công nghệ có thể giúp đưa sản phẩm của chúng ta đến được tay người tiêu dùng trên toàn thế giới một cách nhanh hơn, nhưng nếu chất lượng của sản phẩm đó không đạt được các tiêu chuẩn quốc tế, thương hiệu không được xây dựng một cách rõ ràng, hay quy trình vận hành thiếu đi sự chuyên nghiệp, cánh cửa cơ hội đó cũng sẽ sớm khép lại. Đây chính là lúc mà các doanh nghiệp nông sản của Việt Nam cần phải có một sự thay đổi lớn trong tư duy.

Thay vì chỉ bán hàng qua các khâu trung gian, họ hoàn toàn có thể tự mình xây dựng những thương hiệu riêng và trực tiếp giao tiếp với các khách hàng quốc tế. Thay vì chỉ ngồi chờ các đối tác đến đặt hàng, họ có thể chủ động thử nghiệm các mô hình kinh doanh trực tiếp đến người tiêu dùng (D2C) trên các sàn thương mại điện tử lớn. Và thay vì xem công nghệ như một khoản chi phí, họ cần phải coi đó là một khoản đầu tư mang tính bắt buộc để có thể tồn tại và phát triển trong một thị trường đang được toàn cầu hóa với một tốc độ chưa từng có. Một buổi livestream nông sản của ngày hôm nay có thể chỉ có vài trăm lượt xem. Nhưng nếu biết cách ứng dụng AI một cách thông minh, kết nối hiệu quả với hạ tầng logistics và khai thác tốt các nền tảng quốc tế, thì vào ngày mai, chính buổi livestream ấy hoàn toàn có thể đưa một thương hiệu nông sản Việt chạm tới hàng triệu khách hàng ở Hoa Kỳ, EU hay Trung Quốc.

Bảo An