Sau Tết Nguyên đán, thị trường tiêu dùng bước vào chu kỳ thanh lọc
Sau mỗi mùa Tết Nguyên đán, thị trường tiêu dùng Việt Nam lại bước vào một “khoảng lặng” quen thuộc: sức mua giảm tốc, hàng hóa tồn kho gia tăng, nhiều doanh nghiệp và hộ kinh doanh chịu áp lực điều chỉnh hoạt động.
Đây không chỉ là biến động mang tính thời vụ, mà là chu kỳ lặp lại hằng năm, phản ánh rõ đặc điểm cấu trúc tiêu dùng và tâm lý chi tiêu của người Việt trong giai đoạn hậu Tết.
Tết Nguyên đán là đỉnh điểm tiêu dùng trong năm. Người dân mạnh tay chi cho thực phẩm, quà cáp, quần áo, đồ trang trí, du lịch và các dịch vụ giải trí. Theo ước tính của nhiều tổ chức nghiên cứu thị trường, tổng chi tiêu của hộ gia đình trong tháng Tết thường cao gấp hai đến ba lần so với các tháng bình thường. Đây là mảnh đất màu mỡ để hàng trăm nghìn cơ sở kinh doanh tung ra sản phẩm, dịch vụ, thậm chí mở thêm điểm bán hoặc tuyển dụng nhân sự thời vụ để phục vụ cơn sóng nhu cầu.
Nhưng khi sóng rút đi, mọi thứ lộ ra rõ ràng hơn bao giờ hết. Túi tiền người tiêu dùng sau Tết đã ở trạng thái "kiệt sức". Nhiều gia đình không chỉ tiêu hết khoản thưởng Tết mà còn sử dụng cả tiền tiết kiệm, thậm chí vay mượn ngắn hạn để trang trải các khoản chi phát sinh dịp lễ. Tâm lý "thắt lưng buộc bụng" sau Tết vì thế xuất hiện gần như đồng loạt trong phần lớn các phân khúc dân số, tạo ra một khoảng trống tiêu dùng kéo dài từ vài tuần đến vài tháng đầu năm.
Thị trường thực phẩm và đồ uống là một trong những lĩnh vực cảm nhận sự chuyển đổi này rõ nhất. Sau những ngày liên tục ăn uống, tiệc tùng, người tiêu dùng có xu hướng quay về chế độ ăn đơn giản, tiết kiệm, hoặc chủ động giảm chi tiêu cho ẩm thực bên ngoài. Các nhà hàng, quán ăn trung và cao cấp thường chứng kiến lượng khách sụt giảm đáng kể trong tháng Giêng. Không ít cơ sở ăn uống mở ra đón Tết rồi đóng cửa ngay sau đó vì không đủ khả năng duy trì chi phí vận hành trong giai đoạn ảm đạm này.
Ngành thời trang và hàng tiêu dùng không thiết yếu cũng trải qua vòng quay tương tự. Hàng tồn kho từ mùa Tết những bộ áo dài, đồ lưu niệm, túi xách theo chủ đề năm mới nhanh chóng mất giá trị thương mại. Các cửa hàng phải tổ chức thanh lý với mức chiết khấu sâu để thu hồi vốn, tạo ra cuộc cạnh tranh giá cả khốc liệt ngay từ những ngày đầu tháng Hai.
Lĩnh vực bất động sản và hàng hóa lâu bền như điện tử, nội thất cũng không thoát khỏi quy luật này. Sau khi các chương trình khuyến mãi Tết kết thúc, người mua trở nên thận trọng hơn và thường trì hoãn các quyết định mua sắm lớn. Thanh khoản trên thị trường này suy yếu rõ rệt, gây áp lực không nhỏ lên dòng tiền của các doanh nghiệp phân phối và bán lẻ.
Điều đáng lưu ý là chu kỳ thanh lọc sau Tết không phải là một thảm họa kinh tế. Nó là cơ chế điều tiết tự nhiên của thị trường, nơi mà chỉ những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, mô hình kinh doanh bền vững, và khả năng thích nghi tốt mới có thể trụ vững qua giai đoạn trũng này.
Các doanh nghiệp nhỏ, vốn mỏng, hoạt động thuần túy theo thời vụ sẽ là những đơn vị đầu tiên bị đào thải. Ngược lại, những thương hiệu có chiến lược dài hơi, đầu tư vào chất lượng sản phẩm và trải nghiệm khách hàng, thường tận dụng chính giai đoạn này để củng cố vị thế thị trường. Khi đối thủ yếu hơn rút lui hoặc co lại, khoảng trắng trên thị trường sẽ mở ra cho những người đủ năng lực tiếp quản.
Xu hướng mua sắm trực tuyến cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình lại cấu trúc thị trường sau Tết. Người tiêu dùng ngày càng có xu hướng so sánh giá kỹ lưỡng hơn, tận dụng các voucher và ưu đãi hoàn tiền, ưu tiên những nền tảng thương mại điện tử có chính sách đổi trả linh hoạt. Điều này buộc các nhà bán lẻ truyền thống phải chuyển mình mạnh mẽ hơn, không thể tiếp tục tồn tại chỉ nhờ vào lợi thế địa điểm hay mối quan hệ khách hàng cũ.
Không phải toàn bộ thị trường đều chìm vào trạng thái im ắng sau Tết. Một số lĩnh vực lại chứng kiến sự bứt phá đáng chú ý ngay trong giai đoạn này. Dịch vụ chăm sóc sức khỏe, y tế và wellness thường tăng trưởng mạnh khi người dân bắt đầu lo ngại về hệ lụy của những ngày ăn uống thả ga. Các phòng tập gym, trung tâm dinh dưỡng, dịch vụ detox và chăm sóc sắc đẹp ghi nhận lượng khách tăng cao bất thường trong tháng Giêng và tháng Hai.
Bên cạnh đó, nhu cầu học tập và phát triển bản thân cũng bùng nổ sau Tết. Các khóa học online, trung tâm ngoại ngữ, và nền tảng đào tạo kỹ năng thường đón nhận lượng đăng ký mới lớn trong thời điểm này, khi người lao động bắt đầu lên kế hoạch cho năm mới với quyết tâm đổi thay. Đây là tín hiệu cho thấy tiêu dùng sau Tết không chỉ đơn thuần là thu hẹp, mà là tái phân bổ từ chi tiêu vật chất sang đầu tư cho bản thân.
Chu kỳ thanh lọc sau Tết đặt ra một câu hỏi thiết thực cho các doanh nghiệp: liệu chiến lược kinh doanh có được xây dựng để chịu đựng được những tháng trũng này, hay chỉ được tối ưu hóa cho đỉnh Tết? Những doanh nghiệp phụ thuộc quá lớn vào doanh thu mùa lễ mà thiếu kế hoạch duy trì dòng tiền trong các tháng tiếp theo sẽ luôn đứng trước nguy cơ khủng hoảng thanh khoản.
Câu trả lời không nằm ở việc né tránh thời vụ, mà là chủ động chuẩn bị cho nó. Tích lũy tài chính trong mùa cao điểm để bù đắp cho giai đoạn trũng, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ phù hợp với nhu cầu xuyên suốt cả năm, xây dựng lòng trung thành khách hàng dựa trên giá trị thực chứ không chỉ ưu đãi giá đó là những bài học mà mỗi chu kỳ sau Tết lại nhắc nhở thêm một lần.
Thị trường tiêu dùng Việt Nam đang ngày càng trưởng thành hơn, và chu kỳ thanh lọc sau Tết chính là một phần không thể thiếu trong quá trình lành mạnh hóa ấy. Những ai hiểu và thuận theo quy luật này sẽ không chỉ sống sót qua mùa trũng, mà còn trỗi dậy mạnh mẽ hơn khi thị trường ấm trở lại.
Hoàng Nguyễn
