Lãi suất huy động tăng 11 tháng

Theo báo cáo của NHNN về diễn biến lãi suất tháng 9, lãi suất tiền gửi VND bình quân của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và cổ phần ở kỳ hạn 1 đến dưới 6 tháng là 4,1-4,6%/năm, gần như đi ngang so với tháng trước. Phần "nóng" nằm ở kỳ hạn dài: kỳ hạn 6-12 tháng dao động 6,6-8,1%/năm, tăng 0,1 điểm phần trăm; kỳ hạn trên 12 đến 24 tháng ở mức 6,2-7,8%/năm; kỳ hạn trên 24 tháng ở mức 7,4-8,2%/năm, hai nhóm sau cùng tăng 0,1-0,2 điểm phần trăm.

Giai đoạn cuối năm ngoái và đầu năm nay, lãi suất thường nhích khoảng 0,3 điểm phần trăm mỗi tháng; nay chỉ còn khoảng 0,1 điểm. Nói cách khác, đà tăng đã chậm lại từ trước khi có chỉ đạo giảm lãi suất, nhưng vẫn chưa đảo chiều.

Ở phía cho vay, lãi suất bình quân của các ngân hàng ở mức 8,4-10,9%/năm, tăng 0,2 điểm phần trăm so với tháng trước và cao hơn cuối năm ngoái 1,7-1,9 điểm phần trăm. Với doanh nghiệp và người vay mua nhà, đó là khoản chi phí vốn đã tăng đáng kể chỉ trong chưa đầy một năm.

Cũng cần lưu ý, mức bình quân của NHNN chưa phản ánh hết thực tế thị trường. Đầu tháng 10, nhiều ngân hàng niêm yết công khai ở mức 6-7%/năm, nhưng lãi suất thực tế cho khách gửi tiền lớn hoặc khách mới, kèm các chương trình cộng lãi suất, có nơi lên tới 8-9%/năm, thậm chí cao hơn. Có thời điểm mức cao nhất được công bố đạt 10%/năm. Khoảng cách giữa "giá niêm yết" và "giá thực" này chính là điểm mà chỉ đạo mới của cơ quan điều hành nhắm tới.

Theo NHNN, tín dụng tăng nhanh hơn huy động khiến nhu cầu vốn của hệ thống ngân hàng gia tăng, khác với giai đoạn trước khi tín dụng thường tăng chậm hơn huy động.

Đây là cơ chế quen thuộc của chu kỳ lãi suất: khi ngân hàng cho vay nhanh hơn tốc độ gom vốn, cách nhanh nhất để cân đối là nâng lãi suất tiền gửi. Các đợt tăng, nhất là ở kỳ hạn dài, vì thế mang tính "tự vệ thanh khoản" nhiều hơn là chủ động cạnh tranh.

Bài toán càng khó vì mục tiêu tăng trưởng đang đặt cao. NHNN giao chỉ tiêu tín dụng theo định hướng 15%, có điều chỉnh theo diễn biến thực tế. So với mức 11,44% hiện nay, khoảng cách còn khoảng 3,5 điểm phần trăm, trong khi quỹ thời gian đến cuối năm chỉ còn hơn hai tháng. Muốn tín dụng chạy nhanh hơn mà lãi suất không tăng thêm, nguồn vốn phải dồi dào hơn, hoặc chi phí phải được san sẻ ở đâu đó trong hệ thống.

Trong bối cảnh đó, NHNN ban hành Công văn số 9608/NHNN-CSTT ngày 18/10/2026 và họp trực tiếp với các tổ chức tín dụng vào ngày 19/10. Nội dung cốt lõi gồm hai vế: giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên; đồng thời giảm 1,5-2%/năm lãi suất cho vay đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Thống đốc nhấn mạnh giảm lãi suất phải thực chất, không cào bằng, xem xét cả dư nợ hiện hữu lẫn khoản vay mới, và các ngân hàng phải tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi nhuận.

Cơ quan điều hành cũng kèm theo "lực kéo" đủ mạnh. Các ngân hàng phải giảm lãi suất trên tất cả kênh bán hàng; NHNN sẽ theo dõi lãi suất bình quân của các giao dịch phát sinh mới trong những tháng cuối năm. Ngân hàng nào không thực hiện có thể bị xem xét giảm, giao thấp chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng. Với một ngành sống bằng hạn mức tăng trưởng tín dụng, đây là lời nhắc không nhỏ.

Các chuyên gia tài chính cho rằng, chuỗi tăng 11 tháng đã chấm dứt, nhưng đó mới là phần dễ. Phần khó là giữ mặt bằng lãi suất thấp mà không đánh đổi an toàn hệ thống. Có ít nhất bốn việc cần được làm cùng lúc.

Một là, minh bạch hóa lãi suất thực tế. Giảm "lãi suất niêm yết" mà vẫn để các khoản cộng thêm, ưu đãi ngoài biểu hoạt động thì sẽ không đạt mục tiêu "giảm thực chất" như yêu cầu của NHNN.

Hai là, đảm bảo đúng đối tượng. Lãi suất cho vay giảm cần đến được sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên, thay vì chỉ nằm trong các chương trình có thời hạn đến cuối năm.

Ba là, xử lý nguyên nhân gốc: giải phóng nguồn vốn trung và dài hạn, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, để tín dụng và huy động cân bằng trở lại thay vì phụ thuộc vào chỉ đạo từng thời điểm.

Bốn là, giám sát liên tục. NHNN đã cho biết sẽ theo dõi số liệu các tháng cuối năm; số liệu tháng 10, 11, 12 sẽ cho biết đợt giảm này là xu hướng hay chỉ là nhịp điều chỉnh ngắn.

Lãi suất là giá của vốn, và giá chỉ bền khi cung - cầu về vốn được cân bằng. Chuỗi 11 tháng tăng liên tiếp là tín hiệu của sự mất cân bằng ấy; việc đảo chiều chỉ thực sự có ý nghĩa khi tín dụng tăng trưởng lành mạnh, thanh khoản thông suốt và lạm phát, tỷ giá được giữ vững. Người dân và doanh nghiệp đang chờ đợi điều đó trong những tháng còn lại của năm.

Hoàng Nguyễn