Đổi mới sáng tạo: Đòn bẩy cho doanh nghiệp tư nhân
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện sống còn của doanh nghiệp.
Đối với khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam, lực lượng giữ vai trò ngày càng then chốt trong tiến trình hiện đại hóa đất nước, áp lực này hiện hữu rõ nét hơn bao giờ hết. “Không đổi mới, không sống sót” giờ đây không chỉ là khẩu hiệu, mà là thực tế khắc nghiệt mà hàng triệu doanh nhân Việt đang đối mặt mỗi ngày.
Những năm gần đây, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang chứng kiến một làn sóng chuyển mình mạnh mẽ. Tỷ trọng nền kinh tế số Việt Nam năm 2024 ước đạt 18,3% GDP, với tốc độ tăng trưởng vượt 20%/năm, cao gấp 3 lần tốc độ tăng trưởng GDP và nhanh nhất Đông Nam Á. Con số này phản ánh sức bật thực sự của khu vực tư nhân khi hàng loạt doanh nghiệp, từ các tập đoàn lớn đến doanh nghiệp vừa và nhỏ đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào mọi hoạt động, từ sản xuất, quản trị đến phân phối và chăm sóc khách hàng.
Các tập đoàn như Viettel, FPT và Vingroup đang dẫn đầu phong trào đổi mới sáng tạo này. Viettel không chỉ đầu tư mạnh cho nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực quốc phòng và viễn thông mà còn tự phát triển công nghệ 5G, sản xuất thiết bị hạ tầng viễn thông để xuất khẩu ra thị trường quốc tế. FPT thành lập trung tâm nghiên cứu AI, hợp tác với các trường đại học để phát triển nguồn nhân lực số. Nổi bật hơn cả, Vingroup với dự án xe điện VinFast đã đưa Việt Nam lên bản đồ ngành công nghiệp xe điện thế giới khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ và châu Âu.
Không chỉ các "ông lớn", ngay cả khối doanh nghiệp nhỏ cũng đang cho thấy sức sáng tạo đáng kinh ngạc. Theo khảo sát AsiaPacific Small Business Survey năm 2024–2025 của CPA Australia, doanh nghiệp nhỏ Việt Nam dẫn đầu khu vực về đầu tư và ứng dụng AI, với 44% xác định AI là khoản đầu tư công nghệ lớn nhất trong năm 2024 tăng gấp đôi so với năm trước. Khoảng 88% doanh nghiệp nhỏ cho biết đầu tư công nghệ đã cải thiện lợi nhuận năm 2024, tỷ lệ cao nhất trong số 11 nền kinh tế được khảo sát.
Đổi mới sáng tạo không thể bứt phá nếu thiếu một hành lang pháp lý vững chắc. Nhận thức rõ điều đó, Đảng và Nhà nước đã liên tiếp ban hành những chính sách mang tính đột phá. Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân được xem là nền tảng để mở ra một kỷ nguyên mới, trong đó khu vực tư nhân không chỉ là một thành phần mà là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 (có hiệu lực từ 1/10/2025) cùng với Luật Đầu tư 2020 và Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 đã dần hình thành hành lang pháp lý ngày càng đầy đủ, tạo dựng luật chơi rõ ràng và bảo đảm quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp tư nhân khi đầu tư vào hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ. Đây chính là tiền đề quan trọng để khơi dậy niềm tin và thúc đẩy dòng vốn tư nhân chảy mạnh vào lĩnh vực sáng tạo - vốn là mảnh đất màu mỡ nhưng đầy rủi ro.
Kết quả trên thực địa rất đáng khích lệ. Nghị quyết 68 đã tạo ra một làn sinh khí mới, khơi dậy tinh thần khởi nghiệp và củng cố niềm tin kinh doanh. Đến hết tháng 11 năm 2025, hơn 275 nghìn doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, tăng 26,1% so với cùng kỳ năm trước, nâng tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trong nền kinh tế lên hơn 1,1 triệu.
Tuy nhiên, bức tranh đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn chưa thực sự hoàn hảo. Mức độ đầu tư của khu vực tư nhân cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện còn khiêm tốn, phân tán và thiếu tính bền vững. Điều này phản ánh một nghịch lý đáng lo ngại: dù tinh thần đổi mới đang dâng cao, nguồn lực để hiện thực hóa những ý tưởng sáng tạo lại chưa theo kịp.
Thiếu vốn là trở ngại hàng đầu, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ và startup. Ngay cả các doanh nghiệp lớn cũng chịu áp lực chi phí vốn tăng, ngân hàng thắt chặt tín dụng, dẫn đến nguồn lực tài chính cho hoạt động R&D và chuyển đổi số bị giới hạn. Ngoài ra, nguồn nhân lực R&D và công nghệ của Việt Nam còn mỏng cả về số lượng lẫn chất lượng, đặc biệt trong các lĩnh vực mũi nhọn như AI, khoa học dữ liệu, robot và công nghệ sinh học. Sự khan hiếm nhân tài chất lượng cao đang buộc nhiều tập đoàn phải tự mở trung tâm đào tạo nội bộ hoặc bắt tay với các trường đại học để chủ động xây dựng đội ngũ, một giải pháp tình thế tuy hiệu quả nhưng tốn kém và chậm chạp.
Trong làn sóng công nghệ hiện nay, trí tuệ nhân tạo đang nổi lên như một đòn bẩy kép, vừa là thách thức vừa là cơ hội chưa từng có cho doanh nghiệp tư nhân. AI được dự báo sẽ tạo ra khoảng 15.700 tỷ USD giá trị kinh tế vào năm 2030, tương đương gần 14% GDP toàn cầu. Với quy mô tác động như vậy, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam nếu mạnh dạn đầu tư và ứng dụng AI ngay từ bây giờ hoàn toàn có thể rút ngắn đáng kể khoảng cách với các nền kinh tế phát triển.
Tiến Hoàng
