Những rủi ro thường gặp khi kinh doanh theo mô hình nhượng quyền

Theo dõi KT&TD trên

Tuy nhiên, đằng sau những lợi ích hấp dẫn như thương hiệu có sẵn, hệ thống vận hành được thiết lập và sự hỗ trợ từ bên nhượng quyền, mô hình này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng chú ý.

Việc đầu tư vào một thương hiệu nhượng quyền thường đòi hỏi nguồn vốn ban đầu lớn. Bên cạnh phí nhượng quyền ban đầu, người nhận quyền còn phải chi trả cho việc thuê mặt bằng, cải tạo cơ sở vật chất theo tiêu chuẩn của thương hiệu, mua sắm trang thiết bị, đào tạo nhân viên và nhiều chi phí khác. Chi phí này có thể dao động từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng tùy theo quy mô và loại hình kinh doanh.

Nhiều nhà đầu tư thường bị thu hút bởi những con số lợi nhuận hấp dẫn được quảng cáo, nhưng thực tế, thời gian hoàn vốn có thể kéo dài hơn nhiều so với dự tính ban đầu. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp nhượng quyền không đạt được doanh thu như kỳ vọng, dẫn đến việc lỗ vốn và phá sản.

Khi tham gia vào mô hình nhượng quyền, nhà đầu tư đang gắn liền vận mệnh kinh doanh của mình với thương hiệu của bên nhượng quyền. Nếu thương hiệu này gặp khủng hoảng về hình ảnh hoặc chất lượng sản phẩm, tất cả các cơ sở nhận nhượng quyền đều sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực, bất kể họ có góp phần vào vấn đề hay không.

Một ví dụ điển hình là khi một vụ ngộ độc thực phẩm xảy ra tại một chi nhánh của chuỗi nhà hàng, tin tức tiêu cực thường được lan truyền nhanh chóng và ảnh hưởng đến doanh thu của tất cả các chi nhánh khác. Người tiêu dùng không phân biệt đâu là cơ sở có vấn đề và đâu là cơ sở vẫn đảm bảo chất lượng, họ chỉ nhìn thấy một thương hiệu duy nhất.

Bản chất của mô hình nhượng quyền là sự thống nhất và đồng bộ trong cách thức kinh doanh. Điều này có nghĩa là người nhận quyền phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình, tiêu chuẩn do bên nhượng quyền đặt ra. Họ có rất ít quyền tự chủ trong việc thay đổi sản phẩm, dịch vụ, giá cả, cách trang trí cửa hàng hay thậm chí là chiến lược marketing địa phương.

Sự thiếu linh hoạt này có thể trở thành rào cản lớn khi thị trường địa phương có những đặc thù riêng hoặc khi cần phải thích ứng nhanh với những thay đổi của môi trường kinh doanh. Trường hợp một nhà hàng nhượng quyền không thể điều chỉnh thực đơn để phù hợp với khẩu vị địa phương là một ví dụ điển hình cho rủi ro này.

Bên cạnh đó, mô hình nhượng quyền thường có cấu trúc phí phức tạp. Ngoài phí nhượng quyền ban đầu, người nhận quyền thường phải trả các khoản phí định kỳ dựa trên doanh thu (royalty fee), phí quảng cáo, phí đào tạo và có thể cả phí mua nguyên vật liệu từ bên nhượng quyền.

Cấu trúc này có thể dẫn đến xung đột lợi ích. Bên nhượng quyền có động lực để tăng doanh thu của người nhận quyền (vì họ nhận phần trăm từ doanh thu), nhưng không nhất thiết quan tâm đến lợi nhuận thực tế mà người nhận quyền đạt được. Họ có thể áp đặt chương trình khuyến mãi giảm giá trên toàn hệ thống để tăng doanh số, trong khi biên lợi nhuận của người nhận quyền bị thu hẹp.

Một trong những lý do chính để các nhà đầu tư chọn mô hình nhượng quyền là sự hỗ trợ từ bên nhượng quyền về đào tạo, marketing, quản lý vận hành và phát triển sản phẩm. Tuy nhiên, chất lượng hỗ trợ này không phải lúc nào cũng đồng đều và đáp ứng kỳ vọng.

Nhiều bên nhượng quyền, đặc biệt là các thương hiệu mới thành lập hoặc đang trong giai đoạn mở rộng nhanh chóng, có thể không có đủ nguồn lực hoặc kinh nghiệm để hỗ trợ hiệu quả cho tất cả các đơn vị nhận quyền. Điều này dẫn đến tình trạng người nhận quyền phải tự mò mẫm và giải quyết các vấn đề một cách độc lập, trong khi vẫn phải trả phí hỗ trợ cho bên nhượng quyền.

Một rủi ro không ngờ tới là sự cạnh tranh giữa các đơn vị trong cùng một hệ thống nhượng quyền. Khi bên nhượng quyền liên tục mở rộng mạng lưới, các đơn vị mới có thể được đặt quá gần với các đơn vị hiện có, dẫn đến tình trạng "tự cạnh tranh" và chia sẻ thị phần.

Hiện tượng này được gọi là "cannibalization" trong ngành nhượng quyền, khi doanh thu của một đơn vị giảm sút do sự xuất hiện của đơn vị mới cùng thương hiệu. Bên nhượng quyền có thể không quan tâm nhiều đến vấn đề này vì tổng doanh thu hệ thống vẫn tăng, nhưng đối với từng người nhận quyền riêng lẻ, đây là một mối đe dọa nghiêm trọng đến khả năng sinh lời.

Các hợp đồng nhượng quyền thường có thời hạn dài (5-10 năm hoặc hơn) và chứa nhiều điều khoản ràng buộc phức tạp. Nếu mô hình kinh doanh không hiệu quả hoặc người nhận quyền muốn chuyển sang hướng đi khác, việc chấm dứt hợp đồng sớm có thể rất tốn kém và phức tạp về mặt pháp lý.

Nhiều hợp đồng nhượng quyền có điều khoản cấm cạnh tranh, ngăn người nhận quyền mở kinh doanh tương tự trong một khoảng thời gian nhất định sau khi kết thúc hợp đồng. Điều này càng làm hạn chế khả năng linh hoạt và tự chủ của nhà đầu tư.

Trong suốt thời gian hợp đồng, bên nhượng quyền có thể thay đổi chiến lược kinh doanh, tiêu chuẩn vận hành hoặc thậm chí là định vị thương hiệu. Những thay đổi này có thể đòi hỏi người nhận quyền phải đầu tư thêm vào cơ sở vật chất, đào tạo lại nhân viên hoặc điều chỉnh chiến lược kinh doanh của mình.

Trường hợp một chuỗi nhà hàng thay đổi toàn bộ thực đơn hoặc yêu cầu trang trí lại không gian theo concept mới là ví dụ điển hình. Người nhận quyền buộc phải tuân theo những thay đổi này bất kể chi phí và sự gián đoạn kinh doanh mà nó gây ra.

Kinh doanh theo mô hình nhượng quyền mang lại nhiều lợi thế về thương hiệu và hệ thống vận hành có sẵn, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng lưu ý. Để thành công, các nhà đầu tư cần nghiên cứu kỹ lưỡng về thương hiệu, tìm hiểu trải nghiệm của những người đã tham gia vào hệ thống nhượng quyền đó, và đặc biệt là đọc kỹ mọi điều khoản trong hợp đồng trước khi ký kết.

Sự cân nhắc thận trọng giữa những rủi ro tiềm ẩn và lợi ích mà mô hình nhượng quyền mang lại sẽ giúp doanh nhân đưa ra quyết định đầu tư phù hợp, tăng cơ hội thành công và giảm thiểu khả năng gặp phải những tình huống bất lợi trong tương lai.

Tiến Hoàng