Xuất khẩu nông sản cán mốc 25,66 tỷ USD sau 8 tháng: Rau quả bứt phá ngôi đầu
Thu về 25,66 tỷ USD sau 8 tháng của năm 2026, nhóm hàng nông sản tiếp tục khẳng định vị thế trụ đỡ xuất khẩu khi rau quả chính thức vượt qua cà phê để chiếm ngôi đầu, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách về việc mở rộng thị trường nhằm giảm tải áp lực phụ thuộc.
Cuộc đổi ngôi ngoạn mục ở nhóm hàng tỷ đô
Sau 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt gần 49,31 tỷ USD, tăng 7% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng nhóm hàng nông sản đóng góp 25,66 tỷ USD, cho thấy nguồn cung trong nước vẫn giữ được nhịp tăng trưởng ổn định trước nhu cầu lương thực, thực phẩm trên thị trường thế giới.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong bức tranh xuất khẩu là sự thay đổi ở vị trí dẫn đầu khi rau quả lần đầu vượt qua cà phê. Sau khi thu về 1,24 tỷ USD trong tháng 8, tổng giá trị xuất khẩu rau quả 8 tháng đã chạm mốc 6,02 tỷ USD, tăng 24,9% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng trưởng gần 25% này cho thấy ngành rau quả đang dần giảm bớt tính mùa vụ bấp bênh để chuyển sang hướng sản xuất, cung ứng quy mô lớn và ổn định hơn.
Trái sầu riêng tiếp tục là lực đẩy lớn nhất của ngành rau quả khi mang lại khoảng 1,47 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm 2026, tăng 44,1% so với cùng kỳ. Dù vậy, cơ cấu thị trường vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn khi thị trường Trung Quốc chiếm tới hơn 95% thị phần sầu riêng xuất khẩu của Việt Nam, tương đương 1,38 tỷ USD, tăng 49,6%. Tính chung trên toàn ngành rau quả, Trung Quốc chi phối 58,9% tổng giá trị xuất khẩu với mức tăng trưởng 33,1%.
Trước nguy cơ từ việc dồn hàng vào 1 thị trường duy nhất, nỗ lực đa dạng hóa đã ghi nhận những kết quả bước đầu. Thị trường Hoa Kỳ và Hàn Quốc duy trì đà tăng ổn định, lần lượt đạt tỷ trọng 7,6% (tăng 14,4%) và 4,2% (tăng 9,6%), trong khi xuất khẩu sang Campuchia tăng đột biến 2,5 lần. Đáng chú ý, việc Ấn Độ chính thức mở cửa cho sầu riêng tươi Việt Nam từ tháng 7/2026 mở ra lối thoát chiến lược để tiếp cận thị trường đông dân nhất thế giới, từng bước giảm bớt áp lực ùn ứ tại các cửa khẩu đường bộ phía Bắc.
Sự phân hóa sâu sắc giữa các trụ cột xuất khẩu truyền thống
Đứng ngay sau rau quả là cà phê với kim ngạch 8 tháng đạt tròn 6 tỷ USD, tương ứng khối lượng khoảng 1,3 triệu tấn. Riêng tháng 8, lượng cà phê xuất khẩu đạt 123,8 nghìn tấn, mang về 545,6 triệu USD. Tuy nhiên, dù sản lượng xuất khẩu 8 tháng tăng 13,1%, tổng giá trị lại giảm 9,1% do giá bán bình quân trên thị trường thế giới hạ nhiệt, với 3 thị trường tiêu thụ chủ lực gồm Đức, Ý và Nhật Bản.
Ở nhóm hạt có vỏ, mặt hàng điều giữ vị trí thứ 3 với sản lượng 474 nghìn tấn và kim ngạch 3,35 tỷ USD sau 8 tháng, trong đó tháng 8 đóng góp 61,9 nghìn tấn, tương đương 445,4 triệu USD. Ba thị trường lớn nhất là Trung Quốc (chiếm 24,8%), Hoa Kỳ (chiếm 21,3%) và Hà Lan (chiếm 7,6%), giúp ngành điều duy trì được cán cân thị trường tương đối cân bằng.
Mặt hàng gạo đứng thứ 4 với sản lượng 6 triệu tấn và giá trị 2,86 tỷ USD sau 8 tháng (riêng tháng 8 đạt 459,5 nghìn tấn, thu về 240,6 triệu USD). Philippines là khách hàng lớn nhất khi chiếm 43,2% thị phần, tiếp sau là Trung Quốc với 18,4% và Ghana chiếm 11%. Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu gạo sang Iraq tăng đột biến 110,9 lần, trong khi thị trường Bờ Biển Ngà lại giảm mạnh 59,3%.
Đối với hạt tiêu, tổng khối lượng xuất khẩu đạt 190,1 nghìn tấn với giá trị 1,24 tỷ USD, tăng 14,5% về lượng và 9,6% về giá trị (tháng 8 đạt 21,2 nghìn tấn, trị giá 138,6 triệu USD). Hoa Kỳ dẫn đầu khi chiếm 27,2%, kế tiếp là Đức với 6,2% và Thái Lan với 4,5%; riêng thị trường Thổ Nhĩ Kỳ tăng vọt 96,4%, bù đắp cho mức giảm 39% tại Hàn Quốc.
Thách thức giữ nhịp tăng trưởng và yêu cầu chuyển đổi chất lượng
Kết quả 25,66 tỷ USD sau 8 tháng cho thấy năng lực thích ứng tốt của các doanh nghiệp nông sản, nhưng việc giữ nhịp tăng trưởng trong những tháng cuối năm không thể chỉ dựa vào mở rộng sản lượng thô. Tình trạng sụt giảm giá trị của cà phê hay biến động thất thường tại các thị trường gạo châu Phi là lời cảnh báo về tính bền vững của các nông sản xuất khẩu cơ bản.
Để giữ vững đà bứt phá, ngành nông sản buộc phải siết chặt quy trình kiểm dịch thực vật, kiểm soát tồn dư hóa chất và chuẩn hóa mã số vùng trồng ngay từ khâu canh tác. Đây là điều kiện bắt buộc để bảo vệ thị phần tại các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Hoa Kỳ hay EU, đồng thời tạo tiền đề thâm nhập vào các thị trường mới. Bên cạnh đó, việc nâng cao tỷ lệ chế biến sâu và cải thiện năng lực logistics bảo quản sau thu hoạch sẽ là giải pháp cốt lõi giúp nông sản Việt Nam không chỉ bán được khối lượng lớn mà còn thu về giá trị thực chất tương xứng.
Bảo An
