Vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong chuỗi giá trị toàn cầu
Kinh tế thế giới năm 2026 tiếp tục vận động trong trạng thái phân hóa với ba xu hướng lớn định hình cấu trúc kinh tế toàn cầu: sự tái sắp xếp thương mại và chuỗi cung ứng trong bối cảnh phân mảnh địa chính trị;
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và đầu tư hạ tầng số như động lực nâng cao năng suất; cùng quá trình chuyển dịch năng lượng gắn với cạnh tranh công nghiệp. Những biến chuyển này không còn là bức tranh ở xa chúng đang gõ thẳng vào cửa từng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam.
Trong chu kỳ hội nhập mới, lợi thế chi phí lao động thấp hay mở rộng quy mô nhanh không còn là yếu tố quyết định. Thị trường toàn cầu ngày càng đặt trọng tâm vào năng lực quản trị, tiêu chuẩn vận hành, công nghệ và tính bền vững của mô hình kinh doanh. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để khu vực tư nhân Việt Nam bứt phá lên tầng giá trị cao hơn.
Việt Nam - Điểm đến hứa hẹn trong làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng
Các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, kết hợp giữa mô hình "China +1", dịch chuyển sản xuất gần thị trường tiêu thụ và tái định vị chuỗi giá trị tại các quốc gia có chính sách ổn định. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm đến hấp dẫn nhờ duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và sở hữu mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết và thực thi.
Kết quả không chỉ nằm trên giấy. Bất chấp biến động địa chính trị, chi phí logistics và áp lực lạm phát toàn cầu, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực trong những tháng đầu năm 2026. Lũy kế từ đầu năm 2026 đến ngày 15/5, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 394 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Những con số này phản ánh vị thế ngày càng vững chắc của Việt Nam trong hệ thống sản xuất toàn cầu.
Những năm gần đây, Việt Nam đang thay đổi từ vai trò "công xưởng gia công" và vươn lên vị thế cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam đạt kỷ lục 475 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước, với lĩnh vực điện tử, máy tính và linh kiện dẫn đầu ở mức 106 tỷ USD, chiếm 22,5% tổng kim ngạch.
Nếu trước đây khu vực FDI là động lực chính của xuất khẩu, thì 5 tháng đầu năm 2026 chứng kiến một sự chuyển dịch đáng chú ý: doanh nghiệp tư nhân trong nước đang thực sự trưởng thành và bắt đầu khẳng định vị thế riêng.
Một bộ phận doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đang bước vào giai đoạn trưởng thành hơn, khi chiến lược phát triển chuyển từ mở rộng quy mô sang tối ưu hiệu quả và nâng cấp chuỗi giá trị. Đây là bước chuyển quan trọng giúp khu vực tư nhân ngày càng khẳng định vai trò động lực tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế. "Giá trị Việt" vì vậy không chỉ được nhận diện qua sản phẩm xuất khẩu hay thương hiệu, mà còn qua năng lực của doanh nghiệp Việt trong hệ sinh thái sản xuất toàn cầu.
Câu chuyện của các "đại bàng tư nhân" như VinFast, FPT, Viettel là minh chứng sinh động nhất. Trong tháng 3/2026, VinFast ghi nhận kết quả kinh doanh tốt nhất từ trước đến nay tại các thị trường quốc tế trọng điểm như Ấn Độ, Indonesia và Philippines. Tập đoàn này đang tái cấu trúc theo hướng tập trung vào công nghệ, thương hiệu và phân phối toàn cầu, một chiến lược mà các hãng xe châu Á thành công như Hyundai, Toyota đã từng đi qua.
Về phía công nghệ và viễn thông, FPT đang nắm bắt cơ hội từ xu hướng "Non-China, Non-Taiwan" của chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời theo đuổi mục tiêu trong 5-10 năm tới trở thành tổ chức "Thuần AI" (AI Native), nơi AI thực hiện gần như mọi công việc. Trong khi đó, Viettel trong quý I/2026 đã hoàn thành 107% kế hoạch quý, tăng trưởng 19% so với cùng kỳ năm 2025, minh chứng cho sức mạnh của doanh nghiệp tư nhân khi đầu tư bài bản vào công nghệ và thị trường quốc tế.
Những nút thắt chưa được tháo gỡ
Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn sáng màu. Thực tế từ các nhà cung ứng cấp 1 của Samsung tại Việt Nam cho thấy, những doanh nghiệp đầu tư bài bản vào hệ thống quản trị chất lượng, dữ liệu chuỗi cung ứng và tuân thủ chuẩn quốc tế đang giữ được hợp đồng dài hạn, trong khi lợi thế chi phí lao động đơn thuần không còn là "vé thông hành" để bám trụ chuỗi giá trị toàn cầu.
Áp lực từ các thị trường xuất khẩu lớn cũng ngày càng nặng nề hơn. Mỹ đã chính thức bãi bỏ quy định miễn thuế De Minimis từ ngày 29/8/2025. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) dự kiến sẽ áp dụng biện pháp tương tự bắt đầu từ ngày 1/7/2026. Điều này buộc doanh nghiệp tư nhân phải nhanh chóng chuyển dịch từ những khâu giá trị gia tăng thấp sang năng lực sản xuất và quản trị thực chất hơn.
Khát vọng đưa thương hiệu, sản phẩm Việt Nam ra toàn cầu một cách chính danh, để lại dấu chân trên chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt đang rất lớn, dù khó khăn bộn bề. Tại Diễn đàn Lãnh đạo doanh nghiệp trẻ Việt 2026, câu hỏi được đặt ra trước 800 lãnh đạo doanh nghiệp là: bao giờ Việt Nam có những "nhà vô địch ẩn mình" (hidden champion) những doanh nghiệp nhỏ bé nhưng đủ sức chiếm vị trí then chốt trong các chuỗi giá trị sản xuất huyết mạch toàn cầu?
Vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong chuỗi giá trị toàn cầu đang chuyển dịch từ bị động sang chủ động, từ gia công sang sáng tạo, từ đơn lẻ sang liên kết hệ sinh thái. Năm tháng đầu 2026 đã phác thảo rõ hơn chân dung của một khu vực tư nhân đang trưởng thành với những tên tuổi đủ sức cạnh tranh quốc tế, và hàng nghìn doanh nghiệp vừa và nhỏ đang tìm kiếm chỗ đứng vững chắc hơn trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. Hành trình này đòi hỏi cả nội lực doanh nghiệp lẫn môi trường chính sách kiến tạo — và tín hiệu từ cả hai phía đang ngày càng tích cực hơn.
Hoàng Nguyễn
