Từ gian hàng truyền thống đến "gian hàng số" của sản phẩm OCOP
Trong bối cảnh TMĐT Việt Nam tăng trưởng gần 50% trong quý I/2026, hàng chục nghìn sản phẩm OCOP đang bước qua ngưỡng cửa chuyển đổi số, từ những quầy hàng mộc mạc ở hội chợ nông thôn đến gian hàng điện tử trên Shopee, TikTok Shop hay Lazada, kết nối trực tiếp với người tiêu dùng toàn quốc.
Hành trình này không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là sự thay đổi căn bản về tư duy kinh doanh của cả một thế hệ chủ thể sản xuất nông thôn.
Tính đến cuối năm 2025, cả nước có gần 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tăng hơn 8.400 sản phẩm so với năm 2022, vượt chỉ tiêu tại Quyết định 919/QĐ-TTg. Trong số hơn 9.300 chủ thể OCOP, có tới 40% là phụ nữ và gần 20% là người dân tộc thiểu số, minh chứng cho tính bao trùm và lan tỏa của chương trình. Đặc biệt, doanh thu từ du lịch gắn với OCOP và làng nghề đã đạt trên 25.000 tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 15% tổng giá trị sản xuất khu vực nông thôn.
Bước sang những tháng đầu năm 2026, xu hướng chuyển đổi số đã định hình rõ hơn bao giờ hết. Theo Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 22/5/2026, bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP được chuẩn hóa lại theo hướng minh bạch, xanh và bền vững. Theo đó, sản phẩm đạt từ 90 đến 100 điểm được xếp hạng 5 sao cấp quốc gia, đủ điều kiện xuất khẩu; hạng 4 sao từ 70–90 điểm cấp tỉnh; hạng 3 sao từ 50–70 điểm. Quyết định mới cũng tăng cường cơ chế hậu kiểm và siết chặt quản lý chất lượng báo hiệu một giai đoạn OCOP ưu tiên chiều sâu hơn chiều rộng.
Con số ấn tượng nhất trong 5 tháng đầu năm 2026 đến từ TikTok Shop: theo đại diện nền tảng này, trong năm 2025, hơn 200.000 sản phẩm OCOP và hàng Việt đã được gắn nhãn định danh trên nền tảng trong khuôn khổ chiến dịch "Hàng Việt vươn mình". Các nhà bán hàng tham gia chương trình "Thứ 7 Hàng Việt" ghi nhận doanh thu trung bình tăng gấp 3,5 lần so với năm 2024. Song song đó, hơn 30.000 người bán được đào tạo kỹ năng quản lý gian hàng, livestream bán hàng cũng như kiến thức về thuế và pháp lý.
Đà phát triển này có nền tảng thị trường vững chắc. Theo báo cáo của Metric.vn, doanh số thị trường thương mại điện tử Việt Nam trong quý I/2026 đạt khoảng 148.600 tỷ đồng, tăng gần 50% so với cùng kỳ năm trước. Trong bối cảnh đó, TikTok Shop tiếp tục công bố gói hỗ trợ 100 tỷ đồng cho hàng Việt trong 6 tháng cuối năm 2026, bao gồm ưu đãi phí giao dịch, hỗ trợ quảng cáo và các chiến dịch thúc đẩy tiêu thụ dành riêng cho nhà bán hàng OCOP, nông sản và làng nghề truyền thống. Nền tảng cũng lên kế hoạch triển khai sáng kiến "Hàng Việt Cất Cánh", hướng tới thị trường quốc tế thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới.
Nếu những năm trước, đưa sản phẩm lên sàn điện tử còn là thách thức với nhiều hợp tác xã, thì trong 5 tháng đầu năm 2026, mô hình livestream đã trở thành công cụ kinh doanh chủ lực của không ít chủ thể OCOP. Đầu tháng 3/2026, phiên livestream tại Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến thương mại Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc giới thiệu 60 sản phẩm OCOP của 7 doanh nghiệp và hợp tác xã tại Hải Phòng, thu hút khoảng 2.600 lượt xem trực tiếp và gần 18.750 lượt xem gián tiếp. Tại An Giang, hàng trăm sản phẩm OCOP từ 3–5 sao đã đồng loạt "lên sóng" một bước đi chiến lược nhằm chuyển đổi số ngành nông nghiệp, giúp nông dân và doanh nghiệp địa phương làm chủ công nghệ.
Điểm đáng chú ý là chất lượng hỗ trợ ngày càng được nâng cao. Thay vì chỉ "lên sóng" theo kiểu tự phát, các chủ thể OCOP hiện được hướng dẫn bài bản từ xây dựng kịch bản nội dung, bố trí không gian quay, chuẩn bị thiết bị đến kỹ năng giới thiệu và tương tác với khách hàng. Bà H, chủ cơ sở tranh thêu tay tại Hải Phòng, chia sẻ: ban đầu còn lúng túng, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, bà đã tự tin giới thiệu sản phẩm và chia sẻ kỹ thuật thêu biến phiên livestream thành kênh quảng bá thương hiệu thực sự.
Một thực tế khác là dù đã có hơn 200.000 sản phẩm OCOP và đặc sản vùng miền gắn nhãn trên các nền tảng số, nhiều sản phẩm vẫn chưa tạo được dấu ấn rõ nét trong nhóm doanh số cao. Các chủ thể OCOP quy mô nhỏ, thiếu nguồn nhân lực, chưa quan tâm nhiều đến kinh doanh qua thương mại điện tử. Đồng thời, một số sản phẩm dạng tươi, sản phẩm thời vụ hoặc cần bảo quản lạnh vẫn gặp khó khi bán online do hạ tầng logistics chưa đồng bộ. Bà T, nhà bán hàng trên TikTok Shop từ Lạng Sơn, phản ánh: sản phẩm địa phương dù chất lượng tốt nhưng vẫn gặp khó khi cạnh tranh với hàng ngoại nhập và các thương hiệu lớn trên sàn.
Để giải bài toán này, nhiều địa phương đã triển khai giải pháp đồng bộ. Tại TP Cần Thơ, các chủ thể OCOP được hỗ trợ đồng bộ dữ liệu với truy xuất nguồn gốc qua nhật ký sản xuất điện tử, tem QR, kiểm nghiệm chất lượng và giám sát quy trình sản xuất bằng điện thoại thông minh tạo ra chuỗi cung ứng khép kín, giúp thông tin sản phẩm minh bạch hơn và người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận.
Với nền tảng gần 17.400 sản phẩm, hệ sinh thái chuyển đổi số đang ngày càng hoàn thiện và sự vào cuộc quyết liệt hơn của cả chính sách lẫn doanh nghiệp công nghệ, OCOP Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá thực sự trong nửa cuối năm 2026. Định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho giai đoạn 2026–2030 là chuyển từ OCOP "theo sản phẩm" sang OCOP "theo vùng và chuỗi giá trị" một chiến lược tổng thể hơn, giúp các sản phẩm không chỉ "lên sàn" mà còn có thể trụ vững và cạnh tranh bền vững trên thị trường số trong nước và quốc tế.
Gian hàng số không chỉ là một địa chỉ trực tuyến — đó là câu chuyện thương hiệu, là niềm tin của người tiêu dùng, là cánh cửa để đặc sản mỗi làng quê vươn ra đại dương thị trường rộng lớn hơn. Hành trình số hóa OCOP, dù còn nhiều gập ghềnh, đang đi đúng hướng.
PV
