Khi giấc mơ an cư vẫn xa tầm tay người trẻ

Theo dõi KT&TD trên

Dù được đánh giá là thế hệ năng động, được đào tạo bài bản và có khát vọng vươn lên mạnh mẽ, người trẻ vẫn đang phải vật lộn trong cuộc đua tìm kiếm một chốn đi về ổn định giữa lòng đô thị.

Giá bất động sản ở các thành phố lớn đã tăng với tốc độ chóng mặt trong hai thập kỷ qua, vượt xa tốc độ tăng trưởng của mức lương. Nếu như mười lăm năm trước, một gia đình có thu nhập trung bình có thể hi vọng mua được nhà sau khoảng năm đến bảy năm tích lũy, thì giờ đây con số đó đã kéo dài lên mười lăm đến hai mươi năm, thậm chí còn lâu hơn đối với những người trẻ mới bước vào thị trường lao động. Tỷ lệ giữa giá nhà và thu nhập hàng năm ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt mức mà nhiều chuyên gia kinh tế cho là không còn hợp lý, tạo ra một bức tường ngăn cách dường như không thể vượt qua giữa thế hệ trẻ và ước mơ an cư.

Vấn đề không chỉ nằm ở giá bán cao ngất ngưởng mà còn ở cơ cấu cung cấp bất động sản đang bị lệch lạc. Các chủ đầu tư ngày càng tập trung vào phân khúc cao cấp và hạng sang, nơi biên lợi nhuận hấp dẫn hơn, trong khi nguồn cung nhà ở xã hội và nhà ở giá rẻ vẫn khan hiếm trầm trọng. Những dự án nhà ở xã hội tuy được nhà nước ưu đãi về đất đai và chính sách, nhưng thường gặp khó khăn trong quá trình triển khai, từ vấn đề giải phóng mặt bằng, cấp phép đến nguồn vốn đầu tư. Kết quả là những căn hộ với mức giá phù hợp với túi tiền người trẻ vẫn là hàng hiếm, và ngay cả khi có, việc đáp ứng điều kiện để được mua vẫn là một hành trình đầy gian nan.

Thu nhập của người trẻ, dù có cải thiện qua các năm, vẫn không theo kịp tốc độ tăng giá bất động sản. Một sinh viên mới tốt nghiệp đại học thường bắt đầu với mức lương từ tám đến mười hai triệu đồng mỗi tháng. Sau khi trừ đi chi phí sinh hoạt, tiền thuê nhà, ăn uống, đi lại và các khoản chi tiêu cần thiết khác, số tiền còn lại để tiết kiệm thường chỉ rơi vào khoảng hai đến ba triệu đồng mỗi tháng. Với tốc độ tích lũy này, phải mất hàng chục năm họ mới có thể gom đủ số tiền đặt cọc ban đầu, chưa kể đến việc giá nhà vẫn tiếp tục tăng trong suốt thời gian đó, khiến mục tiêu như một đường chân trời mãi lùi xa.

Hệ thống tín dụng nhà ở tuy đã phát triển hơn trước, nhưng vẫn chưa thực sự là giải pháp dễ tiếp cận cho đông đảo người trẻ. Các ngân hàng thương mại thường yêu cầu khoản đặt cọc ban đầu từ hai mươi đến ba mươi phần trăm giá trị căn nhà, con số này vẫn quá lớn đối với người mới đi làm. Hơn nữa, để được phê duyệt khoản vay, người vay cần chứng minh thu nhập ổn định và khả năng thanh toán, điều không dễ dàng với những người làm việc tự do hoặc trong lĩnh vực có thu nhập không đều đặn. Lãi suất vay mua nhà tuy đã giảm so với trước, nhưng gánh nặng trả nợ hàng tháng vẫn là áp lực rất lớn, đặc biệt khi thu nhập chưa thực sự cao và ổn định.

Áp lực xã hội cũng góp phần làm nặng nề hơn gánh nặng tâm lý của người trẻ trong việc sở hữu nhà. Trong văn hóa Việt Nam, có nhà được xem là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá sự thành công và ổn định của một người, đặc biệt khi bước vào giai đoạn kết hôn và lập gia đình. Nhiều bạn trẻ cảm thấy bị hối thúc bởi gia đình, bạn bè và xã hội về việc phải sớm có nhà riêng, nhưng thực tế tài chính lại không cho phép họ thực hiện điều này. Sự chênh lệch giữa kỳ vọng và khả năng tạo ra căng thẳng tâm lý không nhỏ, khiến nhiều người trẻ cảm thấy bất lực và thất vọng về tương lai của chính mình.

Một số người trẻ đã chọn con đường đầu tư sớm vào bất động sản bằng cách vay mượn gia đình, bạn bè hoặc tham gia các hình thức huy động vốn phi chính thức. Tuy nhiên, cách làm này tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh thị trường bất động sản có thời điểm biến động mạnh. Những người mua nhà với đòn bẩy tài chính quá cao có thể rơi vào tình trạng khó khăn nghiêm trọng khi thị trường điều chỉnh giảm hoặc khi gặp phải những biến cố cá nhân như mất việc làm hay ốm đau. Câu chuyện về những người trẻ phải bán nhà cắt lỗ hoặc bị ngân hàng thu hồi tài sản vì không thể trả nợ không còn xa lạ trên các diễn đàn và phương tiện truyền thông.

Sự phát triển không đồng đều giữa các vùng miền cũng tạo ra những khó khăn riêng. Trong khi giá nhà ở các thành phố lớn tăng cao chóng mặt, cơ hội việc làm và mức thu nhập hấp dẫn cũng tập trung chủ yếu ở những nơi này. Nhiều bạn trẻ từ các tỉnh thành nhỏ di cư lên thành phố lớn để tìm kiếm cơ hội phát triển sự nghiệp, nhưng lại phát hiện rằng chi phí sinh hoạt, đặc biệt là nhà ở, cao đến mức họ khó có thể tích lũy được gì sau nhiều năm làm việc. Họ kẹt trong tình thế tiến thoái lưỡng nan: ở lại thành phố lớn thì không đủ tiền mua nhà, về quê thì lại thiếu cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Xu hướng kết hôn muộn và sinh con muộn ở người trẻ Việt Nam cũng có phần xuất phát từ khó khăn về nhà ở. Nhiều cặp đôi trẻ trì hoãn việc cưới hỏi và xây dựng tổ ấm vì chưa có chỗ ở ổn định. Họ không muốn bắt đầu cuộc sống hôn nhân trong những căn phòng trọ chật hẹp hoặc phải sống nhờ nhà bố mẹ một trong hai bên. Sự trì hoãn này không chỉ ảnh hưởng đến hạnh phúc cá nhân mà còn tác động đến các xu hướng nhân khẩu học lớn hơn của đất nước, khi tỷ lệ sinh giảm dần và dân số có nguy cơ già hóa nhanh.

Chính phủ đã có những nỗ lực nhất định để giải quyết vấn đề này thông qua các chương trình nhà ở xã hội, cho vay ưu đãi và các chính sách hỗ trợ người thu nhập thấp. Tuy nhiên, quy mô và tốc độ triển khai của các chương trình này vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu khổng lồ từ hàng triệu người trẻ. Thủ tục hành chính rườm rà, tiêu chí lựa chọn đối tượng hưởng lợi còn nhiều bất cập, và việc giám sát thực thi chính sách chưa chặt chẽ khiến nhiều chương trình không đạt được hiệu quả như kỳ vọng. Trong khi đó, cơ chế quản lý thị trường bất động sản còn nhiều kẽ hở, tạo điều kiện cho đầu cơ và làm giá, càng đẩy giá nhà xa tầm với của người thực sự có nhu cầu ở.

Một số người trẻ đã tìm cách thích nghi bằng cách thay đổi quan niệm về sở hữu nhà. Thay vì đặt mục tiêu mua nhà ở tuổi ba mươi như thế hệ cha mẹ, họ chấp nhận rằng có thể phải đợi đến bốn mươi hoặc thậm chí lâu hơn. Họ tập trung vào việc phát triển sự nghiệp, nâng cao thu nhập và tìm kiếm các cơ hội đầu tư khác thay vì dồn tất cả nguồn lực vào việc mua nhà ngay lập tức. Một số khác chọn thuê nhà dài hạn và tận hưởng sự linh hoạt, tự do di chuyển theo cơ hội công việc mà không bị ràng buộc bởi tài sản cố định. Tuy nhiên, sự thích nghi này vẫn không xóa bỏ được khao khát sâu sắc về một nơi an cư thực sự là của riêng mình.

Hoàng Nguyễn