Kinh tế tầm thấp: Mở hướng phát triển mới từ nhu cầu thực tiễn

Theo dõi KT&TD trên

Tuy nhiên, để chuyển lợi thế công nghệ thành giá trị kinh tế, cần lựa chọn đúng thị trường, hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm an toàn và thúc đẩy thương mại hóa các mô hình có hiệu quả thực tiễn.

Khai thác tiềm năng, lựa chọn lĩnh vực có lợi thế

Sự phát triển của thiết bị bay không người lái (UAV) cùng các công nghệ liên quan đang mở rộng khả năng khai thác không gian tầm thấp, hình thành những mô hình sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ mới. Đây không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn được kỳ vọng trở thành một động lực tăng trưởng, góp phần nâng cao năng suất và tạo thêm giá trị cho nền kinh tế.

Tại phiên thảo luận “Các ngành kinh tế mới: Khai thác tiềm năng kinh tế tầm thấp”, diễn ra chiều 27/10 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã tập trung phân tích những điều kiện cần thiết để phát triển thị trường này tại Việt Nam, từ hoàn thiện chính sách đến thương mại hóa công nghệ và xây dựng hệ sinh thái dịch vụ.

Theo bà Bùi Minh Phương, Phó Viện trưởng Viện Phát triển Không gian tầm thấp thuộc Hội Hàng không Vũ trụ Việt Nam (VASA), kinh tế tầm thấp toàn cầu được dự báo đạt 128 tỷ USD vào năm 2030, trong khi thị trường UAV tại Việt Nam dự kiến đạt khoảng 10 tỷ USD vào năm 2035. Những con số này cho thấy tiềm năng đáng kể, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng chiến lược phát triển phù hợp để chuyển hóa cơ hội thành năng lực công nghệ và giá trị kinh tế trong nước.

Trên cơ sở Kết luận số 99 của Bộ Chính trị ngày 28/9/2026 về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới, không gian này được xác định là tài nguyên quốc gia và không gian phát triển mới. Việc khai thác cần gắn với yêu cầu bảo đảm chủ quyền, quản lý dữ liệu, an ninh mạng và bảo vệ các khu vực trọng yếu, đô thị, biên giới, biển đảo.

Tuy nhiên, tiềm năng chỉ có thể trở thành lợi thế khi công nghệ giải quyết được những nhu cầu cụ thể của nền kinh tế. Theo bà Bùi Minh Phương, thay vì tạo ra thị trường hoàn toàn mới, Việt Nam nên ưu tiên những lĩnh vực đã có nhu cầu rõ ràng như nông nghiệp chính xác, giám sát hạ tầng, logistics y tế và bản đồ số.

Thực tế, tại Đồng bằng sông Cửu Long, hơn 3.000 thiết bị bay không người lái đã được sử dụng trong nông nghiệp tính đến năm 2025. Đây là cơ sở để tiếp tục phát triển các ứng dụng phục vụ sản xuất, tối ưu hóa quy trình và giảm chi phí.

Giá trị của kinh tế tầm thấp cũng không chỉ nằm ở thiết bị phần cứng mà còn được tạo ra từ phần mềm, phân tích dữ liệu, bảo trì và dịch vụ vận hành. Do đó, Việt Nam cần xác định những phân khúc có lợi thế để đầu tư nghiên cứu, phát triển công nghệ, từng bước nâng cao tỷ lệ giá trị nội địa và hình thành các doanh nghiệp cung cấp giải pháp hoàn chỉnh.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là mô hình giao hàng bằng UAV của Meituan tại Trung Quốc, bà Bùi Minh Phương cho rằng việc phát triển ứng dụng phải gắn với nhu cầu thực tế và quy trình dịch vụ bài bản. Vai trò của Nhà nước là định hướng, tạo điều kiện thử nghiệm, đánh giá và nhân rộng những mô hình chứng minh được hiệu quả.

Hoàn thiện thể chế, thúc đẩy thương mại hóa an toàn

Từ góc độ thị trường, bà Nguyễn Thị Hải Hằng, nguyên Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam, Phó Chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp, nhận định dù thiết bị bay không người lái đã xuất hiện từ lâu, chỉ trong những năm gần đây, cùng với sự tiến bộ của công nghệ và kinh nghiệm khai thác tại một số quốc gia như Trung Quốc, Mỹ, lĩnh vực này mới từng bước hình thành một ngành kinh tế với những mô hình kinh doanh cụ thể.

Theo bà, bài học quan trọng là sự phát triển phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, không nên chỉ dựa trên khả năng của công nghệ. Việt Nam cần xác định rõ những vấn đề mà cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân cần giải quyết, từ đó lựa chọn các ứng dụng có hiệu quả kinh tế, bảo đảm an toàn và có khả năng thương mại hóa.

Thay vì đầu tư dàn trải, cần ưu tiên những lĩnh vực có thị trường rõ ràng, chứng minh được hiệu quả, sau đó mới mở rộng quy mô. Đồng thời, doanh nghiệp phải chủ động chứng minh tính an toàn, hiệu quả và khả năng vận hành ổn định của sản phẩm, dịch vụ để tạo cơ sở hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Thực tế, một trong những thách thức hiện nay là hành lang pháp lý còn cần được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, đặc biệt về phối hợp liên ngành, tiêu chuẩn kỹ thuật và phân định trách nhiệm pháp lý. Việc mở rộng hoạt động bay gần khu dân cư hoặc các cơ sở trọng yếu cũng đòi hỏi năng lực giám sát, kiểm soát rủi ro tương ứng. Những vấn đề như tiếng ồn, quyền riêng tư và nguy cơ tai nạn cần được xử lý nghiêm túc nhằm tạo sự đồng thuận của cộng đồng.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết Việt Nam đã xác định kinh tế không gian tầm thấp là một không gian phát triển mới, bên cạnh không gian ngầm và không gian vũ trụ. Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình Chính phủ ban hành nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai các mô hình kinh doanh mới trên cơ sở vận dụng các quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, ứng dụng UAV tại Việt Nam đã phát triển từ hơn 10 năm trước, đặc biệt trong nông nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long, với các hoạt động gieo hạt, tưới tiêu và phun thuốc bảo vệ thực vật. Hiện nay, công nghệ này tiếp tục được mở rộng sang giám sát hạ tầng viễn thông, lưới điện, năng lượng và những khu vực con người khó tiếp cận.

Dù vậy, cần phân biệt rõ giữa thử nghiệm công nghệ thành công và thương mại hóa thành công. Một ứng dụng có thể thực hiện nhiều chuyến bay thử nghiệm nhưng chưa chắc đã hình thành được mô hình kinh doanh bền vững. Để được xem là thành công, giải pháp phải có khách hàng sẵn sàng chi trả, mang lại hiệu quả tốt hơn hoặc phù hợp hơn so với phương thức truyền thống, đồng thời bảo đảm vận hành an toàn, ổn định và có khả năng nhân rộng.

Về định hướng quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ tập trung hoàn thiện thể chế theo mức độ rủi ro, phân loại hoạt động để áp dụng biện pháp quản lý phù hợp; tăng cường cơ chế điều phối giữa các bộ, ngành liên quan như Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng và Bộ Khoa học và Công nghệ.

Cùng với đó là phát triển hạ tầng quản trị số quốc gia, trong đó có nền tảng quản lý giao thông không người lái trên không (UTM), phục vụ giám sát hoạt động bay theo thời gian thực; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và thúc đẩy ứng dụng các tiêu chuẩn quốc tế phù hợp. Việc phát triển hạ tầng vận hành và nguồn nhân lực trong nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, khai thác thiết bị bay cũng là những nhiệm vụ quan trọng.

Phát triển kinh tế tầm thấp vì vậy đòi hỏi cách tiếp cận đồng bộ, kết hợp giữa công nghệ, thể chế, thị trường và năng lực doanh nghiệp. Khi các ứng dụng được lựa chọn đúng nhu cầu, vận hành an toàn và chứng minh được hiệu quả kinh tế, Việt Nam sẽ có thêm cơ sở hình thành ngành công nghiệp mới, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ và khai thác hiệu quả không gian phát triển trong tương lai.

Việt Hùng