Vì sao doanh nghiệp F&B nội cần chuyển từ bán món ăn sang bán hệ thống?
Sức mạnh cạnh tranh thực sự của doanh nghiệp F&B Việt Nam trước các đối thủ ngoại không nằm ở việc món ăn có ngon hơn hay không, mà nằm ở hệ thống vận hành có đủ mạnh để duy trì chất lượng đó trên quy mô lớn hay không.
Thị trường thực phẩm và đồ uống (F&B) Việt Nam hiện đang chứng kiến một cuộc đua khốc liệt với quy mô đạt khoảng 7 tỷ USD và dự báo sẽ bùng nổ lên mức 15 tỷ USD vào năm tới. Tuy nhiên, giữa mảnh đất màu mỡ này, các thương hiệu nội địa dường như vẫn đang hụt hơi và thiếu vắng những cái tên đủ tầm để dẫn dắt cuộc chơi. Sự phân mảnh của thị trường trong nước phần lớn đến từ thói quen vận hành theo tư duy gia đình, thiếu đi sự chuyên nghiệp cần thiết để xây dựng một bộ khung vững chắc. Trong khi đó, các đối thủ đa quốc gia với tiềm lực tài chính mạnh mẽ và chiến lược bài bản đang dần chiếm lĩnh những vị trí đắc địa nhất.
Điểm yếu của tư duy bán công thức món ăn
Một trong những sai lầm cốt lõi khiến các chuỗi nhượng quyền nội địa khó lòng vươn xa nằm ở tư duy kinh doanh. Theo phân tích của nhiều chuyên gia, phần lớn doanh nghiệp Việt hiện nay mới chỉ dừng lại ở việc bán công thức món ăn để thu lợi nhuận nhanh chóng. Cách làm này dù mang lại dòng tiền tức thời nhưng lại vô tình khiến người chủ tước đi khả năng kiểm soát chất lượng và không thể tối ưu hóa chi phí khi mở rộng quy mô.
Dù Việt Nam sở hữu những món ăn đặc sản tuyệt vời như phở hay bánh mì, nhưng nếu chỉ có công thức ngon mà thiếu hạ tầng vận hành thì doanh nghiệp vẫn mãi ở trạng thái non trẻ. Một hệ thống thực thụ phải được xây dựng dựa trên 4 trụ cột quan trọng bao gồm đội ngũ nhân tài, chuỗi cung ứng minh bạch, hệ thống quản lý bán hàng (POS) hiện đại và đặc biệt là chuỗi cung ứng lạnh để đảm bảo độ tươi ngon của nguyên liệu. Việc thiếu hụt những yếu tố này khiến các thương hiệu nội địa dễ dàng bị đánh bại bởi các đối thủ ngoại có khả năng thực thi nhanh và chiến lược thực dụng hơn.
Sự đổ bộ của các chuỗi trà sữa hay gà rán có giá từ 10.000đ đến vài chục ngàn đồng không chỉ là một cuộc chiến về giá bán lẻ như nhiều người vẫn lầm tưởng. Bề chìm của mô hình này chính là một hệ thống kinh doanh nguyên vật liệu, máy móc và thiết bị khổng lồ. Đây là một bài toán về quy mô chuỗi cung ứng mà các doanh nghiệp nhỏ lẻ tại Việt Nam khó lòng cạnh tranh trực tiếp nếu chỉ nhìn vào giá niêm yết trên thực đơn. Trong khi các đối thủ ngoại liên tục tạo ra các nhãn hàng mới để bắt kịp xu hướng thị trường, thì các nhà sáng lập Việt lại thường rơi vào trạng thái sợ bỏ lỡ, hay còn gọi là hiệu tượng FOMO. Họ cố gắng chạy theo những trào lưu nhất thời bằng chính thương hiệu cốt lõi của mình, dẫn đến việc cạn kiệt tài chính và làm suy yếu nền móng của doanh nghiệp.
Thay đổi tư duy từ bán sản phẩm sang bán mô hình kinh doanh
Để tồn tại trong kỷ nguyên cá nhanh nuốt cá chậm, các doanh nghiệp nội cần một sự dịch chuyển mạnh mẽ về tư duy quản trị. Thay vì cố gắng hạ giá sản phẩm để đấu với những gã khổng lồ có túi tiền không đáy, các nhà sáng lập Việt nên tập trung vào giá trị nội tại và lòng trung thành của khách hàng thông qua chất lượng thực sự. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống quy tắc vận hành riêng biệt thay vì nỗ lực sao chép cách chơi của đối thủ. Việc kiên định với cốt lõi sản phẩm và thu hút khách bằng chất lượng sẽ giúp doanh nghiệp tránh được việc tiêu tốn tiền bạc vào các cuộc đua tiếp thị ngắn hạn không hồi kết. Dù áp lực về lợi nhuận và thua lỗ luôn hiện hữu, nhưng tâm thế vững vàng là điều kiện cần để các chủ doanh nghiệp không bị cuốn theo những biến động thất thường của thị trường.
Sức mạnh cạnh tranh thực sự của doanh nghiệp F&B Việt Nam trước các đối thủ ngoại không nằm ở việc món ăn có ngon hơn hay không, mà nằm ở hệ thống vận hành có đủ mạnh để duy trì chất lượng đó trên quy mô lớn hay không. Món ăn ngon có thể thu hút khách hàng lần đầu, nhưng chỉ có một hệ thống vận hành ổn định mới có thể giữ chân họ lâu dài. Việc chuyển dịch từ bán công thức sang bán hệ thống và tiến tới kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị là lộ trình bắt buộc để các thương hiệu nội địa thoát khỏi sự phân mảnh. Chỉ khi làm được điều này, chúng ta mới có thể xây dựng được những thương hiệu có sức chống chịu cao, đủ sức đứng vững trên chính sân nhà trước những làn sóng thâm nhập mạnh mẽ từ bên ngoài. Sự kiên định trong việc xây dựng nền móng hệ thống chính là chìa khóa để nông nghiệp và đồ uống Việt Nam thực sự cất cánh trong tương lai.
Bảo An
