Hợp lực chính sách: Mở không gian phát triển mới cho OCOP và du lịch nông thôn

Theo dõi KT&TD trên

Từ năm 2026, khi ba chương trình mục tiêu quốc gia được hợp nhất, cơ hội hình thành những mô hình kinh tế nông thôn phát triển đồng bộ, gắn sản phẩm với trải nghiệm du lịch và giá trị văn hóa bản địa ngày càng rộng mở.

Từ nhiều năm nay, phát triển nông thôn không chỉ là câu chuyện của sản xuất nông nghiệp mà còn là hành trình xây dựng một không gian sống giàu bản sắc, bền vững và năng động về kinh tế. Trong bức tranh đó, chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” OCOP và du lịch nông thôn đã trở thành hai động lực quan trọng giúp nhiều địa phương khai thác hiệu quả tiềm năng bản địa. Đặc biệt, từ ngày 1/1/2026, khi ba chương trình mục tiêu quốc gia gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi được hợp nhất thành một chương trình thống nhất, một giai đoạn phát triển mới đã mở ra. Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích mạnh mẽ cho OCOP và du lịch nông thôn, góp phần thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn.

Trong nhiều năm qua, chương trình OCOP đã chứng minh sức lan tỏa mạnh mẽ trong việc khơi dậy tinh thần khởi nghiệp tại nông thôn. Thay vì sản xuất nhỏ lẻ, nhiều hộ gia đình và hợp tác xã đã chuyển sang mô hình liên kết chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu địa phương. Tính đến cuối năm 2025, cả nước đã có gần 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tăng hơn 8.400 sản phẩm so với năm 2022. Con số này không chỉ vượt chỉ tiêu đề ra mà còn phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của kinh tế nông thôn Việt Nam.

Mỗi sản phẩm OCOP không đơn thuần là một mặt hàng nông sản hay thủ công mỹ nghệ. Đó còn là kết tinh của tri thức bản địa, của truyền thống văn hóa và của sự sáng tạo trong quá trình sản xuất. Khi được công nhận OCOP, sản phẩm thường có giá trị thương mại cao hơn, khả năng tiếp cận thị trường rộng hơn và nhận được niềm tin lớn từ người tiêu dùng. Chính điều này đã tạo động lực mạnh mẽ để người dân tiếp tục đầu tư cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu lâu dài cho sản phẩm quê hương.

Không chỉ dừng lại ở kinh tế, OCOP còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc khi tạo ra cơ hội việc làm và nâng cao vai trò của nhiều nhóm cộng đồng. Trong hơn 9.300 chủ thể OCOP trên cả nước, có khoảng 40% là phụ nữ và gần 20% là người dân tộc thiểu số. Những con số này cho thấy chương trình không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn góp phần thúc đẩy bình đẳng giới, nâng cao vị thế của các nhóm yếu thế trong xã hội và tạo nên một nền kinh tế nông thôn mang tính bao trùm.

Song hành với OCOP, du lịch nông thôn đang trở thành một xu hướng phát triển đầy tiềm năng. Thay vì chỉ tập trung vào các đô thị hay khu nghỉ dưỡng lớn, nhiều du khách ngày nay tìm đến những vùng quê để trải nghiệm cuộc sống nông nghiệp, khám phá văn hóa bản địa và thưởng thức các đặc sản địa phương. Tính đến nay, cả nước đã có hơn 600 mô hình du lịch nông thôn đang hoạt động, tăng gấp 1,6 lần so với năm 2021. Nhiều mô hình trong số đó đã trở thành điểm sáng khi kết hợp hài hòa giữa sản xuất nông nghiệp, kinh doanh sản phẩm OCOP và phát triển du lịch cộng đồng.

Những mô hình này cho thấy khi sản phẩm địa phương được gắn với trải nghiệm du lịch, giá trị kinh tế có thể tăng lên đáng kể. Chẳng hạn, tại nhiều vùng chè nổi tiếng, việc kết hợp tham quan đồi chè, trải nghiệm thu hái và thưởng trà đã biến sản phẩm nông nghiệp thành một sản phẩm du lịch độc đáo. Ở các làng nghề truyền thống, du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn được trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất, từ đó hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và lịch sử của nghề thủ công.

Việc hợp nhất ba chương trình mục tiêu quốc gia từ năm 2026 được xem là bước đi chiến lược nhằm khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực và chồng chéo chính sách trước đây. Khi các chương trình được triển khai trong một khuôn khổ thống nhất, việc đầu tư cho hạ tầng, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu địa phương sẽ được thực hiện đồng bộ hơn. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm nguồn lực mà còn tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa các vùng, mở ra cơ hội phát triển toàn diện cho kinh tế nông thôn.

Thực tế cho thấy, khi chính sách đúng đắn được triển khai, nhiều địa phương đã tạo ra những bước bứt phá đáng kể. Các sản phẩm nông nghiệp sau khi được chứng nhận OCOP thường có giá trị gia tăng cao hơn, đồng thời trở thành điểm nhấn thu hút du khách. Nhiều làng nghề trước đây ít được biết đến nay đã trở thành điểm đến trải nghiệm văn hóa hấp dẫn, góp phần tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng đang mở ra một hướng phát triển mới cho OCOP và du lịch nông thôn. Hiện nay, hàng nghìn sản phẩm OCOP đã được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc và phân phối trên các sàn thương mại điện tử. Nhờ đó, sản phẩm địa phương không còn bị giới hạn trong phạm vi thị trường truyền thống mà có thể tiếp cận người tiêu dùng trên khắp cả nước và cả thị trường quốc tế.

Hướng tới giai đoạn 2026–2030, định hướng phát triển OCOP sẽ chuyển từ cách tiếp cận “theo sản phẩm” sang “theo vùng và chuỗi giá trị”. Điều này đồng nghĩa với việc không chỉ tập trung vào từng sản phẩm riêng lẻ mà còn xây dựng hệ sinh thái kinh tế nông thôn gắn kết giữa sản xuất, chế biến, thương mại và du lịch. Khi các yếu tố này được liên kết chặt chẽ, giá trị kinh tế tạo ra sẽ cao hơn và bền vững hơn.

Có thể nói, việc hợp nhất ba chương trình mục tiêu quốc gia đã mở ra một giai đoạn phát triển mới cho nông thôn Việt Nam. Trong bức tranh đó, OCOP và du lịch nông thôn không chỉ là công cụ phát triển kinh tế mà còn là cầu nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc văn hóa và thị trường toàn cầu. Khi những giá trị bản địa được khơi dậy và phát huy đúng cách, làng quê Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành những không gian sống năng động, sáng tạo và giàu bản sắc trong thời kỳ hội nhập.