Tăng quyền lợi, giảm thủ tục: Dấu ấn từ các chính sách mới có hiệu lực từ 1/7

Theo dõi KT&TD trên

Điểm chung xuyên suốt các quy định lần này là hướng đến hai mục tiêu song song: mở rộng quyền lợi cho người dân, người lao động và cắt giảm mạnh thời gian, chi phí thủ tục cho doanh nghiệp, nhà đầu tư. Đây được xem là một trong những đợt cải cách chính sách đồng bộ và có quy mô lớn nhất kể từ đầu năm 2026.

Điều chỉnh được người lao động khu vực công mong chờ nhất là mức lương cơ sở chính thức tăng từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng theo Nghị định số 161/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 15/5/2026. Đây là căn cứ để tính lương, phụ cấp và nhiều chế độ liên quan đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Đáng chú ý, nghị định còn bổ sung quy định hình thành quỹ tiền thưởng hằng năm bằng 10% tổng quỹ tiền lương cơ bản, nằm ngoài quỹ thi đua, khen thưởng hiện hành.

Song song đó, theo Nghị định số 162/2026/NĐ-CP, lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng của các nhóm đối tượng đang hưởng trước ngày 1/7/2026 được điều chỉnh tăng thêm 8%. Với những người nghỉ hưu trước năm 1995 vốn có mức lương hưu thấp, Chính phủ tiếp tục duy trì cơ chế hỗ trợ riêng nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu, thể hiện rõ định hướng "không để ai bị bỏ lại phía sau" trong chính sách an sinh.

Từ 1/7/2026, các quy định mới về bảo hiểm y tế chính thức áp dụng theo Luật Bảo hiểm y tế cùng các nghị định hướng dẫn, trong đó có Nghị định số 188/2025/NĐ-CP và Nghị định số 161/2026/NĐ-CP. Theo Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, điểm mới đáng chú ý nhất là việc mở rộng mức hưởng đối với người tham gia bảo hiểm y tế tự đi khám chữa bệnh ngoại trú trong một số trường hợp cụ thể, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí y tế cho người dân, đặc biệt là nhóm không có điều kiện tiếp cận đúng tuyến ban đầu.

Chính sách này được đánh giá là bước tiến trong việc bảo đảm quyền lợi khám chữa bệnh, đồng thời khuyến khích người dân duy trì tham gia bảo hiểm y tế liên tục, thay vì chỉ mua khi có nhu cầu điều trị.

Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 chính thức có hiệu lực từ 1/7/2026, mang đến thay đổi lớn nhất trong nhiều năm đối với chính sách thuế thu nhập cá nhân. Mức giảm trừ gia cảnh được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng đối với mỗi người phụ thuộc. Biểu thuế lũy tiến từng phần cũng được rút gọn từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, với mức thuế suất từ 5% đến 35%, qua đó giảm áp lực tài chính cho người làm công ăn lương.

Đối với cá nhân kinh doanh, ngưỡng doanh thu miễn thuế được nâng lên 500 triệu đồng/năm; những trường hợp vượt ngưỡng áp dụng mức thuế từ 0,5% đến 5% tùy lĩnh vực hoặc tính theo thu nhập sau khi trừ chi phí. Luật cũng lần đầu bổ sung quy định quản lý thuế đối với các loại tài sản mới như tài sản số, vàng miếng, tín chỉ các-bon và biển số xe đấu giá, với mức thuế 0,1% trên giá trị chuyển nhượng — phản ánh nỗ lực bắt kịp các loại hình tài sản, giao dịch mới phát sinh trong nền kinh tế số. Ở chiều ngược lại, để tạo động lực cho các ngành mũi nhọn, Nhà nước miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm đối với nhân lực chất lượng cao thuộc lĩnh vực chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Xây dựng: Rút ngắn một nửa thời gian cấp phép - Theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP, thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy phép xây dựng giảm từ 20 ngày xuống còn 10 ngày làm việc; thủ tục điều chỉnh giấy phép xây dựng còn 9 ngày; riêng nhà ở riêng lẻ chỉ còn 7 ngày làm việc. Nghị quyết đồng thời cắt giảm nhiều điều kiện về chứng chỉ hành nghề và điều kiện năng lực đối với một số chức danh trong hoạt động xây dựng, tạo thuận lợi đáng kể cho cả người dân xây nhà lẫn doanh nghiệp triển khai dự án.

Ngân hàng: Đơn giản hóa hồ sơ, rút ngắn thời hạn xử lý - Ngân hàng Nhà nước cũng đẩy mạnh cải cách thủ tục. Theo Thông tư số 13/2026/TT-NHNN (có hiệu lực từ 25/7/2026), hồ sơ đề nghị chấp thuận khai trương chi nhánh, văn phòng đại diện được gửi trực tiếp đến Ngân hàng Nhà nước hoặc chi nhánh, thay vì qua Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng như trước; thời hạn hoàn thiện hồ sơ rút từ 30 ngày xuống còn 21 ngày, còn thời gian giải quyết thủ tục giảm gần một nửa. Cùng thời điểm, Nghị định số 198/2026/NĐ-CP kiện toàn lại cơ cấu tổ chức của Ngân hàng Nhà nước với 20 đơn vị trực thuộc, tập trung vào các mảng chính sách tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối và giám sát an toàn hệ thống, nhằm nâng cao hiệu quả điều hành.

Chính sách dân số và an sinh xã hội - Luật Dân số 2025 (số 113/2025/QH15) cũng bắt đầu có hiệu lực từ 1/7/2026 với nhiều điểm mới mang tính bước ngoặt. Thay vì định hướng mỗi gia đình sinh một hoặc hai con như trước, luật tôn trọng quyền tự quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh của mỗi cặp vợ chồng, cá nhân — phù hợp với thực tế mức sinh tại nhiều địa phương đang giảm thấp và tốc độ già hóa dân số tăng nhanh.

Luật đồng thời bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ cụ thể: lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con, hỗ trợ tài chính cho phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người sinh con, hỗ trợ phụ nữ sinh con tại địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Người có từ hai con đẻ trở lên còn được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định.

Ngoài ra, người lao động cả nước từ 1/7/2026 chính thức có thêm một ngày nghỉ hưởng nguyên lương là Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11 hằng năm) theo Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Điểm chung dễ nhận thấy trong đợt chính sách có hiệu lực từ 1/7/2026 là sự song hành giữa mở rộng quyền lợi và cắt giảm thủ tục — hai mục tiêu vốn không phải lúc nào cũng đi cùng nhau trong quá trình xây dựng chính sách. Việc tăng lương cơ sở, lương hưu, mở rộng bảo hiểm y tế và nâng mức giảm trừ gia cảnh trực tiếp cải thiện thu nhập khả dụng của hàng triệu người lao động và người hưởng chế độ từ ngân sách. Trong khi đó, việc rút ngắn thời gian cấp phép xây dựng, đơn giản hóa thủ tục ngân hàng phản ánh chuyển động rõ nét từ tư duy "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Giới chuyên gia cho rằng, để các chính sách này thực sự phát huy hiệu quả, khâu triển khai ở cấp địa phương và cơ sở cần được giám sát chặt chẽ, tránh tình trạng "trên thoáng, dưới thắt" từng xảy ra với một số cải cách thủ tục hành chính trước đây. Với quy mô 29 luật cùng hàng loạt nghị định, thông tư đồng loạt có hiệu lực trong cùng một thời điểm, đây được xem là phép thử quan trọng cho năng lực thực thi chính sách của bộ máy hành chính trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Hoàng Nguyễn