Thúc đẩy tiêu thụ nông sản qua thương mại điện tử

Theo dõi KT&TD trên

Với tốc độ tăng trưởng ấn tượng và dư địa còn rất lớn, kênh phân phối hiện đại này không chỉ nâng tầm giá trị nông sản mà còn góp phần tái định hình diện mạo ngành nông nghiệp trong kỷ nguyên số.

Thực tế cho thấy, chuỗi cung ứng nông sản truyền thống với nhiều tầng nấc trung gian đã tồn tại bất cập kéo dài. Người nông dân sản xuất ra sản phẩm nhưng lại ít có tiếng nói trong việc định giá, phần lớn lợi nhuận rơi vào tay thương lái và nhà phân phối. Khi vào vụ thu hoạch rộ, tình trạng nông sản ế ẩm, rớt giá thê thảm vẫn diễn ra ở nhiều địa phương, từ dưa hấu miền Trung, thanh long Bình Thuận đến khoai lang Vĩnh Long. Thương mại điện tử đã và đang làm thay đổi cán cân đó, giúp kết nối trực tiếp người trồng với người mua, rút ngắn đáng kể thời gian và chi phí trung gian.

Nhiều địa phương đã tích cực phối hợp với các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Lazada, Tiki, Postmart, Vỏ Sò để đưa nông sản đặc sản lên kệ hàng trực tuyến. Đáng chú ý, các sản phẩm khi lên sàn đều được Cục Xúc tiến Thương mại hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, gắn tem nhãn, đảm bảo minh bạch thông tin. Những mặt hàng như vải thiều Lục Ngạn, vải thiều Thanh Hà, hành tím Vĩnh Châu, mận Tam Hoa Bắc Hà, khoai lang Nhật Vĩnh Long hay bí xanh thơm Bắc Kạn đều đã được chào bán ở vị trí ưu tiên trên các sàn có uy tín. Bên cạnh thị trường nội địa, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng mở ra hướng xuất khẩu mới đầy tiềm năng. Năm 2021, hơn 3 tấn vải thiều Bắc Giang đạt chuẩn GlobalGAP đã được sàn Vỏ Sò xuất khẩu và thông quan tại sân bay Frankfurt (Đức) lần đầu tiên nông sản Việt xuất khẩu sang châu Âu theo mô hình thương mại điện tử xuyên biên giới.

Nếu các sàn thương mại điện tử đóng vai trò như "chợ số" thì mạng xã hội, đặc biệt là TikTok Shop, đang nổi lên như một "chợ phiên số" năng động và đầy sức sống. Hình thức livestream bán nông sản bùng phát mạnh mẽ trong năm 2024 - 2025 với những con số gây ấn tượng. Tại Tuần lễ Thương mại số và Kết nối vùng Đà Nẵng tháng 8/2025, 10 phiên livestream trên TikTok và Shopee đã quảng bá hơn 400 sản phẩm đặc trưng của hơn 50 nhà bán hàng, tiếp cận gần 20 triệu lượt người xem. Riêng Shopee, 3 phiên livestream kéo dài 7 tiếng đã thu hút hơn 600.000 lượt xem. Đây là con số mà không một hội chợ truyền thống nào có thể đạt được trong cùng khoảng thời gian ngắn như vậy.

Một dấu ấn nổi bật là Tuần lễ "Tự hào nông sản Việt" do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với TikTok Shop triển khai từ ngày 28/8 đến 5/9/2025, nhân dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh. Chuỗi 8 phiên livestream theo chuyên đề từ gạo, cà phê, trái cây đến sản phẩm OCOP và hàng thủ công mỹ nghệ không chỉ kết hợp bán hàng mà còn trình diễn kỹ thuật thủ công truyền thống ngay tại không gian triển lãm, tạo chiều sâu văn hóa trong từng phiên thương mại. Chỉ riêng loạt phiên "Trái ngọt bốn mùa" đã tiêu thụ được gần 10.000 đơn hàng trái cây sau 72 giờ phát sóng, trong khi các phiên chợ OCOP tạo ra hơn 12.500 đơn hàng trong cùng khoảng thời gian. Trước đó, tại Tuần lễ Nông sản Việt 2025, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã bán được gần 6 tấn gạo ST25 chỉ qua 2 giờ livestream trên TikTok minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của thương mại điện tử khi được kết hợp đúng cách.

Những câu chuyện thành công từ cơ sở càng khẳng định sức lan tỏa của xu hướng này. Cận Tết Nguyên đán 2025, đôi vợ chồng trẻ Võ Đắc Thọ và Hồ Thị Mộng Thơ tại Vĩnh Long đã bán hơn 20.000 chậu cúc mâm xôi chỉ trong vòng một tháng nhờ các video ngắn và phiên livestream trên TikTok Shop một kết quả mà họ thừa nhận là nằm ngoài mọi kỳ vọng. Điều đáng nói hơn là các hộ nông dân hợp tác với họ cũng được nghỉ Tết sớm, thay vì tất bật bán hàng đến sát giao thừa như nhiều năm trước. Tương tự, Hợp tác xã An Khang (Hà Giang) nhờ livestream đều đặn trên TikTok Shop đã tiêu thụ được lượng lớn nông sản hàng ngày đến hầu hết các tỉnh thành. Hợp tác xã Ba Khía Đầm Dơi (Cà Mau) sau khi giới thiệu cách ăn ba khía trên TikTok đã bán hết toàn bộ sản phẩm và phải xây thêm kho để mở rộng quy mô. Hợp tác xã Vườn nhà Đà Lạt thì đạt doanh thu từ 1,6 đến 2 tỷ đồng chỉ từ việc bán rau củ quả tươi qua nền tảng số.

Dù bức tranh ngày càng sáng hơn, thương mại điện tử nông sản vẫn đứng trước không ít thách thức cần vượt qua. Hạ tầng logistics vẫn là nút thắt lớn nhất, đặc biệt với nông sản tươi sống đòi hỏi vận chuyển nhanh và bảo quản lạnh. Cuối năm 2024, cả nước còn tới 761 thôn bản "lõm sóng" tức không có internet trong đó 543 thôn thuộc vùng đặc biệt khó khăn. Chính phủ đã yêu cầu xử lý dứt điểm tình trạng này trong năm 2025, đồng thời xúc tiến triển khai internet vệ tinh tầm thấp (LEO) để phủ sóng toàn quốc từ quý IV/2025. Bên cạnh đó, kỹ năng số của nhiều hộ nông dân và hợp tác xã vẫn còn hạn chế. Không ít hợp tác xã chưa thể tự tạo video hay livestream, chưa hiểu rõ yêu cầu kỹ thuật của từng nền tảng. Vấn đề chất lượng và tiêu chuẩn hóa sản phẩm cũng đặt ra áp lực không nhỏ khi người tiêu dùng trực tuyến ngày càng khắt khe hơn và sẵn sàng đánh giá tiêu cực nếu sản phẩm nhận được không khớp với mô tả.

Để giải quyết bài toán kỹ năng số, mô hình hợp tác xã đóng vai trò trung gian kỹ thuật số đang được khuyến khích nhân rộng. Thay vì mỗi hộ tự bán hàng riêng lẻ, hợp tác xã tập hợp sản phẩm, đảm bảo chất lượng và vận hành các gian hàng trực tuyến chuyên nghiệp. Đội ngũ nhân viên bưu điện cấp xã cũng đang trở thành "cầu nối số", hỗ trợ người dân đăng ký gian hàng, chụp ảnh sản phẩm, xử lý đơn hàng và hướng dẫn giao dịch trực tuyến như mô hình Bưu điện tỉnh Điện Biên đang triển khai hiệu quả, giúp cà phê Mường Ảng, gạo séng cù, mật ong rừng vươn ra khắp mọi miền đất nước. Các nền tảng như TikTok cũng mở hướng tiếp thị liên kết và hợp tác với người có tầm ảnh hưởng (KOL/KOC) để hỗ trợ những hợp tác xã chưa đủ năng lực tự livestream.

Nhìn tổng thể, thương mại điện tử không chỉ đơn thuần là kênh bán hàng mà đang dần trở thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh, kết nối sản xuất, logistics, thương hiệu và người tiêu dùng trong một vòng khép kín ngày càng thông minh hơn. Khi hạ tầng số tiếp tục được mở rộng đến tận vùng sâu vùng xa, khi thế hệ nông dân trẻ ngày càng tự tin với điện thoại thông minh trong tay, và khi Nhà nước tiếp tục đóng vai trò định hướng và hỗ trợ chính sách, con đường từ vườn đến bàn ăn sẽ ngày càng ngắn hơn, minh bạch hơn và có lợi hơn cho tất cả các bên. Thúc đẩy tiêu thụ nông sản qua thương mại điện tử, vì vậy, không chỉ là một chiến lược kinh tế mà còn là hành trình nâng cao vị thế người nông dân, bảo vệ giá trị nông sản Việt và đưa Việt Nam tiến sâu hơn vào kỷ nguyên kinh tế số.

Hoàng Nguyễn