Thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu sầu riêng bền vững

Theo dõi KT&TD trên

Còn tiềm ẩn rủi ro thị trường sầu riêng

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà vừa ký ban hành Công điện số 71/CĐ-TTg ngày 23/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ về một số nhiệm vụ thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu sầu riêng bền vững. Công điện được gửi tới Bộ trưởng các Bộ: Nông nghiệp và Môi trường; Công Thương; Tài chính; Công an; cùng Chủ tịch UBND 24 tỉnh, thành phố gồm: Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tiền Giang, Đồng Nai, Đắk Nông, Bình Phước, Gia Lai, Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Bình Thuận, Kon Tum, Tây Ninh, Khánh Hòa, Bến Tre, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương, An Giang, Long An, Phú Yên, Kiên Giang và Ninh Thuận.

Theo Công điện, sầu riêng là một trong những mặt hàng nông sản có tốc độ tăng trưởng nhanh, giá trị xuất khẩu cao, đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết năm 2024, diện tích sầu riêng cả nước đạt gần 180.000 ha, sản lượng ước đạt 1,5 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu xấp xỉ 3,2 tỷ USD, chiếm 47% tổng giá trị xuất khẩu rau quả. Diện tích trồng sầu riêng tăng bình quân 19,5%/năm trong giai đoạn 2015–2024 và vẫn đang tiếp tục mở rộng nhanh.

Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu sầu riêng thời gian qua từng gặp không ít khó khăn, ảnh hưởng tới quy mô xuất khẩu, giá trị gia tăng và lợi nhuận của người trồng, doanh nghiệp. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc một số nước nhập khẩu áp dụng thêm các biện pháp kiểm soát, bên cạnh các yếu tố như biến đổi khí hậu và tình trạng gia tăng diện tích trồng sầu riêng chưa kiểm soát tại một số địa phương, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho phát triển bền vững ngành hàng này.

Tái cơ cấu ngành hàng, đẩy mạnh đàm phán thị trường

Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung chỉ đạo sản xuất sầu riêng theo Đề án phát triển cây ăn quả chủ lực đến năm 2025 và 2030; bảo đảm cung - cầu, đáp ứng tiêu chuẩn nội địa và xuất khẩu; đồng thời tích cực đàm phán mở cửa thêm các thị trường mới.

Bộ cũng được giao rà soát, hoàn thiện quy định về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói theo hướng minh bạch, phù hợp thực tiễn; hướng dẫn quy trình sản xuất sầu riêng an toàn, bền vững và hoàn tất trong quý III/2025.

Song song, cần thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ mới; ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ, truy xuất nguồn gốc; chú trọng khâu sau thu hoạch và chế biến sâu nhằm tăng giá trị gia tăng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng được giao làm việc với Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) để thống nhất quy trình kiểm tra thông quan đối với sầu riêng xuất khẩu, đảm bảo thông thoáng. Đồng thời, chỉ đạo hệ thống kiểm dịch thực vật tại cửa khẩu bố trí đủ nhân lực, trang thiết bị để kiểm tra, kiểm dịch kịp thời trong cao điểm thu hoạch; nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ của các phòng thử nghiệm.

Ngành sầu riêng cần được cơ cấu lại theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Chính phủ khuyến nghị giữ quy mô hợp lý tại các vùng trồng hiệu quả, thu hẹp vùng kém hiệu quả; tăng xuất khẩu sản phẩm đông lạnh, chế biến sâu; giảm xuất khẩu trái tươi để tránh rớt giá khi thu hoạch rộ.

Cùng với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần xây dựng chương trình giám sát việc cấp và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và an toàn vệ sinh thực phẩm; hướng dẫn địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã tổ chức chuỗi liên kết bền vững; đa dạng hóa sản phẩm và thị trường xuất khẩu, xây dựng thương hiệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc chặt chẽ, tránh gian lận thương mại.

Phát triển thị trường, tăng kiểm tra, xử lý vi phạm

Thủ tướng giao Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát triển thương hiệu quốc gia cho sản phẩm sầu riêng; đẩy mạnh tiêu thụ qua kênh bán lẻ hiện đại, thương mại điện tử và hệ thống phân phối quốc tế.

Đồng thời, cần xây dựng hệ thống phân phối ổn định tại các thị trường lớn, tổ chức xúc tiến thương mại, kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp Việt Nam và nhà nhập khẩu để giữ vững thị phần và lợi thế cạnh tranh. Hệ thống tham tán thương mại cần khảo sát, mở rộng thị trường xuất khẩu mới cho sầu riêng Việt Nam.

Bộ Tài chính được giao chỉ đạo Cục Hải quan ưu tiên làm thủ tục thông quan nhanh nhất cho sầu riêng xuất khẩu. Đồng thời, phối hợp nghiên cứu, đề xuất các cơ chế hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi, giãn thuế cho doanh nghiệp chế biến, bảo quản sầu riêng; hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ bảo quản, chế biến sâu.

Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Công an chỉ đạo điều tra, xử lý nghiêm các hành vi gian lận mã số vùng trồng, làm giả hồ sơ xuất khẩu và các hành vi vi phạm khác gây ảnh hưởng xấu đến xuất khẩu sầu riêng. Đồng thời phối hợp đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng, ngăn chặn tình trạng thao túng thị trường.

Kiểm soát chặt vùng trồng, khuyến khích đầu tư chế biến sâu

Chủ tịch UBND các tỉnh, thành trồng sầu riêng được yêu cầu chỉ đạo tổ chức sản xuất đúng quy định, phù hợp thực tế địa phương; kiểm soát chặt diện tích trồng mới, tránh tình trạng tăng nóng, phá vỡ cân đối cây trồng, cung - cầu hoặc lạm dụng đất rừng, đất dốc. Các địa phương cần rà soát, điều chỉnh kế hoạch vùng trồng theo hướng tập trung, quy mô lớn, thuận lợi cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ cao, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu; khuyến khích hình thành vùng nguyên liệu chuyên canh.

Bên cạnh đó, cần giám sát mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; tổ chức kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất để bảo đảm các cơ sở được cấp mã tuân thủ đúng quy định trong nước và yêu cầu thị trường nhập khẩu.

Chính quyền địa phương cũng cần hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã hình thành chuỗi liên kết bền vững; khuyến khích đầu tư vào chế biến sâu, kho lạnh, logistics nhằm nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh.

Ngoài ra, cần triển khai các chương trình giám sát an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tăng cường tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình sản xuất, chế biến, xuất khẩu sầu riêng tới các đơn vị liên quan.

Quang Đức