Lãi vay tiếp tục hạ nhiệt, thêm dư địa giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp

Theo dõi KT&TD trên

Trong tuần cuối tháng 10/2026, thị trường tiền tệ ghi nhận một chuyển động hiếm thấy trong năm nay: các ngân hàng đồng loạt công bố giảm lãi suất, cả chiều huy động lẫn cho vay. Đây là diễn biến đáng ghi nhận với doanh nghiệp, vốn chịu chi phí vay cao suốt nhiều tháng.

Tuy nhiên, cần đọc số liệu một cách tỉnh táo: lãi vay mới ở giai đoạn đầu của quá trình hạ nhiệt, và lực đẩy chính đến từ chỉ đạo điều hành, chưa phải từ cung cầu vốn. Bài viết này cập nhật các diễn biến chính của thị trường tài chính đến ngày 26/10/2026, đánh giá cả điểm tích cực lẫn điểm cần lưu ý, không đưa ra khuyến nghị đầu tư.

Theo số liệu tổng hợp, lãi suất cho vay bình quân bằng VND tại nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và cổ phần dao động từ 8,4% đến 10,9%/năm. Trong 20 ngân hàng đã công bố lãi suất cho vay bình quân tháng 9, có 14 ngân hàng ghi nhận mức tăng so với tháng trước và 6 ngân hàng giảm.

Techcombank giảm 1,06 điểm phần trăm xuống 10,14%, Agribank giảm xuống 8,42%, còn Vikki Bank công bố mức bình quân tháng 10 là 11,06%, tăng 0,51 điểm phần trăm so với tháng trước.

Nói cách khác, số liệu tháng 9 phản ánh giai đoạn trước chỉ đạo, và tác động của đợt giảm tháng 10 chỉ có thể kiểm chứng ở số liệu tháng 10 và các tháng tiếp theo.

Cũng cần lưu ý chênh lệch đáng kể giữa các nhóm: lãi vay ngắn hạn bình quân bằng VND cho lĩnh vực ưu tiên ở mức khoảng 4%/năm, thấp hơn nhiều so với mặt bằng chung. Doanh nghiệp thuộc diện ưu tiên và doanh nghiệp ngoài diện này đang đối diện hai mức chi phí vốn rất khác nhau.

Ở chiều huy động, tín hiệu rõ hơn. Agribank và BIDV niêm yết 6,6%/năm cho kỳ hạn 6 đến 11 tháng và 6,8%/năm cho kỳ hạn từ 12 tháng. VPBank giảm 0,4 điểm phần trăm ở kỳ hạn 6 đến 13 tháng, sau khi đã hạ kỳ hạn 18 tháng từ 7,9% xuống 7,4%.

NCB, OCB, Bac A Bank, BVBank, Sacombank và nhiều ngân hàng khác giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm. Song mặt bằng vẫn phân hóa: các chương trình cộng thêm lãi suất cho khách hàng mới vẫn đưa mức hưởng thực tế vượt 8%/năm ở một số ngân hàng, và Saigonbank vẫn giữ 7,9%/năm cho kỳ hạn 13 tháng. Đây là điểm cần theo dõi vì lãi suất huy động là nền của chi phí vốn đầu vào.

Với mức lãi vay quanh 10%/năm, giảm 1,5 đến 2 điểm phần trăm tương đương cắt 15% đến 20% chi phí lãi. Một doanh nghiệp vay 100 tỷ đồng sẽ tiết kiệm khoảng 1,5 đến 2 tỷ đồng tiền lãi mỗi năm. Với doanh nghiệp sản xuất có biên lợi nhuận mỏng, khoản tiết kiệm này đủ để thay đổi kế hoạch đầu tư hoặc tăng vốn lưu động.

Tuy nhiên, dư địa này đi kèm ba điều kiện. Thứ nhất, mức giảm áp dụng trước hết cho sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên, không phải cho mọi khoản vay. Thứ hai, nhiều chương trình có thời hạn, ví dụ một ngân hàng áp dụng lãi suất ưu đãi khởi điểm từ 6,29%/năm trong giai đoạn từ 20/10/2026 đến hết 31/1/2027, sau đó lãi suất thả nổi quay về mức khoảng 9% đến 9,6%. Thứ ba, Ngân hàng Nhà nước nhấn mạnh không hạ chuẩn điều kiện cấp tín dụng và siết kiểm soát lĩnh vực rủi ro, nên doanh nghiệp có hồ sơ yếu khó hưởng lợi tương xứng.

Theo nhiều chuyên gia tài chính cho rằng, bối cảnh vĩ mô vừa tạo động lực vừa đặt giới hạn cho việc hạ lãi suất. Về động lực, GDP quý III/2026 ước tăng 9,95%, đưa mức tăng 9 tháng lên 9,01%, cao nhất trong 15 năm.

Dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đến 30/9 đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025, trong khi huy động vốn tăng 9,78% theo số liệu đến 28/9. Nhu cầu vốn lớn là lý do để hạ chi phí vốn, nhưng cũng là lý do khiến cạnh tranh huy động khó hạ nhiệt nhanh.

Về giới hạn, lạm phát là biến số đáng lo nhất. CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, bình quân 9 tháng tăng 4,52%, đã vượt mục tiêu bình quân khoảng 4,5% cả năm. Khi lạm phát cao hơn mục tiêu, dư địa cắt giảm lãi suất chính sách hẹp hơn, và lãi suất thực dương của người gửi tiền thu hẹp. Việc giảm lãi suất huy động quá nhanh có thể đi ngược mục tiêu ổn định dòng tiền gửi.

Về thị trường, tỷ giá trung tâm sáng 26/10 ở mức 25.627 đồng/USD, đi ngang so với phiên trước, và thị trường đang chờ cuộc họp chính sách của Fed ngày 27 đến 28/10. Trên thị trường chứng khoán, VN-Index vượt mốc 1.770 điểm trong phiên 23/10 nhờ nhóm cổ phiếu ngân hàng, còn vàng miếng SJC niêm yết quanh 141,7 đến 142 triệu đồng/lượng. Các biến động này cho thấy kỳ vọng thị trường đang phản ứng với mặt bằng lãi suất, nhưng chưa đủ để kết luận xu hướng.

Tuy nhiên, chuyên gia tài chính cũng chỉ ra nhiều điểm cần lưu ý. Thứ nhất, mức giảm lãi vay (1,5 đến 2 điểm phần trăm) lớn hơn mức giảm lãi huy động yêu cầu (0,5 điểm phần trăm, cho kỳ hạn từ 6 tháng trở lên), nên biên lãi ròng của ngân hàng chịu sức ép nếu không tiết giảm chi phí hoạt động hoặc trích lập tương ứng.

Với các ngân hàng có biên mỏng, đây là bài toán khó. Thứ hai, thực thi chưa đồng đều: một số ngân hàng giảm niêm yết nhưng vẫn duy trì ưu đãi cộng thêm, khiến lãi suất thực tế khó giảm tương xứng. Thứ ba, hiệu quả thực chất phụ thuộc vào việc doanh nghiệp tiếp cận được vốn ưu đãi. Nếu chương trình chỉ tập trung vào nhóm khách hàng sẵn có hồ sơ tốt, mặt bằng chung sẽ ít thay đổi.

Hoàng Nguyễn